Nếu thua kiện, Instagram và Facebook có thể thay đổi mãi mãi

Meta đang đứng trước một thử thách pháp lý lớn chưa từng có, có thể làm thay đổi vĩnh viễn bộ mặt của Instagram và Facebook. Phiên tòa với bồi thẩm đoàn dự kiến bắt đầu vào thứ Ba tới tại California là kết quả của vụ kiện do 30 tiểu bang Mỹ, gồm cả California và New York, khởi xướng từ năm 2023.

Các tiểu bang này không chỉ đòi Meta bồi thường lên tới hơn 1.000 tỷ USD mà còn yêu cầu tòa án ra lệnh buộc Meta phải thay đổi các tính năng cốt lõi trên hai nền tảng lớn nhất của mình, nhằm bảo vệ người dùng trẻ tuổi.

Hình minh họa phiên tòa và logo Meta

Các yêu cầu thay đổi lớn chưa từng có

Theo đơn kiện, các tiểu bang muốn Meta phải thực hiện hàng loạt thay đổi đối với cách Instagram và Facebook vận hành cho người dùng trẻ, bao gồm:

• Triển khai quy trình xác minh phụ huynh cho người dùng tuổi teen.
• Thay đổi thuật toán gợi ý thao túng dopamine.
• Gỡ bỏ nhiều bộ lọc ảnh làm thay đổi ngoại hình.
• Ngừng tự động phát video.
• Cấm tạo nhiều tài khoản cùng lúc.
• Xóa bỏ các bài đăng tự biến mất (ephemeral) như Instagram Stories.

Tất cả những tính năng này hiện đang là trung tâm của trải nghiệm người dùng trên nền tảng Meta. Các tiểu bang cáo buộc rằng những thiết kế này được tạo ra để giữ chân người dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên, càng lâu và càng thường xuyên càng tốt, thông qua các thông báo (notification) liên tục và các thuật toán gây nghiện.

Meta phủ nhận mọi cáo buộc

Meta liên tục bác bỏ những cáo buộc trên. Một phát ngôn viên của công ty tuyên bố:

"Chúng tôi cực lực phản đối những cáo buộc này và tin tưởng rằng các bằng chứng sẽ cho thấy cam kết lâu dài của chúng tôi trong việc hỗ trợ giới trẻ."

Vụ kiện sẽ do Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers, một thẩm phán liên bang cấp cao tại California, chủ trì. Bà từng xử lý phiên tòa đình đám Elon Musk v Sam Altman và nổi tiếng với phong cách xét xử sắc bén và trực diện trong gần 20 năm qua.

Hình minh họa trẻ em sử dụng điện thoại và mạng xã hội

Tiền lệ từ New Mexico và khái niệm "mối nguy hại công cộng"

Trước đó, trong một phán quyết gây chấn động tại New Mexico, Thẩm phán Bryan Biedscheid đã phạt Meta 942 triệu USD và yêu cầu công ty thay đổi các tính năng tương tự, bao gồm:

• Xóa bỏ lượt "thích" đối với người dùng dưới 18 tuổi.
• Cấm thanh thiếu niên gửi hoặc nhận ảnh khỏa thân.
• Giới hạn thông báo đẩy trong một số giờ nhất định trong ngày.

Đáng chú ý, thẩm phán này còn tuyên bố Meta là một "mối nguy hại công cộng" (public nuisance), ví công ty như một nhà máy gây ô nhiễm không khí mà người dân đang hít thở, gây ra những tác động có hại cho toàn bộ dân số. Meta đã tuyên bố sẽ kháng cáo phán quyết này.

Mặc dù phán quyết tại New Mexico chỉ có hiệu lực trong phạm vi tiểu bang này, nhưng nếu 30 tiểu bang thắng kiện trong vụ kiện chung, Meta gần như chắc chắn phải áp dụng các thay đổi trên toàn nước Mỹ, nơi chiếm gần 2/3 dân số cả nước. Điều này sẽ đánh dấu một sự thay đổi mang tính lịch sử đối với trải nghiệm mạng xã hội của hàng trăm triệu người.

Nút "thích" và cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần giới trẻ

Nút "thích" (like) đã tồn tại từ những ngày đầu của Facebook và trở thành một phần không thể thiếu của mạng xã hội hiện đại. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy các chỉ số tương tác như lượt "thích" có thể gây ra cảm giác bị từ chối và trầm cảm ở thanh thiếu niên.

Trong vụ kiện, luật sư của các tiểu bang đã trích dẫn các tài liệu nội bộ của Meta, trong đó chính công ty thừa nhận rằng lượt "thích" thúc đẩy "so sánh xã hội" – hành vi đánh giá giá trị bản thân dựa trên hình ảnh của người khác. Nghiên cứu nội bộ của Meta chỉ ra rằng sự so sánh này gây ra "sự cô đơn gia tăng, hình ảnh cơ thể tồi tệ hơn và tâm trạng tiêu cực".

Đã có những câu chuyện thực tế đau lòng. Kaley, một phụ nữ trẻ từng thắng kiện Meta hồi đầu năm, kể lại trong phiên tòa rằng cô đã tạo hàng chục tài khoản YouTube và Instagram khi mới 9 tuổi để tự "thích" bài đăng của chính mình, hy vọng tìm kiếm sự công nhận và giá trị bản thân. Kaley cho biết cô nhớ mình đã cảm thấy trầm cảm từ năm 10 tuổi.

Với tổng giá trị thị trường khoảng 1.500 tỷ USD, một phán quyết bất lợi có thể buộc Meta phải xem xét lại toàn bộ mô hình kinh doanh của mình, mở ra một kỷ nguyên mới, nơi sự an toàn của người dùng trẻ được đặt lên hàng đầu so với việc tối đa hóa thời gian sử dụng ứng dụng.