Meta đề xuất giao kèo 18 tỷ USD: Kéo YouTube và TikTok vào 'vòng xoáy' trách nhiệm bảo vệ thanh thiếu niên

Meta vừa công bố đề xuất chi trả khoảng 18 tỷ USD để dàn xếp vụ kiện lớn do 52 tổng chưởng lý từ các bang, vùng lãnh thổ và Đặc khu Columbia của Mỹ khởi kiện. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất của thỏa thuận này là việc Meta đưa ra điều kiện ràng buộc: một phần khoản tiền bồi thường sẽ chỉ được giải ngân đầy đủ nếu các đối thủ như YouTube và TikTok đồng ý áp dụng các biện pháp bảo vệ người dùng trẻ tuổi tương tự.

Bối cảnh vụ kiện và những gì Meta cam kết

Vụ kiện do Tổng chưởng lý bang California dẫn đầu, được khởi xướng từ năm 2023, cáo buộc Meta (hay còn gọi là Zuckercorp) không chỉ thu thập dữ liệu bất hợp pháp đối với người dùng chưa đủ tuổi mà còn thiết kế các nền tảng của mình theo cách gây nghiện, đẩy người dùng trẻ vào tình trạng sử dụng quá mức. Cáo buộc cũng nhấn mạnh Meta đã che giấu những rủi ro này trước người dùng, gia đình họ và công chúng, vi phạm luật liên bang và các bang.

Trong đề xuất dàn xếp, Meta phủ nhận mọi hành vi sai trái nhưng vẫn cam kết thực hiện một loạt thay đổi lớn, bao gồm:

• Giới hạn thời gian sử dụng 2 giờ mỗi ngày áp dụng chung cho cả Facebook và Instagram đối với người dùng dưới 18 tuổi.
• Khóa mặc định các ứng dụng trong khung giờ từ nửa đêm đến 6 giờ sáng.
• Tắt tiếng thông báo trong giờ học (từ 8 giờ sáng đến 3 giờ chiều).
• Nhắc nhở mỗi 15 phút để khuyến khích người dùng trẻ dừng việc lướt vô thức.
• Tùy chọn tắt tính năng tự động phát video và ẩn lượt thích, bình luận theo mặc định.
• Chặn các bộ lọc trang điểm cực đoan.
• Cung cấp cho thanh thiếu niên tùy chọn sử dụng nguồn cấp dữ liệu phi thuật toán — tức là không được cá nhân hóa bởi hệ thống gợi ý — để giảm thiểu việc hiển thị nội dung độc hại.

Đáng chú ý, Meta không áp dụng các giới hạn này cho tin nhắn trực tiếp (DM) vì muốn "cho phép thanh thiếu niên kết nối với bạn bè và gia đình". Khoản tiền 18 tỷ USD sẽ được thanh toán dần trong 10 năm, một con số được đánh giá là "nhỏ" so với doanh thu 60,8 tỷ USD mà Meta công bố trong quý 2/2026.

Điều kiện gây tranh cãi: Chỉ trả đủ tiền nếu YouTube và TikTok chịu "chung lưng đấu cật"

Điểm đáng chú ý nhất trong tuyên bố của Meta là việc họ cố tình lôi kéo các đối thủ vào vòng xoáy trách nhiệm. Meta cho biết họ sẽ giữ lại 30% số tiền bồi thường (khoảng 5,3 tỷ USD) cho đến khi cả YouTube và TikTok đồng ý áp dụng các giới hạn sử dụng hàng ngày, chế độ ban đêm và các biện pháp xác minh độ tuổi tương tự. Ngoài ra, Meta cũng yêu cầu hai nền tảng này phải trả một khoản tiền tương đương.

"Thanh thiếu niên di chuyển linh hoạt giữa hàng chục ứng dụng mỗi ngày. Để tạo ra sự tiến bộ có ý nghĩa, chúng tôi kêu gọi TikTok và YouTube tham gia cùng chúng tôi và các tổng chưởng lý bang trong việc áp dụng tiêu chuẩn mới này."

Nếu hai điều kiện trên không được đáp ứng, hóa đơn của Meta sẽ giảm xuống còn khoảng 12,7 tỷ USD. Hơn thế nữa, Meta tuyên bố nếu YouTube và TikTok "xuống nước", họ sẽ gia hạn cam kết từ 5 năm lên 10 năm đối với chế độ ban đêm và giới hạn thời gian, đồng thời thắt chặt hơn nữa: giảm giới hạn hàng ngày xuống còn 1 giờ cho mỗi ứng dụng và mở rộng giờ cấm sử dụng từ 10 giờ tối đến 7 giờ sáng.

Giới quan sát cho rằng đây là một chiến thuật pháp lý và truyền thông thông minh nhưng cũng đầy rủi ro của Meta. Chuyên gia phân tích Kate Winick từ Forrester nhận định đây là khoản phạt lớn nhất từ trước đến nay đối với một nền tảng mạng xã hội. Tuy nhiên, bà cũng chỉ trích Meta vì đã "đùn đẩy trách nhiệm" cho người khác.

"Những vấn đề nan giải nhất vẫn đang bị đẩy sang người khác: việc ngăn người dùng trẻ tạo tài khoản tiêu chuẩn là vấn đề Meta cho rằng cần các cửa hàng ứng dụng giải quyết, còn việc đảm bảo họ sử dụng các tính năng tùy chọn là gánh nặng đặt lên vai phụ huynh."

Meta khẳng định "khuôn khổ này chỉ hoạt động nếu tất cả các đối thủ cùng tham gia", đồng thời kêu gọi TikTok và YouTube "triển khai ngay lập tức". Liên hệ với bối cảnh Việt Nam, việc các nền tảng xuyên biên giới siết chặt quản lý người dùng trẻ cũng đang là xu hướng được Bộ TT&TT và các cơ quan quản lý khuyến khích nhằm bảo vệ giới trẻ trước những nội dung độc hại trên không gian mạng.

Mọi thứ vẫn chỉ dừng ở mức đề xuất và cần được thẩm phán phụ trách vụ án phê duyệt. Liệu YouTube và TikTok có chấp nhận "ngồi vào bàn đàm phán" với Meta hay không vẫn còn là một câu hỏi mở, nhưng rõ ràng, cục diện trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội sắp có một bước ngoặt lớn.