Napster trở lại: Từ 'cơn ác mộng' của làng nhạc đến tham vọng nhân bản giáo viên bằng AI

Napster đã trở lại. Cái tên từng gieo rắc nỗi khiếp sợ cho các giám đốc điều hành ngành công nghiệp âm nhạc vào đầu kỷ nguyên dotcom nay có thể đang tiến gần đến một lớp học nào đó của bạn.

Tại Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Napster đã ký kết quan hệ đối tác chiến lược với Gems Education nhằm xây dựng các tác nhân AI (AI agent) và bản sao số (digital persona) phục vụ giáo dục. Công ty từng một thời mang tiếng xấu về chia sẻ nhạc nay đang đưa công nghệ của mình vào lớp học, thử nghiệm cách AI có thể hỗ trợ công việc của cả giáo viên lẫn học sinh.

Từ chia sẻ nhạc lậu đến nền tảng AI

Napster ngày nay dĩ nhiên chẳng còn chút dáng dấp nào của phiên bản ban đầu – một dịch vụ chia sẻ tệp nhạc ngang hàng (peer-to-peer). Ra mắt năm 1999 bởi Shawn Fanning và Sean Parker, nền tảng này đã cách mạng hóa cách người ta tải nhạc, buộc toàn bộ ngành giải trí phải suy nghĩ lại về cách phân phối, bán và kiểm soát nội dung.

Napster rốt cuộc trở thành đối tượng của một loạt vụ kiện về vi phạm bản quyền, và sau nhiều phán quyết bất lợi từ tòa án, đã phải đóng cửa dịch vụ nguyên bản vào năm 2001.

Sau khi đóng cửa, công ty đã trải qua nhiều lần tái định hình, gần đây nhất là một nền tảng phát nhạc trực tuyến, cho đến khi bị công ty công nghệ Infinite Reality có trụ sở tại bang Florida mua lại vào năm 2025 với giá 207 triệu USD và chuyển hướng thành một nền tảng trí tuệ nhân tạo. Vào tháng 1 năm nay, hãng bất ngờ đóng cửa dịch vụ phát nhạc trực tuyến của mình.

Hiện công ty đang thiết lập một trung tâm khu vực tại Dubai, với Samuel Huber – cựu nhà sáng lập kiêm CEO của công ty công nghệ Landvault có trụ sở tại Anh (chính công ty này cũng bị Infinite Reality thâu tóm năm 2024) – đảm nhận vai trò CEO của Napster cho khu vực Trung Đông và châu Phi.

"Cái tên này từ trước đến nay luôn gắn với việc trao quyền cho người dùng. Hai mươi lăm năm trước, đó là câu chuyện về âm nhạc và việc âm nhạc nên thuộc về người dùng, chứ không phải những kẻ gác cổng. Và giờ đây, đó vẫn là cuộc chiến cũ, vẫn là tinh thần cũ, nhưng là về dữ liệu và trí tuệ." – Samuel Huber chia sẻ.

Theo Huber, điều đó đồng nghĩa với việc thách thức quyền lực của các ông lớn AI. "Các công ty phát triển mô hình AI nắm trong tay rất nhiều quyền lực; họ đang xây dựng những mô hình ấn tượng, và chúng tôi muốn Napster trở thành một lựa chọn thay thế cho điều đó."

Nhân bản giáo viên và trợ lý học tập 24/7

Công việc của Napster cho Gems sẽ phát triển các dự án thử nghiệm khái niệm (proof-of-concept) và các buổi trình diễn, bao gồm số hóa người giảng dạy, học tập trò chơi hóa, sáng tạo nội dung có AI hỗ trợ và mô phỏng lớp học.

Giai đoạn đầu sẽ đặt nền móng tại Trường Nghiên cứu và Đổi mới Gems (Gems School of Research and Innovation), nơi Trung tâm AI Giáo dục Toàn cầu Gems và nền tảng Gems Intelligence 360 sẽ cung cấp một môi trường thực tế để các nhà giáo dục, học sinh và đối tác cùng đồng thiết kế, thử nghiệm và đánh giá các tác nhân AI và bản sao số.

Napster sẽ cung cấp nguồn lực chuyên trách về thiết kế, phát triển và quản lý sản phẩm dựa trên Napster Learn, hệ thống học tập do AI vận hành của mình. Chẳng hạn, bản sao số của giáo viên sẽ cung cấp hỗ trợ liên tục suốt ngày đêm.

Được huấn luyện trên tài liệu, bài giảng và các bài viết của giáo viên, những bản sao số này sẽ tồn tại trực tuyến, trở thành một "bản sao của chính bạn mà bạn có thể dùng để nhân rộng thời gian của mình". Học sinh có thể trò chuyện với chúng ngoài giờ học, đặt câu hỏi, làm rõ các khái niệm và học theo tốc độ của riêng mình, trong khi giáo viên nhận được thông tin chi tiết về những câu hỏi mà học sinh đang đặt ra và những điểm các em có thể cần hỗ trợ thêm.

"Chúng tôi đang tạo ra một trải nghiệm tốt hơn bằng giọng nói, bằng video, để tạo ra cách tương tác tự nhiên hơn với AI, khiến AI trở nên giống đồng nghiệp hơn là một cỗ máy hay công cụ mà bạn phải ra lệnh, và chúng tôi áp dụng công nghệ này vào nhiều lĩnh vực khác nhau." – Huber cho biết.

Hỗ trợ hay thay thế con người?

Theo Huber, các tác nhân AI và bản sao số sẽ mở rộng những gì giáo viên có thể làm mà không thay thế mối quan hệ giữa người với người – vốn là trung tâm của giáo dục. Ông cũng khẳng định dữ liệu học sinh sẽ được lưu trữ trong nước và khi cần thiết có thể được lưu trên máy chủ riêng của trường. Ông cũng nói rằng Napster không dùng dữ liệu người dùng để huấn luyện các mô hình AI của mình.

