Kỷ nguyên vàng đã khép lại: Khi sự thú vị bị "tối ưu hóa" khỏi Internet

Hạt giống cho bài viết này nảy m từ khoảnh khắc tình cờ nghe lại bài hát "I Don’t Wanna Wait" trên radio khi đi siêu thị. Giai điệu của nó vay mượn từ "Dragostea Din Tei" của O-Zone - một bản nhạc mà bất kỳ ai từng sử dụng Internet vào năm 2004 đều biết đến với cái tên "Numa Numa".

Video nhép miệng (lip-sync) của Gary Brolsma cho bài hát đó là một trong những meme đầu tiên của Internet, và có lẽ cũng là meme xuất sắc nhất. Nó thuần khiết, tràn đầy niềm vui, tự phát, được chia sẻ mà không hề có mong muốn về danh tiếng hay thương mại hóa. Đó đơn giản là một chàng trai trước chiếc webcam đang tận hưởng khoảnh khắc cuộc đời mình. Ngày nay, mọi người vẫn liên tục nhép miệng trên TikTok, nhưng ở đó không còn niềm vui, không còn sự tự nhiên, chỉ có những sản phẩm được dàn dựng công phu để dâng lên cho thuật toán quyền uy.

Kỷ nguyên vàng của Internet đã qua

Tiếng vọng của quá khứ

Trong một hoặc hai năm qua, tôi luôn day dứt tiếc nhớ về chiếc Internet cũ. Những đứa trẻ lớn lên ngày nay sẽ không bao giờ biết rằng Internet từng khác biệt như thế nào. Thường thì các kỷ nguyên vàng chỉ được định nghĩa khi nhìn lại quá khứ. Tuy nhiên, với tư cách là một đứa trẻ lướt Web từ đầu những năm 2000 đến giữa những năm 2010, chúng tôi luôn biết mình đang sống trong một giai đoạn đặc biệt, dù luôn cảm giác có điều gì đó tuyệt vời hơn đang chờ ở phía trước.

Newgrounds từng sáng tạo và phá cách; YouTube ngày xưa ngớ ngẩn và chưa qua dàn dựng; Facebook sơ khai là một cách thú vị để kết nối với những người bạn biết và xây dựng mối quan hệ với những người có cùng sở thích mà bạn chưa từng gặp. Việc chiếu video "Badger Badger" cho dì xem trên chiếc máy tính để bàn cồng kềnh màu be của bà ấy lẽ ra không phải là một kỷ niệm tuổi thơ đáng nhớ, nhưng nó lại là như vậy.

Một phần của cảm giác này chắc chắn là hoài niệm. Nhưng thực sự đã từng có một thời điểm mà Internet vẫn mang đậm tính nghiệp dư (amateur) theo nghĩa tốt nhất của từ này. Mọi người tạo ra những thứ vì họ chán nản, cô đơn, hài hước, ám ảnh, tức giận, tò mò, hoặc bị chạm đến bởi một dạng điên rồ không tên nào đó. Rất nhiều trong số đó là đồ tồi. Phần lớn thì ngớ ngẩn. Nhưng đó không phải là "sáng tạo nội dung" (content creation).

Sự kết thúc của tính nghiệp dư

Chính tinh thần ấy mới là thứ đã biến mất. Không phải là meme hay video nói chung, tất nhiên. Bây giờ chúng có nhiều hơn bao giờ hết. Điều thiếu vắng là cảm giác rằng chúng đến từ một nguồn cụ thể nào đó. Thuyết Internet chết (Dead Internet theory) không còn cảm giác như một trò đùa nữa, mà mô tả đúng thực trạng. Thế giới trực tuyến đã được siêu tối ưu hóa, thương mại hóa không khoan nhượng, và có cái nhìn vô hồn của thuật toán: hiện tượng MrBeast hóa mọi thứ.

Marc Andreessen, người đã làm nhiều hơn bất kỳ ai khác để phổ biến Internet và cũng là người góp phần phá hủy nó, gần đây đã đùa rằng:

"Ngày càng rõ ràng là chúng ta sẽ biết điều gì không được viết bởi AI."

Nội dung rác do AI tạo ra (AI slop) quả thực tệ hại. Nhưng nó không ập xuống một chiếc Internet đang khỏe mạnh. Nó xuất hiện sau hàng năm trời các nền tảng dạy mọi người viết, quay phim, tạo dáng, đùa cợt và suy nghĩ như những cỗ máy. AI đã không giết chết Internet; nó thừa hưởng một chiếc Internet mà sự thú vị đã bị tối ưu hóa triệt để khỏi nó.

Trong phần lớn cuộc đời trực tuyến của tôi, hoàn toàn có thể tin rằng mỗi thứ mới xuất hiện trên Internet có thể sẽ tốt hơn thứ cũ: một nền tảng ngầu hơn, một phương tiện truyền thông phong phú hơn, một cách tốt hơn để tìm kiếm mọi người và được họ tìm thấy. Giờ đây, Internet cũ đã biến mất, và cùng với nó là niềm tin rằng điều tiếp theo sẽ tốt hơn.

Những ngày tháng tươi đẹp nhất đã khép lại.