Mỹ đưa helium vào danh sách khoáng sản chiến lược: tác động ra sao tới ngành công nghệ?

Chính phủ Mỹ vừa chính thức bổ sung helium vào danh sách khoáng sản thiết yếu — một quyết định tưởng chừng nhỏ nhưng có thể tác động sâu rộng tới ngành công nghệ toàn cầu, đặc biệt là lĩnh vực sản xuất chất bán dẫn.

Helium không chỉ để bơm bóng bay

Với nhiều người, helium gắn liền với bóng bay hoặc giọng nói the thé trong các trò đùa. Nhưng trên thực tế, đây là nguyên liệu không thể thay thế trong nhiều quy trình công nghiệp hiện đại.

• Sản xuất chip bán dẫn: Helium được dùng để làm mát và tạo môi trường trơ trong quá trình khắc lithography, giúp bảo vệ wafer khỏi tạp chất.
• Thiết bị y tế: Máy chụp MRI sử dụng helium lỏng để duy trì từ trường siêu dẫn của nam châm.
• Sợi quang và điện tử: Khí này hỗ trợ kéo sợi thủy tinh quang học và hàn chính xác các linh kiện nhỏ.
• Nghiên cứu và hàng không vũ trụ: Hệ thống làm mát tên lửa, phòng thí nghiệm vật lý và các cảm biến tiên tiến đều phụ thuộc vào helium.

Điều đáng chú ý là helium rất khó thu hồi và tái sử dụng ở quy mô lớn. Nguồn cung toàn cầu chủ yếu đến từ một số ít mỏ khí tự nhiên, trong đó Mỹ từng nắm giữ kho dự trữ chiến lược quốc gia ở Amarillo, Texas.

Vì sao Washington đưa helium vào danh sách chiến lược?

Việc xếp helium vào nhóm khoáng sản thiết yếu cho thấy Mỹ xem đây là hạ tầng của chuỗi cung ứng công nghệ, không đơn thuần là một loại khí công nghiệp.

"Khi một nguyên liệu thiếu hụt có thể làm tê liệt dây chuyền sản xuất chip, nó cần được đối xử như một tài sản chiến lược quốc gia," — giới phân tích công nghệ nhận định.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang ráo riết đa dạng hóa chuỗi cung ứng bán dẫn, giảm phụ thuộc vào một số nguồn cung nước ngoài sau các đợt thiếu hụt trong đại dịch. Helium, dù chỉ chiếm phần nhỏ trong chi phí sản xuất chip, lại là mắt xích mà nếu đứt gãy sẽ gây hậu quả dây chuyền.

Quyết định này cũng mở đường cho các chính sách ưu đãi về khai thác, dự trữ và tái chế helium, đồng thời tạo áp lực để các công ty công nghệ tính đến bài toán an ninh nguồn cung dài hạn.

Tác động tới ngành công nghệ và thị trường Việt Nam

Với Việt Nam, tác động chủ yếu đến qua chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Nhiều nhà máy sản xuất linh kiện, bảng mạch và lắp ráp thiết bị tại các khu công nghiệp phía Bắc và phía Nam phụ thuộc vào khí công nghiệp nhập khẩu.

• Các doanh nghiệp điện tử trong nước có thể phải rà soát lại hợp đồng cung ứng helium và tính đến phương án dự phòng.
• Xu hướng thu hồi và tái chế helium trong nhà máy sẽ trở thành tiêu chuẩn kỹ thuật mới.
• Nhà đầu tư và startup công nghệ có thể tìm thấy cơ hội ở mảng công nghệ thu hồi khí hiếm và thiết bị giám sát tiêu thụ.

Trên thị trường tài chính, thông tin này thường tạo biến động ngắn hạn ở nhóm cổ phiếu khí công nghiệp và bán dẫn. Về dài hạn, giá helium có thể tiếp tục xu hướng tăng do nguồn cung hạn chế trong khi nhu cầu từ AI và điện tử tiêu dùng vẫn rất lớn.

Bài học cho ngành công nghệ

Câu chuyện helium nhắc nhở một điều: những nguyên liệu ít được chú ý có thể là điểm nghẽn thực sự của nền kinh tế số. Khi các công ty đổ hàng tỷ USD vào trung tâm dữ liệu AI và nhà máy chip, an ninh nguồn cung từ những vật liệu cơ bản nhất cũng cần được đặt ngang hàng với câu chuyện về thuật toán và phần mềm.

Với Việt Nam — quốc gia đang nỗ lực vươn lên trong chuỗi giá trị bán dẫn — việc theo dõi những thay đổi chính sách như vậy là cần thiết để chủ động chuẩn bị hạ tầng, nguồn lực kỹ thuật và chiến lược dự trữ phù hợp.