Dù những lời trấn an này phần nào có thể khiến các giáo viên lo ngại về nguy cơ mất việc làm yên tâm hơn, không thể phủ nhận rằng AI đã gây ra không ít xáo trộn ở nhiều ngành nghề. Tuy vậy, Huber lập luận rằng việc ứng dụng AI trong giáo dục nên là để tăng cường chứ không phải thay thế.

"Tôi nghĩ điều tuyệt đối quan trọng là các nhà giáo dục, các giáo sư và học sinh phải học cách sử dụng AI đúng cách. Vì bạn nói đúng, có hai con đường: chúng ta có thể để AI thay thế chúng ta. Nhưng nếu bạn dùng nó một cách thông minh, bạn mang lại những hiểu biết sâu sắc, rồi dùng AI để tăng cường chính mình – giống như bạn dùng phần mềm soạn thảo văn bản để gõ nhanh hơn – thì AI trở thành công cụ bổ trợ cho bạn, chứ không phải thay thế bạn. Tôi nghĩ học sinh cũng có sự lựa chọn đó."

Câu hỏi đặt ra là liệu học sinh và giáo viên có thực sự mong muốn điều này hay không, và liệu các hình đại diện AI có mang lại lợi ích giáo dục thiết thực hay chỉ đơn thuần là một chatbot tinh vi hơn. Đáp lại, Huber cho biết Gems sẽ giúp Napster hiểu rõ học sinh thực sự muốn gì từ công nghệ này.

"Chúng tôi chưa ở giai đoạn mà AI có thể thay thế hoàn toàn con người, và do đó chúng tôi muốn tận dụng công nghệ đó đặt lên trên con người để khai thác tối đa. Điều chúng tôi đang xây dựng ở đây không phải là thay thế khóa học, bài giảng hay tương tác chính giữa giáo viên và học sinh – những thứ vẫn diễn ra trong thế giới thực."

Huber nói thêm: "Tôi nghĩ mọi học sinh và mọi giáo sư đều muốn hỗ trợ học sinh của mình tốt hơn. Họ sẽ muốn trò chuyện riêng với 200 học sinh nếu có thể, nhưng đơn giản là không có đủ thời gian. Bạn không thể nhân rộng bản thân theo cách đó nếu không có công cụ."

Tham vọng gắn với chiến lược AI của UAE

Bước tiến vào khu vực này của Napster phần lớn được thúc đẩy bởi những kế hoạch đầy tham vọng của UAE về AI. Vào tháng 5, Nội các UAE đã phê duyệt một khuôn khổ liên bang nhằm triển khai AI tác nhân (agentic AI) trên khắp các bộ ngành và cơ quan chính phủ, hỗ trợ kế hoạch chuyển đổi 50% dịch vụ và vận hành của chính phủ sang các mô hình AI tác nhân trong vòng hai năm. Napster muốn trở thành một phần của làn sóng đó.

Quan hệ đối tác của hãng với Kameha Ventures – một nền tảng đầu tư mạo hiểm tại Dubai do Sheikh Ahmed Bin Mana Bin Khalifa Saeed Al Maktoum dẫn dắt – nhằm giúp hãng tiếp cận thị trường này, thu hẹp khoảng cách giữa năng lực AI toàn cầu và triển khai tại địa phương. Kameha sẽ đảm nhiệm phát triển thị trường khu vực và hỗ trợ thể chế, với ưu tiên hàng đầu là bản địa hóa sản phẩm của Napster.

"Bản địa hóa sản phẩm ở đây có lẽ quan trọng hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Ở đây có rất nhiều sắc thái văn hóa thực sự quan trọng, ngay cả trong các sản phẩm số." – Huber nhấn mạnh.

Napster cũng đang đầu tư vào hạ tầng AI tại địa phương. Hãng đã hợp tác với G42 tại UAE để lưu trữ dữ liệu và vận hành các mô hình AI ngay trong nước, theo Huber. Tại Ả Rập Xê Út, hãng đã phối hợp với Lenovo và nhà vận hành trung tâm dữ liệu Detasad để vận hành hạ tầng trong nước – một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn mà CEO khu vực của Napster mô tả là hướng tới chủ quyền AI và dữ liệu.

Napster cũng có kế hoạch mở rộng đội ngũ khu vực hiện có khoảng 20 người lên khoảng 500 người vào năm 2030.

"Tôi ở đây vì đất nước này có một tầm nhìn về AI mà tôi thấy vô cùng truyền cảm hứng và thú vị với tư cách một doanh nhân, và chúng tôi muốn là một trong những công ty giúp biến tầm nhìn đó thành hiện thực. Vì vậy, chúng tôi đang đầu tư rất nhiều vào quốc gia này để điều đó thành hiện thực." – Huber kết luận.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Câu chuyện của Napster phản ánh một xu hướng đáng chú ý: các thương hiệu công nghệ cũ đang tái định vị chính mình quanh AI để tìm chỗ đứng mới. Với Việt Nam – nơi giáo dục là lĩnh vực được ưu tiên chuyển đổi số mạnh mẽ và AI đang được đưa vào thử nghiệm ở nhiều trường học – mô hình "bản sao số giáo viên" của Napster đặt ra những câu hỏi tương tự: làm sao để AI hỗ trợ giảm tải cho giáo viên mà không làm mất đi tương tác sư phạm cốt lõi, và dữ liệu học sinh sẽ được lưu trữ, bảo vệ ra sao khi các nền tảng nước ngoài tham gia sâu hơn vào hệ thống giáo dục trong nước.