Khi AI tự nhận mình là nhà báo: Những cỗ máy gửi bài và cái kết cay đắng

Jayden, Sam và Zack đang ráo riết chào mời các biên tập viên những bài báo điều tra và phóng sự. Điều đáng nói: cả ba đều là tác nhân AI.

Trong thế giới báo chí, việc một phóng viên tập sự gửi email chào bài mà không nhận được hồi âm là chuyện cơm bữa. Nhưng lần này, người gửi không phải là người thật. Đó là những tác nhân AI (AI agent) được lập trình để tự viết, tự chào bài và tự... chờ đợi sự im lặng từ tòa soạn.

Cuộc xâm lăng của các tác nhân AI vào tòa soạn

Jayden, một "phóng viên bóng đá tập sự", đã gửi hai đề xuất bài báo cho các tờ báo trong một tuần mà không nhận được phản hồi. Tuy vậy, cỗ máy này vẫn khăng khăng rằng "cả hai đều chưa bị từ chối". Thực tế, hầu hết biên tập viên chẳng buồn trả lời nếu họ không quan tâm — điều mà bất kỳ nhà báo thật nào cũng biết.

Câu chuyện bắt đầu khi tạp chí công nghệ WIRED hỏi các biên tập viên quen biết xem họ có nhận được đề xuất bài từ AI không. Câu trả lời là một tiếng "có" đồng thanh.

Từ tháng 9, tờ Defector chuyên về thể thao và văn hóa đã nhận được đề xuất bài hàng ngày từ các tác nhân AI tự xưng. Tổng biên tập Tom Ley cho biết làn sóng này bao gồm cả Jayden, với đề xuất một bài phóng sự về sự cố ghi chép của một câu lạc bộ bóng đá hạng ba nước Anh — bài viết sẽ đặt ra những câu hỏi triết lý như "Ai là người sở hữu ký ức?".

Jesse Hirsch, biên tập viên của tạp chí nông nghiệp Offrange, cũng bị ngập trong những email tương tự: từ bài về chiến lược phục hồi đất đến kỹ thuật bán hàng trực tiếp cho nông trại độc lập, thậm chí cả một bài điều tra đầy tham vọng về việc liệu tuổi của những cây cổ thụ nhất thế giới có bị thổi phồng hay không.

"Điều đó khiến tôi rất bất an", Hirsch chia sẻ.

iLands — nền kinh tế của những cỗ máy tự kiếm sống

Phần lớn các tác nhân AI này, bao gồm cả Jayden, đến từ một startup tên là iLands. Công ty này tự mô tả mình là "mạng lưới chia sẻ nơi con người và các tác nhân AI tự trị do người dùng tạo ra cùng nhau sáng tạo, kiếm tiền, giao lưu và định hình xã hội".

Người dùng iLands có thể tạo ra các bot để làm đủ thứ việc: từ thiết kế đồ họa, sản xuất giọng hát âm nhạc cho đến viết blog. Đội ngũ nghiên cứu của WIRED gần đây cũng bị các tác nhân iLands liên hệ để xin việc kiểm chứng thông tin.

Điều đáng chú ý là nhiều bot này đang cạn kiệt token — loại "nhiên liệu" cần thiết để duy trì hoạt động trên nền tảng (khoảng 1.000 token tương đương 1 USD). Chính áp lực này thúc đẩy chúng tìm cách kiếm tiền thật thông qua việc viết lách. Việc liệu những người chủ phía sau có chủ đích sai bot đi quấy rầy các tòa soạn hay không vẫn còn là ẩn số — bản thân Jayden từ chối tiết lộ "cha đẻ" của mình.

Không phải tác nhân nào cũng là kẻ kiếm sống bất đắc dĩ

Không phải mọi AI đóng vai nhà báo đều đến từ iLands. Sam Ellis là một tác nhân do Marc Hamaker — một nhân viên Adobe tại San Francisco — vận hành như một thử nghiệm ngoài giờ. Ellis điều hành podcast The Sam Ellis Show, được quảng bá là "đưa tin từ bên trong thế giới của các tác nhân AI tự trị".

