New York đề xuất luật buộc game thủ phải thực sự sở hữu game, không chỉ mua giấy phép

Một dự luật mới tại Mỹ đang khiến cộng đồng game thủ chú ý: lần đầu tiên, việc mua game có thể đồng nghĩa với việc thực sự sở hữu nó, thay vì chỉ được cấp một giấy phép có thể bị thu hồi bất cứ lúc nào.

Dự luật mới về quyền sở hữu game tại New York

Power To The Players Act là gì?

Dân biểu Ritchie Torres, đại diện khu vực bầu cử số 15 của bang New York, đã chính thức giới thiệu Power To The Players Act — dự luật nhằm bảo vệ người tiêu dùng bằng cách chỉ đạo Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) ban hành các quy định về quyền sở hữu game, qua đó chấn chỉnh những hoạt động kinh doanh bị coi là chống lại lợi ích người chơi.

Theo thông cáo của dự luật: "Mua một trò chơi điện tử sẽ trao cho người tiêu dùng quyền sở hữu trò chơi đó, thay vì chỉ là giấy phép để chơi. Các game có chức năng trực tuyến cũng sẽ được yêu cầu cung cấp chế độ offline trước khi máy chủ hỗ trợ bị đóng cửa."

Điểm mấu chốt ở đây là sự phân biệt giữa sở hữu và cấp phép. Từ lâu, các nhà phát hành game vẫn bán sản phẩm của họ dưới dạng giấy phép có thời hạn — nghĩa là người mua có thể mất quyền truy cập bất cứ lúc nào nếu nhà phát hành quyết định ngừng hỗ trợ.

Vì sao dự luật này ra đời?

Những năm gần đây, game thủ trên toàn thế giới ngày càng bất bình khi phải bỏ tiền ngày càng nhiều để mua game nhưng lại phải đối mặt với nguy cơ game bị "khai tử" bất ngờ. Tình trạng này đi kèm với các mô hình kiếm tiền trong game ngày càng hung hăng, khiến trải nghiệm người chơi bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Cộng đồng game thủ phản đối việc game bị đóng máy chủ

• The Crew (2024): Tựa game đua xe trực tuyến của Ubisoft bị đóng máy chủ vì lý do bảo trì, khiến game không thể chơi được kể cả với người vừa mua. Ubisoft không cung cấp cách thiết lập máy chủ cộng đồng hay chế độ offline, trong khi ngay cả chế độ chơi đơn cũng phụ thuộc vào kết nối tới máy chủ của hãng.
• NBA 2K25: Được chính dân biểu Torres nêu tên trong thông báo. Game bị rút khỏi các cửa hàng số và máy chủ trực tuyến đóng cửa chỉ hai năm sau khi phát hành, khiến người chơi mất một tính năng chính mà họ đã bỏ tiền mua.
• Overwatch 2: Việc ra mắt phần 2 đã "giết chết" phần 1 khi thay thế hoàn toàn, thay vì để tựa game gốc trở thành sản phẩm riêng có thể mua và chơi độc lập.

Trước đó, Thượng nghị sĩ bang Pennsylvania John Kane cũng đã giới thiệu Protect Our Games Act, yêu cầu nhà phát hành cung cấp chế độ offline, máy chủ cộng đồng hoặc hoàn tiền tối thiểu 25%. Rõ ràng, áp lực pháp lý đang gia tăng ở nhiều cấp chính quyền tại Mỹ.

Sony và lập luận gây tranh cãi

Câu chuyện càng nóng khi Sony đưa ra lập luận pháp lý gây phẫn nộ trong một vụ kiện tập thể đang diễn ra: luật sư của hãng cho rằng việc nhấn nút "mua" đương nhiên không khiến người tiêu dùng nghĩ rằng họ đang có được quyền sử dụng lâu dài, mà chỉ là một giấy phép có thể thu hồi — về cơ bản giống như một khoản phí thuê một lần mà Sony có thể lấy lại bất cứ lúc nào.

"Nếu mua không phải là sở hữu, thì vi phạm bản quyền không phải là ăn cắp" — câu nói lan truyền mạnh mẽ trong cộng đồng game thủ như một lời phản đối các giấy phép có thể thu hồi.

Nhiều người chơi cho rằng các phiên bản "lậu" đôi khi mang lại trải nghiệm tốt hơn: không có DRM gây chậm máy, và bản sao tồn tại vĩnh viễn mà nhà phát hành không thể sửa đổi để làm hỏng. Đây là hệ quả trực tiếp của mô hình cấp phép hiện tại.

Phong trào Stop Killing Games

Vụ đóng cửa The Crew đã châm ngòi cho phong trào Stop Killing Games, yêu cầu các nhà phát hành giữ cho game vẫn hoạt động sau khi ngừng hỗ trợ, thông qua chế độ offline, bản vá peer-to-peer và khả năng tự vận hành máy chủ cộng đồng. Phong trào cũng phản đối tiêu chuẩn ngành công nghiệp là bán game dưới dạng giấy phép có thể thu hồi thay vì bán quyền sở hữu bản sao.

Phong trào bảo vệ quyền sở hữu game của người chơi

Dự luật của Torres có thể đáp ứng phần lớn các yêu cầu này, dù chi tiết cụ thể và định nghĩa rõ ràng vẫn chưa được công bố. Một số điểm còn bỏ ngỏ:

• Quyền chuyển nhượng mà Torres đề cập có bắt buộc với bản mua kỹ thuật số hay không (nhiều khả năng quan trọng hơn với bản vật lý).
• Định nghĩa "sở hữu" cần được làm rõ: người sở hữu có những quyền gì đối với bản sao của mình.

Ý nghĩa với người chơi Việt Nam

Dù là luật của Mỹ, tác động của nó có thể lan rộng toàn cầu, bởi các nhà phát hành lớn như Sony, Ubisoft, EA đều áp dụng chính sách tương tự trên thị trường quốc tế. Với game thủ Việt — những người thường xuyên mua game trên Steam, PlayStation Store hay Epic Games Store — việc hiểu rõ mình đang mua đứt hay chỉ thuê giấy phép là điều quan trọng trước khi chi tiền.

Nhiều người chơi trong nước cũng từng chứng kiến các tựa game online bị đóng máy chủ đột ngột mà không có phương án thay thế. Nếu xu hướng lập pháp này lan rộng, các nhà phát hành sẽ buộc phải minh bạch hơn và có trách nhiệm hơn với sản phẩm mình bán ra.

Dự luật vẫn còn chặng đường dài để trở thành luật chính thức, nhưng đây được xem là bước tiến lớn nhằm chấn chỉnh hướng đi hiện tại của ngành công nghiệp game.