Startup trữ trứng miễn phí gây sốc: Bạn giữ một nửa, công ty lấy một nửa

Một startup công nghệ sinh sản có tên Cofertility đang khiến giới công nghệ và y tế dậy sóng với mô hình kinh doanh độc đáo: phụ nữ trẻ có thể trữ trứng hoàn toàn miễn phí, nhưng đổi lại phải "tặng" một nửa số trứng của mình cho công ty để bán cho các cặp vợ chồng hiếm muộn. Điều gì xảy ra tiếp theo khi một người phụ nữ giao một nửa tế bào sinh sản của mình cho một tập đoàn vì lợi nhuận?

Mô hình "chia sẻ trứng" gây tranh cãi

Cofertility, có trụ sở tại Los Angeles, ra mắt năm 2022 với lời quảng cáo đầy hấp dẫn: "Thời điểm tốt nhất để trữ trứng là khi bạn ít có khả năng chi trả nhất". Thay vì bỏ ra khoảng 18.000 USD cho dịch vụ trữ trứng tại New York, các khách hàng nữ sẽ dùng chính "nội tạng sinh sản" của mình làm tiền tệ thanh toán.

Theo điều khoản của công ty, người tham gia chương trình Split phải "hiến tặng một nửa số trứng thu được cho các bậc cha mẹ tương lai cần người hiến trứng". Đây là mô hình egg sharing (chia sẻ trứng), hiếm khi được thương mại hóa rộng rãi tại Mỹ trước Cofertility.

Yuchen Tu (biệt danh Sue), một nghệ sĩ viola 24 tuổi người Trung Quốc đang theo học tại Mỹ, là một trong những người tham gia. Cô chia sẻ rằng sau ca thu hoạch trứng đầu tiên, cô nhận được "một bông hoa rất, rất, rất rẻ" kèm lời cảm ơn từ công ty. Khi cô muốn hoãn ca thu hoạch thứ hai để hồi phục sức khỏe, nhân viên của Cofertility tỏ ra "rất buồn bực" và gây áp lực buộc cô phải thực hiện sớm hơn.

Rủi ro y tế và những con số biết nói

Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng việc hiến một nửa số trứng làm giảm đáng kể cơ hội mang thai thành công sau này của người hiến. Tiến sĩ Eve Feinberg, chuyên gia nội tiết sinh sản tại Đại học Northwestern, cho biết:

"Người hiến trứng sẽ không có khả năng sinh con tốt nhất từ nửa chu kỳ của họ."

Theo thống kê, phụ nữ trong độ tuổi 21-33 mà Cofertility nhắm đến thường có nhu cầu sử dụng trứng thấp hơn so với phụ nữ lớn tuổi. Tuy nhiên, họ phải đối mặt với các rủi ro như hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS), xoắn buồng trứng – những biến chứng có thể đe dọa tính mạng.

Một nghiên cứu trên tạp chí Fertility & Sterility cho thấy 10,5% người hiến trứng gặp OHSS, trong khi các tài liệu y khoa khác ghi nhận con số này có thể lên tới 1/3 số người điều trị sinh sản. Đáng chú ý, người trẻ tuổi có nội tiết tố cao sẵn nên nguy cơ càng lớn.

"Sàn thương mại điện tử" cho trứng người

Giao diện của Cofertility được thiết kế như một trang mua sắm trực tuyến cao cấp. Các bậc cha mẹ tương lai có thể lọc hồ sơ người hiến theo chiều cao, cân nặng, chủng tộc, học vấn, thậm chí cả sở thích âm nhạc. Một cặp vợ chồng giấu tên cho biết họ có thể dễ dàng tính chỉ số BMI của từng người hiến và bấm nút "HOLD MATCH" để giữ chỗ.

