Kỹ thuật làm sáng mây biển có chủ đích có thể làm suy yếu El Niño

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science Advances (mã bài: adx3012) đã chỉ ra rằng kỹ thuật làm sáng mây biển (marine cloud brightening) — một dạng địa kỹ thuật năng lượng mặt trời — có thể tác động đáng kể đến chu kỳ khí hậu El Niño. Theo đó, việc phun các hạt muối biển mịn vào những vùng mây thấp trên đại dương để tăng khả năng phản xạ ánh sáng mặt trời có thể làm giảm cường độ hoặc thậm chí làm mất đi các đợt El Niño tiếp theo.

Bản chất của nghiên cứu

Nghiên cứu này thuộc lĩnh vực địa kỹ thuật khí hậu (climate engineering), một chủ đề đang gây tranh cãi trong cộng đồng khoa học quốc tế. Thay vì giảm phát thải khí nhà kính, phương pháp này tập trung vào việc can thiệp trực tiếp vào bức xạ mặt trời để làm mát Trái Đất.

Cụ thể, làm sáng mây biển hoạt động bằng cách:

• Phun các hạt aerosol (thường là muối biển) vào các đám mây tầng thấp trên đại dương
• Các hạt này làm tăng số lượng giọt nước nhỏ trong mây, khiến mây trở nên sáng hơn và phản xạ nhiều ánh sáng mặt trời hơn
• Kết quả là giảm lượng nhiệt hấp thụ vào đại dương, từ đó gián tiếp ảnh hưởng đến các hiện tượng khí hậu lớn như El Niño

Kết quả và ý nghĩa

Theo mô phỏng của nhóm nghiên cứu, việc áp dụng kỹ thuật này một cách có chủ đích tại các khu vực cụ thể trên Thái Bình Dương có thể làm suy yếu các đợt El Niño tiếp theo. Điều này có nghĩa là:

• Giảm thiểu thiên tai: El Niño thường gây ra hạn hán, lũ lụt và rối loạn thời tiết trên toàn cầu, đặc biệt ảnh hưởng nặng nề đến khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam
• Tiềm năng ứng dụng thực tế: Nếu được kiểm chứng thêm, kỹ thuật này có thể trở thành một công cụ bổ trợ bên cạnh các nỗ lực cắt giảm khí thải

Tuy nhiên, các tác giả cũng cảnh báo rằng đây mới chỉ là kết quả từ mô hình, cần phải có thêm nhiều nghiên cứu thực địa và đánh giá rủi ro toàn diện trước khi triển khai ở quy mô lớn.

Tranh cãi và rủi ro

Giới khoa học vẫn còn chia rẽ về vấn đề địa kỹ thuật khí hậu. Một số quan điểm quan trọng được nêu ra:

"Việc can thiệp vào hệ thống khí hậu phức tạp như Trái Đất có thể gây ra những hệ lụy không lường trước được, từ thay đổi lượng mưa khu vực đến ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển."

• Rủi ro hệ thống: Sửa đổi mây ở một vùng có thể gây ra hạn hán hoặc lũ lụt ở vùng khác
• Chi phí và công nghệ: Cần hệ thống máy bay hoặc tàu biển chuyên dụng cực kỳ lớn để phun aerosol liên tục
• Vấn đề đạo đức: Ai có quyền quyết định thay đổi khí hậu toàn cầu? Các nước đang phát triển như Việt Nam có thể bị ảnh hưởng nặng nề nhưng không có tiếng nói trong các quyết định này

Bối cảnh với Việt Nam

Đối với Việt Nam, El Niño thường gắn liền với tình trạng hạn hán gay gắt ở Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn nghiêm trọng, và thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp. Nếu nghiên cứu này được chứng minh là khả thi và an toàn, nó có thể mở ra hướng đi mới trong việc chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, thay vì chỉ thích nghi bị động.

Tuy vậy, các chuyên gia trong nước cũng cần theo dõi sát sao các nghiên cứu quốc tế và tham gia vào các cuộc thảo luận về quản trị địa kỹ thuật toàn cầu, bởi mọi thay đổi trên Thái Bình Dương đều sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thời tiết nước ta.

Kết luận

Nghiên cứu này là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh lớn về các giải pháp đối phó với biến đổi khí hậu. Dù còn nhiều tranh cãi, việc hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa kỹ thuật làm sáng mây và các hiện tượng khí hậu sẽ giúp nhân loại có thêm công cụ để đưa ra quyết định sáng suốt hơn trong tương lai. Điều quan trọng nhất vẫn là song song đẩy mạnh cắt giảm khí thải — giải pháp gốc rễ duy nhất mang tính bền vững lâu dài.