ICANN cam kết hoạt động nhanh hơn và minh bạch hơn trước thách thức từ AI và địa chính trị

Tổ chức quản trị Internet toàn cầu ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) vừa khai mạc hội nghị thường niên tại Bali, Indonesia, với thông điệp rõ ràng: tổ chức này cần phải thay đổi để hoạt động nhanh hơn và minh bạch hơn. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh tròn mười năm kể từ khi chính phủ Mỹ chính thức chuyển giao trách nhiệm quản trị Internet từ Cơ quan Cấp số Internet (IANA) cho ICANN.

Mười năm nhìn lại và những bài học

Phát biểu tại lễ khai mạc, bà Tripti Sinha — Chủ tịch ICANN — nhấn mạnh rằng dấu hiệu thành công mạnh mẽ nhất của mô hình quản trị đa bên chính là những gì đã không xảy ra.

"Một thập kỷ sau, dấu hiệu thành công mạnh mẽ nhất chính là những gì đã không xảy ra. Hệ thống tên miền (DNS) không bị phân mảnh. Việc phối hợp các định danh duy nhất không bị mất ổn định. Internet vẫn tiếp tục vận hành."

Theo bà Sinha, nhiều dự đoán bi quan thời điểm chuyển giao đã không thành hiện thực, và mô hình quản trị đa bên vẫn được duy trì. Tuy nhiên, bà cho rằng ICANN không thể đứng yên.

Tự soi xét chính mình để củng cố niềm tin

Chủ tịch ICANN cho biết tổ chức đã khởi động một quy trình "đánh giá các cuộc đánh giá" từ năm ngoái, nhằm xem xét lại chính cách thức hoạt động của mình. Bà gọi đây là biểu hiện của sự sẵn sàng tự kiểm điểm và nâng cao cơ chế trách nhiệm giải trình.

"Nếu mô hình đa bên muốn duy trì được sự tín nhiệm, chúng ta phải có quyết tâm xem xét và, khi cần thiết, cải thiện các cơ chế mà qua đó chúng ta tự ràng buộc trách nhiệm với chính mình."

Trí tuệ nhân tạo: cơ hội lẫn hiểm họa

Một trong những động lực chính thúc đẩy cải cách là sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo. Bà Sinha dự báo các tác nhân AI (AI agent) có thể định hình lại các mẫu lưu lượng DNS và làm tăng áp lực lên những hệ thống đảm bảo việc phân giải tên miền, xác thực và độ tin cậy trên môi trường trực tuyến.

Đáng chú ý, bà nhận định AI mang tính hai mặt: vừa có thể tạo ra nhiều đăng ký tên miền độc hại hơn, vừa có thể giúp phòng thủ chống lại chính các mối đe dọa đó.

"ICANN phải dự liệu được sự thay đổi mà không đi trước bằng chứng, đổi mới mà không đánh đổi niềm tin."

Bà kêu gọi xây dựng một nền quản trị có khả năng thích ứng với tốc độ xuất hiện của các rủi ro mới. Đây là vấn đề đặc biệt thời sự với cộng đồng công nghệ Việt Nam, khi các doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong nước đang ngày càng phải đối mặt với các cuộc tấn công lừa đảo qua tên miền giả mạo và nội dung do AI tạo ra.

Cam kết từ ban điều hành

Tổng giám đốc ICANN, ông Kurt Erik Lindqvist, chia sẻ cùng quan điểm khi nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao năng lực hỗ trợ và hiện thực hóa các ưu tiên của cộng đồng.

"Phát triển chính sách là trái tim của cộng đồng này. Các lợi ích và góc nhìn khác nhau phải được lắng nghe, kiểm chứng và cân nhắc lại."

Theo ông, một khi khuyến nghị đã trở thành chính sách, ICANN phải hiểu rõ việc triển khai cần những gì, phân bổ nguồn lực hợp lý và minh bạch về tiến độ cũng như các lựa chọn đưa ra.

Ông dẫn chứng thành công gần đây trong việc giảm thiểu lạm dụng DNS như bằng chứng cho thấy tổ chức có thể làm được việc đó.

"Kinh nghiệm đó cho thấy chúng ta phản ứng nhanh khi mục tiêu rõ ràng, trách nhiệm được hiểu đúng và có sự đồng thuận về bước tiếp theo."

Bài toán ưu tiên nguồn lực

Thừa nhận thực tế rằng công việc luôn nhiều hơn thời gian, nhân lực và nguồn lực cho phép, ông Lindqvist kêu gọi cải thiện mối liên kết giữa chiến lược, ưu tiên, lập ngân sách và triển khai, đồng thời làm cho quy trình này rõ ràng và minh bạch hơn.

Ý nghĩa với Việt Nam

Việc ICANN cam kết tăng tốc và minh bạch hóa có ý nghĩa thiết thực với Việt Nam. Với tư cách là một trong những thị trường Internet tăng trưởng nhanh trong khu vực, Việt Nam có lợi ích trực tiếp trong việc duy trì một hệ thống DNS ổn định, an toàn trước các mối đe dọa ngày càng tinh vi. Các chuyên gia và tổ chức trong nước tham gia vào tiến trình đa bên của ICANN sẽ có thêm tiếng nói nếu cơ chế hoạt động của tổ chức này trở nên cởi mở và hiệu quả hơn.

Thông điệp xuyên suốt từ Bali là rõ ràng: trong kỷ nguyên AI và biến động địa chính trị, quản trị Internet không thể là câu chuyện của riêng ai, và ICANN hiểu rằng tổ chức này phải thay đổi để tiếp tục xứng đáng với vai trò trung tâm của mình.