NASA bí mật phục hồi SR-71A Blackbird: Từ cột trưng bày trở lại bầu trời sau 27 năm

NASA đang theo đuổi một trong những dự án kỹ thuật hàng không tham vọng nhất trong nhiều thập kỷ: đưa một chiếc SR-71A Blackbird trở lại bầu trời sau gần 27 năm nằm trưng bày. Theo các kỹ sư thử nghiệm kỳ cựu của chương trình, cơ quan này đã bí mật liên hệ mời họ tham gia, nhưng không ít người thẳng thắn bày tỏ hoài nghi về tính khả thi.

SR-71A Blackbird của NASA

Từ cột trưng bày đến nhà chứa tàu con thoi

Mike Relja, một kỹ sư về hưu gần 80 tuổi từng làm việc cho Không quân Mỹ và NASA trong chương trình SR-71A, bất ngờ nhận được lời đề nghị làm việc từ NASA vào khoảng một tháng trước. Nhiệm vụ: giúp đưa chiếc Lockheed SR-71A Blackbird từng do NASA vận hành trở lại bay sau gần ba thập kỷ.

Người liên hệ là David Ash, cựu phi công thử nghiệm của Hải quân Mỹ và Joby, được tuyển vào NASA từ tháng 6 với vai trò giám đốc dự án đặc biệt. Ash mời Relja đóng góp chuyên môn cho một nỗ lực được giữ kín.

"Tôi bảo ông ấy: 'Anh biết đấy, tôi quá già để làm việc này rồi'. Tôi chúc họ may mắn. Tôi muốn thấy họ thành công. Nhưng tôi không nghĩ họ có thể đi đến đích từ điểm xuất phát này." — Mike Relja kể lại với Aviation Week.

Dấu hiệu đầu tiên cho thấy dự án đang được triển khai đến từ hình ảnh vệ tinh thương mại. Vào khoảng đầu năm nay, có thể trước ngày 17/5 và thậm chí trước tháng 4, nhân viên NASA đã tháo chiếc SR-71A mang số hiệu đuôi 844 khỏi cột trưng bày gần giao lộ Lilly và Walker tại Trung tâm Nghiên cứu Bay Armstrong trên căn cứ Edwards, California. Chiếc máy bay này đã đứng đó từ ngày 9/10/1999 — ngày đánh dấu chuyến bay cuối cùng của số hiệu 844, và cũng là chuyến bay cuối cùng của bất kỳ chiếc Blackbird nào.

Theo Relja, nhân viên NASA đã đưa máy bay vào nhà chứa từng là nơi đặt tàu con thoi tại Edwards, sau đó tiến hành kiểm tra. Đến tháng 8, khi Ash gửi lời mời làm việc, các nhóm kỹ thuật đã làm việc bên trong nhà chứa với chiếc SR-71A.

Chiếc SR-71A số hiệu 844 được đưa vào nhà chứa cũ của tàu con thoi

Manh mối từ một sự kiện công nghệ

Gợi ý công khai đầu tiên về dự án xuất hiện tại All-In Summit ở Los Angeles từ ngày 12 đến 14/9. Trên sân khấu, Giám đốc NASA Jared Isaacman trình chiếu hình ảnh một mẫu X-plane mới, để lộ đường nét quen thuộc của SR-71A: hai đuôi đứng nghiêng vào trong, cụm động cơ phình ra giữa cánh và buồng lái hòa quyện liền mạch. Hình ảnh này làm dấy lên suy đoán rằng NASA đang lên kế hoạch chế tạo một X-plane hiện đại dựa ít nhiều trên dáng vẻ đặc trưng của Blackbird.

"Vì chữ 'A' đầu tiên trong NASA (Aeronautics), chúng tôi đang xây dựng lại đội X-plane của mình. Sẽ không lâu nữa trước khi NASA một lần nữa bay cao và bay nhanh như những thập kỷ trước — và còn hơn thế." — Giám đốc NASA Jared Isaacman.

Tuy nhiên, các cựu nhân viên NASA lại kể một câu chuyện khác. Aviation Week xác nhận cơ quan này đã tiếp cận Relja, Tim Conners — một cựu kỹ sư thử nghiệm SR-71A khác của NASA — cùng một số người khác trong mùa hè với lời mời làm việc cho dự án đưa số hiệu 844 trở lại bay. Trong các cuộc gặp, Ash gạt bỏ mọi câu hỏi về lý do NASA muốn bỏ công sức và chi phí để đưa chiếc máy bay đạt tốc độ Mach 3 này trở lại hoạt động.

Người phát ngôn của NASA từ chối bình luận thêm về phát biểu của Isaacman cũng như lý do tháo số hiệu 844 khỏi vị trí trưng bày, đồng thời không xác nhận sự tồn tại của dự án.

Những thách thức gần như không thể vượt qua

Để đạt mục tiêu, dự án của Ash phải khôi phục khả năng bay cho một khung máy bay 59 năm tuổi, không bay gần 27 năm, trong bối cảnh thiếu thốn mọi thứ: phi hành đoàn được huấn luyện, phụ tùng thay thế và chuỗi cung ứng sẵn sàng sản xuất chúng.

Relja cho rằng các khoang bên trong số hiệu 844 có thể đầy nước và cát sau gần ba thập kỷ đứng trưng bày ngoài trời. Hai động cơ gắn trên máy bay và động cơ dự phòng đặt bên dưới khung có thể chưa từng được bôi trơn và quay kể từ chuyến bay cuối cùng.

