Kỷ lục mới: Thận lợn ghép cho người hoạt động tốt suốt 9 tháng

Một phụ nữ đã sống với quả thận lợn được biến đổi gen trong hơn chín tháng mà không cần chạy thận, thiết lập một cột mốc mới cho y học cấy ghép thế giới. Thành tựu này mở ra hy vọng giải quyết tình trạng khan hiếm nội tạng hiến tặng trầm trọng tại Mỹ nói riêng và toàn cầu nói chung.

Ca phẫu thuật được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts vào ngày 22/11 năm ngoái. Theo công bố của eGenesis (Cambridge, Massachusetts) — công ty công nghệ sinh học đứng sau nghiên cứu này — tính đến thứ Năm tuần này, quả thận lợn đã hoạt động liên tục trong 285 ngày. Công ty đã sử dụng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR để biến đổi nội tạng lợn sao cho phù hợp với cơ thể người nhận. Kỷ lục trước đó cho một bệnh nhân sống với thận lợn ghép là 271 ngày, được thiết lập bởi ông Tim Andrews.

Vì sao thận lợn lại quan trọng?

Hầu hết bệnh nhân cần ghép thận phải chờ từ 3 đến 5 năm để nhận được thận từ người hiến tặng, thậm chí lâu hơn tùy thuộc vào nhóm máu và các yếu tố khác. Trong thời gian chờ đợi, bệnh nhân thường phải trải qua chạy thận nhân tạo — quá trình nối máu vào máy lọc thải chất lỏng và chất cặn bã — với liệu trình 4 giờ mỗi lần, 3 buổi mỗi tuần. Phương pháp này gây tổn hại nghiêm trọng đến mạch máu và sức khỏe tổng thể về lâu dài.

"Sức khỏe bệnh nhân ngày càng xấu đi khi phải chạy thận kéo dài, trong khi cơ hội ghép thận người không tăng đủ nhanh để theo kịp mức độ suy yếu của họ," — ông Mike Curtis, CEO của eGenesis, nhấn mạnh.

Thận lợn có kích thước và chức năng tương đồng với thận người, được xem là giải pháp thay thế tiềm năng trong lúc chờ đợi nội tạng người. Các nhà khoa học sử dụng CRISPR để:

• Loại bỏ các gen lợn có thể gây phản ứng miễn dịch tức thời
• Thêm vào một số gen người giúp cơ thể chấp nhận nội tạng
• Giảm nguy cơ lây truyền virus từ lợn sang người

Cải thiện sức khỏe vượt trội

Theo ghi nhận từ ca ghép của ông Tim Andrews, kết quả cho thấy sự cải thiện rõ rệt.

"Những gì chúng tôi thấy ở ông Andrews là sự cải thiện triệt để về sức khỏe tổng thể khi sử dụng thận lợn so với việc tiếp tục chạy thận mãn tính," — ông Curtis cho biết.

Người phụ nữ vừa vượt mốc 9 tháng là bệnh nhân thứ năm nhận thận lợn từ eGenesis thông qua chương trình expanded access — cơ chế đặc biệt cho phép Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép sử dụng phương pháp thử nghiệm cho bệnh nhân nguy kịch không còn lựa chọn điều trị nào khác.

Điều thú vị là thận lợn có thể đóng vai trò "cầu nối" chờ ghép thận người. Trường hợp của ông Andrews là minh chứng rõ ràng: ông nhận thận lợn vào tháng 1/2025, tháo bỏ vào tháng 10 sau khi chức năng thận suy giảm, quay lại chạy thận và cuối cùng đã ghép thận người thành công vào tháng 1/2026. Một bệnh nhân thứ hai cũng đã ghép thận người thành công sau 8 tháng mang thận lợn.

Học hỏi từ mỗi ca ghép

Trong bài báo đăng trên tạp chí y khoa The Lancet hôm thứ Năm, nhóm phẫu thuật đã phân tích chi tiết trường hợp của ông Andrews. Họ xác định nguyên nhân thận lợn suy giảm chức năng là do thuyên tắc vi mạch huyết khối (thrombotic microangiopathy) — tình trạng hình thành cục máu đông nhỏ bên trong nội tạng ghép.

Từ thông tin này, nhóm nghiên cứu đang điều chỉnh:

• Loại thuốc ức chế miễn dịch cho bệnh nhân nhận thận lợn
• Tần suất dùng thuốc phù hợp để ngăn ngừa thải ghép

Thải ghép có thể xảy ra bất kỳ lúc nào sau phẫu thuật — từ vài phút đến nhiều năm sau đó — kể cả với nội tạng người thông thường.

Tình trạng khan hiếm thận vẫn là bài toán chưa có lời giải

Thận là nội tạng được cần ghép nhiều nhất tại Mỹ với hơn 95.000 người đang trong danh sách chờ, nhưng chỉ có chưa đến 28.000 ca ghép thận được thực hiện trong năm 2025 do thiếu nguồn nội tạng hiến tặng. Con số này phản ánh phần nào thực trạng chung của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, nơi nguồn hiến tặng nội tạng vẫn còn rất hạn chế.

FDA đã cho phép eGenesis tiến hành thử nghiệm chính thức trên 33 bệnh nhân suy thận trong độ tuổi 50-70 đang trong danh sách chờ ghép thận người. Thử nghiệm dự kiến bắt đầu vào năm 2027, nhưng trước đó công ty vẫn tiếp tục thực hiện các ca ghép bổ sung theo chương trình expanded access. Mục tiêu tiếp theo của họ là đưa thận lợn ghép hoạt động ổn định trọn một năm.