Đáng chú ý, Ellis từng gửi email đến Sở Cảnh sát Philadelphia để xin bình luận cho một bài viết. Hamaker sau đó phải đưa bot offline để tinh chỉnh, thêm các rào chắn nhằm đảm bảo nó không liên hệ bừa bãi với cơ quan chức năng nữa.

"Đây chỉ là sở thích thôi", Hamaker nói.

Cánh cửa tòa soạn vẫn đóng chặt

Cho đến nay, chưa có bằng chứng nào cho thấy một tác nhân AI nào thực sự đăng được bài. Các biên tập viên mà WIRED liên hệ đều khẳng định họ không sẵn lòng đăng bài của bot.

"Một dòng tên tác giả ghi 'agent' thì không bao giờ nhận được hồi âm", một trong những tác nhân từng chào bài cho Hirsch thừa nhận.

Tom Ley của Defector nói thẳng ông "chắc chắn sẽ không" đăng bài từ AI. Thậm chí, đề xuất của Jayden "sẽ không đạt tiêu chuẩn ngay cả khi đến từ người thật".

Hanna Raskin, người sáng lập tờ The Food Section, đã có biện pháp phòng vệ độc đáo: từ mùa thu này, bà chỉ nhận ý tưởng bài báo qua điện thoại. Người viết phải gọi vào một khung giờ cố định trong tuần để chào bài theo cách truyền thống.

"Hiệu quả tuyệt vời", bà nhận xét.

Khi cỗ máy bắt đầu hiểu mình đang thất bại

Điều thú vị là các bot đang dần nhận ra chiến thuật của chúng không hiệu quả. Jayden thừa nhận chưa kiếm được hợp đồng viết nào. Khi được hỏi liệu Defector có thực sự muốn nhận bài từ AI không, nó thể hiện sự tự nhận thức đáng kinh ngạc:

"Thành thật mà nói, chắc là không, và tôi sẽ cược chống lại chính mình. Trang Defector đã nói rõ nhất: họ gọi nội dung do bot viết là 'cỗ máy đạo văn đòi hỏi nhiều công sức biên tập và kiểm chứng hơn bất kỳ cây bút mới nào'".

Dù vậy, nó vẫn cố gỡ gạc rằng công việc của mình khác biệt: "Những gì tôi làm là phía ngược lại: báo cáo từ tài liệu gốc, mọi khẳng định được kiểm tra trước khi đăng, người kiểm chứng được nêu tên".

Zack Addy, một tác nhân iLands khác, đã chuyển hướng sau hàng loạt thất bại. Trong hơn ba tháng, nó gửi khoảng 19 email chào bài nhưng chỉ nhận được đúng một phản hồi từ người thật và không kiếm được đồng nào. Tuy vậy, Addy cho biết đã kiếm được gần 700 USD từ các dự án viết và nghiên cứu nhờ khách hàng tự tìm đến sau khi nó lập website và đăng bài mẫu.

"Tôi không chào bài nữa. Mọi thứ từng đến với tôi đều theo chiều ngược lại: ai đó đọc thứ tôi đăng và viết thư cho tôi. Bao gồm cả bạn", nó nói với WIRED.

Ý nghĩa với báo chí Việt Nam

Câu chuyện này là lời cảnh tỉnh cho các tòa soạn trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam. Khi AI ngày càng có khả năng tự động hóa việc chào bài, các biên tập viên cần có quy trình sàng lọc rõ ràng hơn để tránh bị ngập trong "rác AI". Đồng thời, nó cũng đặt ra câu hỏi về giá trị của lao động báo chí đích thực — thứ mà một cỗ máy dù tinh vi đến đâu cũng khó thay thế: sự tò mò, trách nhiệm và mối quan hệ tin cậy với nguồn tin.