McKinsey: AI doanh nghiệp cuối cùng cũng 'trên con đường tới ROI'

Bốn năm kể từ cuộc cách mạng AI tạo sinh, gã khổng lồ tư vấn McKinsey tuyên bố doanh nghiệp đã chính thức khởi động động cơ và đang "trên con đường tới ROI" (lợi tức đầu tư). Tuy nhiên, dữ liệu từ chính báo cáo của họ cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa ghi nhận đóng góp đáng kể từ AI vào lợi nhuận ở cấp độ toàn tổ chức.

Niềm tin tăng, lợi nhuận không đổi

McKinsey đã khảo sát 1.719 chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp trên toàn cầu cho báo cáo State of AI 2026. Kết quả cho thấy một nghịch lý quen thuộc: ngày càng nhiều doanh nghiệp triển khai AI với niềm tin rằng khoản đầu tư sẽ sớm sinh lời, nhưng tỷ lệ người ghi nhận lợi nhuận thực tế từ AI vẫn đứng yên.

Cụ thể, 37% số người được hỏi cho biết AI đóng góp "ít nhất một phần" vào EBIT (lợi nhuận trước lãi vay và thuế), con số gần như không đổi so với khảo sát năm 2025. Đáng chú ý, chỉ 6% được McKinsey xếp vào nhóm "high performer" – tức những tổ chức có ít nhất 5% EBIT đến từ AI và đánh giá tác động là "đáng kể".

"Niềm tin của doanh nghiệp vào AI đang tăng nhanh hơn lợi nhuận tài chính trước mắt mà họ có thể ghi nhận từ nó," McKinsey nhận định.

Vẫn đổ tiền vào AI bất chấp chi phí cao

Dù khó tìm thấy lợi ích rõ ràng, các công ty vẫn không ngừng tăng đầu tư. Theo khảo sát, 40% doanh nghiệp có doanh thu trên 1 tỷ USD đang mở rộng quy mô AI agent (tăng từ 27% năm ngoái). Gần một phần ba số người được hỏi cho biết tổ chức của họ đã hủy mua phần mềm để tự xây dựng bằng các công cụ lập trình AI – một xu hướng tiềm ẩn rủi ro về chất lượng mã nguồn.

Tuy nhiên, chi phí vận hành đang trở thành rào cản lớn: 20% số người được hỏi cho biết chi phí AI đã hạn chế việc sử dụng công nghệ này.

Năng suất cá nhân tăng, nhưng chưa đổi thành lợi nhuận

Một điểm sáng trong báo cáo là 80% người dùng AI cho biết công nghệ này cải thiện năng suất cá nhân của họ. Nhưng điều này vẫn chưa chuyển hóa thành tác động tài chính rộng rãi cho doanh nghiệp.

Về nhân sự, 39% người được hỏi dự đoán AI sẽ khiến công ty cắt giảm việc làm trong năm tới (tăng từ 32% năm 2025). Nhưng dữ liệu năm ngoái cho thấy việc sa thải thực tế "thấp hơn nhiều so với dự đoán", ám chỉ rằng việc thay thế con người bằng AI không phải là điều chắc chắn.

"Một số ROI đã đạt được và chúng tôi kỳ vọng sẽ nhiều hơn theo thời gian. Đây là một hành trình, không phải đích đến," Michael Chui – đồng tác giả báo cáo và là thành viên cấp cao của McKinsey Quantum Black – giải thích.

Chui nhấn mạnh rằng các "high performer" đang thấy ROI thực sự, nhưng điều đó đòi hỏi sự thay đổi tổ chức sâu rộng, chứ không chỉ cắm công cụ AI vào và hy vọng điều kỳ diệu xảy ra. Ông cũng cho rằng việc AI mất nhiều năm để bắt đầu cho thấy lợi ích là điều bình thường: "Lịch sử không lặp lại, nhưng nó có vần điệu."

Kết luận: Vẫn còn xa mới có lợi nhuận thực chất

Câu chuyện AI doanh nghiệp năm 2026 vẫn giống những năm trước: một "hố tiền" khổng lồ chưa chứng minh được giá trị tương xứng. Việc tự động hóa các tác vụ nhàm chán có thể giúp nhân viên hài lòng hơn, nhưng không đo lường được lợi ích trực tiếp cho lợi nhuận doanh nghiệp.

Trong khi đó, AI ROI vẫn nằm ở vị trí tương tự như năng lượng nhiệt hạch, xe tự lái hoàn toàn và máy tính lượng tử thực dụng: mãi "còn vài năm nữa" và luôn cần thêm vốn. Có lẽ câu trả lời nằm ở chính nhận định của McKinsey: doanh nghiệp cần thay đổi toàn diện cách vận hành, chứ không chỉ đơn thuần là triển khai công nghệ mới.