Lầu Năm Góc chi 30 triệu USD cho máy phát hiện nói dối bằng AI

Lầu Năm Góc đang muốn chi hàng chục triệu USD để phát triển một loại máy phát hiện nói dối mới dựa trên trí tuệ nhân tạo, trong khi giới nghiên cứu vẫn hoài nghi về tính khả thi của công nghệ này.

Lầu Năm Góc muốn hiện đại hóa máy phát hiện nói dối

Theo đề xuất ngân sách của Bộ Quốc phòng Mỹ, chính phủ nước này dự định chi 30,3 triệu USD trong vòng 5 năm để phát triển một hệ thống phát hiện nói dối cải tiến. Chương trình mang tên "Polygraph+" hoặc "Polygraph Next" sẽ tập trung vào các thuật toán chấm điểm sử dụng AI và học máy (machine learning), cùng một kỹ thuật gọi là "standoff sensing" — có thể đọc các chỉ số sinh lý của một người mà không cần gắn thiết bị lên cơ thể họ.

Máy phát hiện nói dối bằng AI

Mục tiêu của dự án là nâng cao độ chính xác và độ tin cậy của các đánh giá polygraph. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, đây có thể chỉ là nỗ lực mới nhất trong chuỗi dài những thất bại khi dùng công nghệ để nhận diện lời nói dối.

Vì sao AI phát hiện nói dối bị coi là "điều tồi tệ nhất của cả hai thế giới"

Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng máy phát hiện nói dối truyền thống vốn đã không đáng tin cậy, bởi chúng đo các phản ứng sinh lý như nhịp tim hay tiết mồ hôi — những tín hiệu không thực sự gắn chặt với việc nói dối. Khi kết hợp với AI, vấn đề không biến mất mà còn trở nên phức tạp hơn.

"AI phát hiện nói dối giống như điều tồi tệ nhất của cả hai thế giới: vừa thiếu cơ sở khoa học, vừa tạo cảm giác chính xác giả tạo."

Cụ thể, những lo ngại chính bao gồm:

• Dữ liệu huấn luyện thiên lệch: AI học từ dữ liệu lịch sử của polygraph, vốn đã có tỷ lệ sai sót cao
• Ảo giác về độ chính xác: Giao diện công nghệ cao khiến người dùng tin tưởng hơn mức thực tế
• Rủi ro về quyền riêng tư: Công nghệ "standoff sensing" có thể đọc thông tin sinh lý mà không cần sự đồng ý
• Nguy cơ sử dụng sai mục đích: Trong thẩm vấn hoặc an ninh, kết quả sai có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng

Bối cảnh rộng hơn: công nghệ và niềm tin

Đây không phải lần đầu tiên quân đội và cơ quan tình báo tìm cách "đọc" được suy nghĩ con người. Từ thập niên 1970, các chương trình nghiên cứu như Project MKUltra hay những thử nghiệm "thần giao cách cảm" của CIA đều đã thất bại. Sự trỗi dậy của học sâu (deep learning) và các mô hình ngôn ngữ lớn đang khiến bài toán này được thử lại — với ngân sách lớn hơn và kỳ vọng cao hơn.

Với độc giả Việt Nam, đây là câu chuyện đáng chú ý bởi nó đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa công nghệ, quyền riêng tư và sự thật. Khi các hệ thống AI ngày càng len lỏi vào lĩnh vực an ninh và tư pháp, việc hiểu rõ giới hạn của chúng không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là vấn đề đạo đức và pháp lý.

Hiện chưa rõ liệu chương trình Polygraph+ có vượt qua được rào cản khoa học mà các phiên bản tiền nhiệm từng vấp phải, hay chỉ là một chương ngân sách mới trong câu chuyện dài về tham vọng công nghệ của Lầu Năm Góc.