Không còn nơi nào an toàn: Tại sao hạ tầng ngầm là tương lai của quốc phòng?

Sự phát triển chóng mặt của công nghệ quân sự trong những năm gần đây, đặc biệt là sự xuất hiện dày đặc của máy bay không người lái (drone) tại Ukraine và các cuộc xung đột ở Trung Đông, đã thay đổi hoàn toàn bản chất của chiến tranh hiện đại. Một thực tế phũ phàng đang hiện hữu: bề mặt Trái Đất không còn là nơi an toàn.

Bề mặt Trái Đất trở thành "vùng chết"

Hoa Kỳ và các cường quốc quân sự khác đang nhận ra rằng sự thống trị trên không và các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại như THAAD hay Patriot vốn được thiết kế để đối phó với hàng chục hoặc hàng trăm máy bay/tên lửa, lại trở nên bất lực trước các cuộc tấn công bất đối xứng bằng hàng nghìn drone giá rẻ.

Các cơ sở hạ tầng dân sự có giá trị cao nhưng thiếu sự bảo vệ nghiêm ngặt — từ các kho chứa dầu, trung tâm dữ liệu, nhà máy lọc dầu đến các nút năng lượng — đều nằm trong tầm ngắm. Khi mục tiêu không còn giới hạn ở tài sản quân sự mà là bất cứ thứ gì giá trị trên mặt đất, phương trình toán học dài hạn không còn nghiêng về phía người phòng thủ.

Giải pháp dưới lòng đất

Để giải quyết vấn đề này, trong khi Hoa Kỳ đang chi hàng chục tỷ USD cho các hệ thống Counter-UAS (chống máy bay không người lái) như tên lửa rẻ tiền, drone cảm tử, vũ khí vi ba và laser, thì có một khía cạnh bị bỏ quên: khả năng che giấu và bảo vệ tài sản.

Bài học từ Gaza cho thấy các hệ thống ngầm có thể bảo vệ lực lượng và duy trì khả năng cơ động. Tại Ukraine, khả năng sinh tồn dưới sự quan sát và tấn công liên tục của drone đòi hỏi phải sử dụng các cơ sở ngầm để che chắn, đồng thời che giấu các tín hiệu RF, hồng ngoại và các đặc điểm nhận dạng khác. Các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở hạ tầng tại các nước Vùng Vịnh cũng là lời cảnh tỉnh: bất cứ thứ gì nằm trên mặt đất đều sẽ là mục tiêu.

Lỗ hổng trong chiến thuật bảo vệ máy bay

Sau Chiến tranh Vùng Vịnh, Không quân Hoa Kỳ đã tự thuyết phục mình rằng việc xây dựng nhà chứa máy bay kiên cố là không đáng đầu tư, thay vào đó họ dựa vào chương trình "Chiến đấu Linh hoạt" (ACE) — phân tán các đội nhỏ đến các địa điểm xa xôi với hệ thống phòng thủ tối thiểu.

Tuy nhiên, chiến thuật này đã không tính đến việc các drone giá rẻ có thể dễ dàng tìm thấy những máy bay bị phân tán đó. Sự kiện Iran phá hủy máy bay cảnh báo sớm AWACS và máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 đang đỗ ngoài trời là minh chứng rõ ràng. Ngược lại, Trung Quốc, Iran và Triều Tiên đã đầu tư mạnh mẽ vào các nhà chứa kiên cố và cơ sở ngầm.

Khoảng trống công nghệ: Từ lưới chắn đến hầm ngầm

Ukraine đã lắp đặt khoảng 800 km đường hầm chống drone bằng lưới đánh cá, và Nga cũng làm tương tự. Đây là bản năng sinh tồn: mặt đất là vùng sát thương, hãy che nó lại. Tuy nhiên, câu trả lời logic nhất là đi xuống dưới lòng đất (hoặc ra không gian), nhưng công nghệ để làm điều này nhanh chóng, rẻ tiền và quy mô lớn vẫn còn rất mới.

Khoảng trống trong tư duy hiện nay nằm giữa việc "dùng lưới chắn" (rẻ, nhanh nhưng hạn chế) và "xây hầm ngầm bê tông kiểu Chiến tranh Lạnh" (đắt, chậm, cố định). Thiếu một tầng trung gian — các đường hầm nông được khoan nhanh cung cấp sự che chắn thực sự cho hành lang di chuyển, đỗ thiết bị và bảo vệ nhân sự.

Một đường hầm sâu 4,5 - 9 mét dưới mặt đất là vô hình với hệ thống trinh sát (ISR), miễn nhiễm với hầu hết đạn dược tấn công từ trên xuống, drone không thể xâm nhập qua cửa sổ, và có thể sống sót trước mọi thứ ngoại trừ bom phá hầm (bunker-buster).

Cần đổi mới tư duy và công nghệ

Điều đã thay đổi để làm cho điều này khả thi là chúng ta có thể không cần khoan hầm theo cách truyền thống, mà thay vào đó là các đoạn đường hầm lắp ghép sẵn (prefabricated), có thể lắp đặt bằng phương pháp đào và lấp mặt (cut-and-cover) tại các căn cứ tiền phương. Hoặc sử dụng các máy khoan tự động (tương tự như máy khoan của The Boring Company nhưng kích thước nhỏ hơn cho quân sự).

Vấn đề hiện nay là thiếu sự khẩn cấp và trí tưởng tượng. Tài liệu quân sự hiện hành vẫn coi việc đào đất là công việc của xe ủi, máy xúc và lính dùng xẻng để tạo hào đơn lẻ. Không ai đang đặt câu hỏi: "Nếu Lục quân có thể lắp đặt 100 mét đường hầm đúc sẵn trong một ngày thì sao?".

Kết luận

Sự an toàn từ hai đại dương và các nước láng giềng thân thiện đã khiến Mỹ nảy sinh cảm giác an toàn giả tạo. Bản chất của chiến tranh bất đối xứng đã thay đổi một cách cơ bản và không có đường lùi.

Chúng ta cần một chiến lược bảo vệ và khả năng sinh tồn hợp nhất xuyên suốt across Bộ Quốc phòng và các ngành kinh tế. Cuộc trò chuyện này không chỉ nên là về cách chúng ta làm điều đó, mà còn là về cách chúng ta tổ chức, ngân sách và triển khai nhanh chóng các giải pháp hạ tầng ngầm trước khi quá muộn.