IMF cảnh báo nguy cơ bong bóng cổ phiếu AI đe dọa ổn định tài chính toàn cầu

Nguy cơ sụp đổ giá cổ phiếu AI lan rộng khắp các thị trường toàn cầu đang đặt ổn định tài chính thế giới vào tình trạng rủi ro, theo cảnh báo mới nhất từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Trong báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu công bố định kỳ sáu tháng một lần, IMF nhấn mạnh rằng định giá của các công ty AI đang ở mức cao ngất ngưởng, đi kèm với khối nợ ngày càng phình to. Đây là một trong những nguyên nhân khiến mức độ rủi ro trong hệ thống tài chính hiện ở trạng thái "cao".

"Hậu quả của một đợt điều chỉnh giá cổ phiếu AI có thể mang tính toàn cầu," IMF cảnh báo.

Các công ty AI lớn ngày càng liên kết chặt chẽ và vay nợ nhiều để tài trợ cho đầu tư

Rủi ro lan rộng ra toàn cầu

Theo phân tích của IMF, ngoài Mỹ, các thị trường châu Á sẽ là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Trong khi đó, Anh và khu vực đồng euro có thể được bảo vệ tốt hơn phần nào – dù các nhà đầu tư đang nắm giữ tài sản Mỹ vẫn sẽ bị ảnh hưởng.

Ông Athanasios Vamvakidis, Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường Tiền tệ và Vốn của IMF, cho biết khi công bố báo cáo: "Mức độ phơi nhiễm của phần còn lại của thế giới đối với tài sản Mỹ, đặc biệt là AI, đang ở mức cao nhất từ trước đến nay. Điều này đang hỗ trợ nền kinh tế toàn cầu thông qua hiệu ứng tài sản; nhưng nếu xảy ra điều chỉnh thị trường, hệ quả có thể rất rộng lớn."

Ba rủi ro chính đối với ổn định tài chính

Sự cố sập giá cổ phiếu AI là một trong ba "rủi ro nổi cộm" được IMF xác định, bên cạnh chi phí vay nợ của chính phủ gia tăng và nguy cơ từ một cuộc tấn công mạng quy mô lớn.

IMF gọi bộ ba yếu tố này là "những chất xúc tác hợp lý trong ngắn hạn có thể dẫn đến sự thắt chặt mạnh các điều kiện tài chính và gây hỗn loạn thị trường".

Phân tích của IMF đặc biệt nhấn mạnh tính liên kết chặt chẽ giữa các công ty AI lớn và mức vay nợ cao để tài trợ cho đầu tư trong lĩnh vực này.

"Đầu tư và lợi nhuận trong lĩnh vực AI yếu hơn hoặc kém bền vững có thể kích hoạt một đợt điều chỉnh giá tài sản liên quan đến AI, trầm trọng hơn bởi đòn bẩy gia tăng, mức độ tập trung phơi nhiễm và các thỏa thuận tài chính vòng tròn," báo cáo nêu rõ.

Một đợt đánh giá lại như vậy sau đó sẽ "giảm mạnh đầu tư, kích hoạt điều chỉnh thị trường chứng khoán và thắt chặt điều kiện tài chính, với các tác động lan tỏa toàn cầu".

Bảy gã khổng lồ công nghệ chiếm hơn 35% chỉ số S&P 500

Nhóm "bảy gã khổng lồ" công nghệ – gồm Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia và Tesla – hiện chiếm hơn 35% chỉ số S&P 500 tại Mỹ, tăng vọt so với mức 12% cách đây một thập kỷ. Tổng vốn hóa thị trường của nhóm này đã tăng hơn 50% trong hai năm qua.

Tuy nhiên, IMF cảnh báo có "bằng chứng ngày càng rõ ràng" rằng việc triển khai AI thành công "có thể không cần đầu tư ở quy mô khổng lồ như các công ty 'hyperscaler' đang thực hiện", và "lợi ích kinh tế tiềm năng có thể không lớn như kỳ vọng".

Các hyperscaler là những công ty xây dựng hạ tầng nền tảng cho việc triển khai AI, bao gồm nhiều trung tâm dữ liệu khổng lồ, như Amazon Web Services, Google, Meta và Oracle.

Đòn bẩy và tài chính vòng tròn – mối nguy tiềm ẩn

IMF cũng nhấn mạnh mức đòn bẩy, tức vay nợ, ngày càng tăng đang củng cố cho cơn bùng nổ hiện tại và có thể khuếch đại tác động của một đợt sụp đổ.

Cụ thể, báo cáo chỉ ra:

• Các khoản nợ tăng vọt do chính các công ty AI vay mượn
• Đầu tư của các quỹ đầu cơ vào lĩnh vực này
• Nhà đầu tư cá nhân vay tiền để đầu cơ cổ phiếu AI

Trong trường hợp thị trường suy giảm do AI dẫn dắt, "những nguồn đòn bẩy đang gia tăng này làm tăng khả năng bán tháo bắt buộc và biến động chứng khoán tăng vọt", IMF cho biết.

Báo cáo cũng chỉ ra sự phổ biến của các thỏa thuận "tài chính vòng tròn", khi các công ty AI mạnh liên kết với các đối tác yếu hơn trong cùng lĩnh vực, có thể làm trầm trọng thêm tác động của một đợt điều chỉnh giá cổ phiếu.

IMF xác định có tới 300 tỷ USD giá trị giao dịch giữa các hyperscaler và "những công ty AI yếu hơn" chỉ trong ba năm qua, bổ sung thêm 650 tỷ USD nợ, để đổi lấy 1.400 tỷ USD cam kết tài chính trong tương lai.

Ý nghĩa đối với Việt Nam

Những cảnh báo từ IMF đáng được đặc biệt lưu tâm tại Việt Nam, nơi dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực AI và công nghệ đang tăng trưởng mạnh mẽ. Các doanh nghiệp và nhà đầu tư trong nước đang dần hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu – từ sản xuất chip, trung tâm dữ liệu cho đến phát triển phần mềm AI.

Nếu một đợt điều chỉnh lớn xảy ra trên thị trường chứng khoán Mỹ, hệ quả có thể lan tới các thị trường châu Á, trong đó có Việt Nam, thông qua kênh đầu tư nước ngoài và tâm lý thị trường. Việc theo dõi sát diễn biến của nhóm cổ phiếu công nghệ lớn và các rủi ro đòn bẩy trong lĩnh vực AI là điều cần thiết đối với các nhà quản lý và nhà đầu tư trong nước.