"Khi chúng tôi còn hoạt động, nếu có động cơ dự phòng, cứ 90 ngày phải quay động cơ. Cứ 180 ngày phải chạy thử để giữ nó ở trạng thái sẵn sàng. Giờ đây chúng ta đang nói về những động cơ đã nằm im hơn 30 năm." — Mike Relja.

Không quân Mỹ và NASA đã tiêu hủy kho phụ tùng dự phòng trị giá 600 triệu USD cho đội Blackbird vào năm 2007 — quyết định đưa ra từ lâu sau khi việc một chiếc SR-71A trở lại phục vụ dường như đã là điều không thể. Quyết định đó có thể khiến chi phí khởi động lại tăng vọt.

Ngoài các phụ tùng tiêu hao cần được cung ứng thường xuyên, NASA sẽ phải khôi phục khả năng tiếp cận loại nhiên liệu JP-7 đặc biệt của Blackbird, chất hóa học đánh lửa triethylborane, dầu động cơ và dầu thủy lực. Hàng loạt thiết bị mặt đất chuyên dụng cũng không còn tồn tại.

"Để nâng cánh, bạn cần một xe đẩy. Để tháo động cơ, bạn cần một xe đẩy. Bạn cần thiết bị để kéo các thanh điều chỉnh động cơ, tháo ghế phóng. Tất cả những thứ đó đều đã biến mất." — Mike Relja.

Khi Relja nêu ra tất cả vấn đề này với Ash, vị giám đốc NASA trấn an rằng chúng sẽ không thành vấn đề, nhưng không đi vào chi tiết giải pháp. Relja kể lại: "Mỗi lần tôi nêu ra một vấn đề, ông ấy đều nói: 'Ồ, bộ phận kỹ thuật sẽ lo cái đó, kỹ thuật sẽ lo cái đó'."

Dù vậy, ông không cho rằng việc trở lại bay là bất khả thi, đặc biệt nếu NASA có đủ nguồn lực. "Nếu bạn có núi tiền, có lẽ bạn có thể làm được. Người ta đã lên được Mặt Trăng mà, bạn biết đấy."

Giải pháp từ các bảo tàng?

Tim Conners, đồng nghiệp cũ của Relja, nói với Aviation Week rằng ông đã từ chối lời mời trở lại chương trình SR-71A dù rất mong dự án thành công. Conners chia sẻ nhiều lo ngại của Relja về tính khả thi.

"Suy nghĩ đầu tiên của tôi là: 'Trời ơi, tôi sẽ gác lại mọi thứ' để giúp NASA đạt mục tiêu. Suy nghĩ thứ hai là: 'Làm sao họ có thể làm được điều này trên đời?'" — Tim Conners.

Tuy nhiên, ông nghĩ ra vài giải pháp khả dĩ cho vấn đề phụ tùng. Hàng chục chiếc Blackbird đã nghỉ hưu được trưng bày tại các bảo tàng hàng không khắp nước Mỹ và Anh. Chín chiếc đã bay đến địa điểm cuối cùng, nghĩa là động cơ của chúng vẫn còn gắn trên máy bay trưng bày.

"Những hệ thống con đó có thể được tháo ra tận dụng." — Tim Conners.

Dù thiết kế tiên phong và hiệu năng vẫn chưa có đối thủ sau 60 năm, chiếc máy bay huyền thoại của Skunk Works do Kelly Johnson lãnh đạo lại có cách tiếp cận điện tử và các hệ thống con then chốt đơn giản một cách tinh tế. Conners nhận xét: "Kiến trúc được làm đơn giản hết mức có thể."

Việc thiếu phi công và đội bảo trì được huấn luyện là một thách thức khác, nhưng có thể có cách vòng tránh. Conners nhớ lại rằng các phi công thử nghiệm của NASA không cần huấn luyện nhiều sau khi nhận ba máy bay từ Không quân Mỹ vào đầu thập niên 1990. Các tài liệu vận hành SR-71A của Lockheed vẫn còn tồn tại và cực kỳ xuất sắc.

"Đây là chuyện lớn, nhưng không nên là trở ngại không thể vượt qua, so với một số thách thức khác." — Tim Conners.

Tác giả Steve Trimble, Aviation Week

Ý nghĩa với ngành hàng không và công nghệ

Câu chuyện về SR-71A không chỉ là chuyện của một chiếc máy bay. Nó phản ánh tham vọng của NASA dưới thời Giám đốc Isaacman trong việc hồi sinh chương trình X-plane — dòng máy bay thử nghiệm từng khai sinh ra những đột phá như vật liệu chịu nhiệt, thiết kế khí động học siêu thanh và hệ thống điện tử hàng không tiên tiến.

Với giới công nghệ, đây cũng là bài học về cái giá của việc để chuỗi cung ứng và tri thức kỹ thuật mai một. Một hệ thống dù hoàn hảo đến đâu cũng có thể trở nên bất khả thi nếu những người vận hành, phụ tùng và công cụ chuyên dụng biến mất. Đó là rủi ro mà nhiều doanh nghiệp công nghệ ngày nay cũng đối mặt khi duy trì các hệ thống legacy.

Nếu NASA thành công, đây sẽ là một trong những dự án phục hồi máy bay tham vọng nhất lịch sử hàng không. Nếu thất bại, nó sẽ là lời nhắc nhở rằng có những giới hạn kỹ thuật mà tiền bạc và ý chí khó lòng vượt qua.