Mức giá được niêm yết công khai: 17 trứng với giá 52.700 USD, kèm theo "bảo hành phôi" – nếu mua đủ số lượng, công ty cam kết tạo ra một số phôi nhất định. Trong một email tiếp thị mà phóng viên thu được, CEO Lauren Makler quảng cáo một người hiến trứng là "nhà khoa học dữ liệu có bằng thạc sĩ từ Đại học Top 50, đang theo đuổi sự nghiệp kỹ sư AI".

Ảnh chân dung một người phụ nữ trẻ trong bối cảnh studio

Góc khuất đạo đức và câu hỏi về sự "tự nguyện"

Tiến sĩ Diane Tober, nhà nhân chủng học tại Đại học Alabama, tác giả cuốn sách "Eggonomics" (2025), chỉ ra rằng ngành công nghiệp gamete hiện đại có sự bất bình đẳng giới nghiêm trọng. Một bên phải tiêm hormone, phẫu thuật và chịu đau đớn; bên kia chỉ cần... xuất tinh. Ngay cả giữa những người hiến trứng, mức bồi thường cũng phân biệt chủng tộc: người da đen nhận tối đa 12.000 USD, trong khi người châu Á hoặc da trắng có thể nhận tới 100.000 USD.

Cofertility cho rằng mô hình của họ "công bằng hơn" vì tất cả người hiến đều nhận cùng một "mức lương" – đó là dịch vụ trữ trứng miễn phí. Tuy nhiên, các nhà đạo đức học như Emily Packard Dawson từ Đại học Pennsylvania gọi đây là "lựa chọn bị ràng buộc" (constrained choice):

"Trao quyền nghĩa là bạn đưa ra lựa chọn với sự tự chủ hoàn toàn. Nhưng nếu bạn trữ trứng vì chi phí giữ trẻ quá đắt và bạn đang nợ nần học phí, đó có thực sự là trao quyền?"

Câu chuyện chưa có hồi kết

Sue, sau hai lần thu hoạch 53 trứng, bắt đầu điều tra công ty và phát hiện trang web Cofertility có thiết kế gần như giống hệt một trang web khác chuyên bán trứng của người châu Á sang Trung Quốc. Cô đã gửi đơn tố cáo lên Văn phòng Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, lo ngại dữ liệu y tế và nghề nghiệp của các nhân viên chính phủ có thể bị khai thác.

Cofertility phủ nhận mọi cáo buộc, khẳng định "không bán lại trứng" và "trứng của người hiến chỉ đến với các bậc cha mẹ đã được ghép cặp". Công ty cũng tuyên bố không có quan hệ với trang web bị cáo buộc sao chép.

Hình ảnh một phụ nữ trẻ trong quá trình phỏng vấn

Bài học cho người dùng Việt Nam

Mặc dù mô hình của Cofertility chưa xuất hiện tại Việt Nam, câu chuyện này đặt ra những câu hỏi quan trọng cho bất kỳ ai đang cân nhắc các dịch vụ y tế công nghệ cao: Không có gì là miễn phí thực sự. Khi một startup công nghệ ngỏ lời "miễn phí" một dịch vụ y tế đắt đỏ, hãy tự hỏi: giá trị thực sự mà họ thu về là gì? Đó có thể là dữ liệu, là mô hình kinh doanh, hay thậm chí là một phần cơ thể của chính bạn.

Sue kết thúc trải nghiệm của mình với 26 trứng được trả về, số còn lại thuộc về công ty. Cô nói: "Đó là con cái. Tôi có thể tạo ra chúng sau này." Nhưng chi phí tinh thần và thể chất mà cô phải trả – cùng với cái giá 81.100 USD mà Cofertility thu được từ chính số trứng của cô – là minh chứng rõ ràng nhất cho sự thật phũ phàng của ngành công nghệ sinh sản thương mại.

Người phụ nữ trẻ đang suy nghĩ trong khung cảnh thành phố

Bài viết dựa trên cuộc điều tra của WIRED về mô hình kinh doanh của Cofertility, phỏng vấn 5 người hiến trứng và 3 cặp vợ chồng hiếm muộn tham gia chương trình.