Nghị sĩ Mỹ yêu cầu điều tra hoạt động giám sát bí mật của chính quyền Trump đối với người dân

Hai nghị sĩ đảng Dân chủ tại Quốc hội Mỹ đã chính thức yêu cầu một cơ quan giám sát chính phủ điều tra việc chính quyền Trump sử dụng một đạo luật ít người biết đến để bí mật thu thập hồ sơ của các nhà báo, tổ chức phi lợi nhuận và công đoàn mà không cần sự chấp thuận của tòa án. Đây là một động thái cho thấy mối lo ngại ngày càng lớn về quyền riêng tư và tự do ngôn luận tại Mỹ, đồng thời đặt ra câu hỏi về giới hạn quyền lực của các cơ quan thực thi pháp luật trong kỷ nguyên số.

Bối cảnh vụ việc

Thượng nghị sĩ Ron Wyden (bang Oregon) và Hạ nghị sĩ Pramila Jayapal (bang Washington) đã gửi yêu cầu điều tra lên Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Mỹ (GAO) — cơ quan giám sát phi đảng phái của Quốc hội. Yêu cầu này được đưa ra sau khi tờ The Guardian đưa tin về việc Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) sử dụng trát đòi hầu tòa hành chính liên quan đến các vấn đề hải quan để đưa ra các yêu cầu thông tin đơn phương một cách bất thường.

Cụ thể, Cục Điều tra An ninh Nội địa (HSI) — bộ phận điều tra của DHS — đã sử dụng trát đòi hầu tòa để bí mật thu thập sáu tháng dữ liệu điện thoại của Georgia Fort, một nhà báo tại Minneapolis. Đáng chú ý hơn, trong một vụ việc, HSI đã ban hành trát đòi hầu tòa hành chính yêu cầu Google cung cấp thông tin về các tài khoản YouTube của Fort và Don Lemon — sau khi thẩm phán hai lần từ chối đơn xin lệnh khám xét, với lý do hai người này cần có cơ hội để phản đối yêu cầu.

Mở rộng phạm vi giám sát

Theo điều tra, DHS đã sử dụng trát đòi hầu tòa hành chính để thu thập thông tin tài chính của các công đoàn lao động và giao dịch Venmo của một tổ chức phi lợi nhuận. Cơ quan này cũng đã ban hành hàng loạt trát đòi hầu tòa hành chính tới các gã khổng lồ công nghệ như Meta, X (Twitter) và Reddit nhằm tìm cách "lật mặt" những người chỉ trích DHS ẩn danh trên mạng xã hội.

Điểm gây tranh cãi nhất là ngôn ngữ trong mỗi trát đòi hầu tòa đều yêu cầu bên nhận không được thông báo cho người dùng về sự tồn tại của trát, với lý do việc tiết lộ sẽ "cản trở cuộc điều tra và gây ảnh hưởng đến việc thực thi pháp luật liên bang". Tuy nhiên, các chuyên gia về quyền riêng tư cho rằng ngôn ngữ này không có tính ràng buộc pháp lý và các công ty có thể bỏ qua.

Phản ứng từ giới lập pháp

Trong thư gửi GAO, hai nghị sĩ Wyden và Jayapal nhấn mạnh:

"Điều quan trọng là những người nhận trát đòi hầu tòa — thường là các công ty bên thứ ba và nhà cung cấp dịch vụ — vẫn có quyền theo Tu chính án thứ nhất để thông báo cho khách hàng của họ về yêu cầu này, cho phép những người thực sự bị nhắm đến có cơ hội bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình hoặc phản đối trát đòi hầu tòa trước tòa."

Hai nghị sĩ cũng bày tỏ lo ngại về việc Bộ Tư pháp và Cơ quan Quản lý Chống Ma túy Mỹ (DEA) sử dụng ngôn ngữ trong các trát đòi hầu tòa để gây áp lực buộc các công ty giữ bí mật — trong khi luật pháp trong nhiều trường hợp không ngăn cản việc thông báo cho khách hàng.

"Mặc dù các công ty công nghệ lớn với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm đôi khi bỏ qua những yêu cầu ngoài pháp luật này, nhiều doanh nghiệp khác trong các lĩnh vực được quản lý chặt chẽ — như viễn thông, dược phẩm, sản xuất ô tô và ngân hàng — thường tuân thủ vì lo sợ bị trả đũa về mặt quy định," Wyden và Jayapal viết. "Thực tế, các công ty như AT&T và CVS đã trích dẫn những yêu cầu ngoài pháp luật này trước Quốc hội để biện minh cho việc không thông báo cho khách hàng khi dữ liệu cá nhân của họ được chuyển cho chính phủ."

Các yêu cầu cụ thể

Ngoài việc yêu cầu GAO điều tra, Wyden và Jayapal còn đề nghị:

• Điều tra những thay đổi trong chính sách của DHS về trát đòi hầu tòa hành chính sau báo cáo năm 2017 của Tổng Thanh tra DHS, vốn phát hiện các trát này đang bị sử dụng không đúng quy định.
• Yêu cầu Hội nghị Tư pháp Liên bang — cơ quan giám sát chính sách cho các tòa án liên bang — sửa đổi mẫu trát đòi hầu tòa của bồi thẩm đoàn để nêu rõ người nhận được phép tiết lộ sự tồn tại của trát, trừ khi có lệnh tòa án cấm điều đó.

"Những bước đi này sẽ giúp đảm bảo rằng các cơ quan không lạm dụng thẩm quyền trát đòi hầu tòa của mình gây tổn hại đến quyền riêng tư và quyền tự do ngôn luận," hai nghị sĩ nhấn mạnh.

Một phát ngôn viên của GAO xác nhận văn phòng đã nhận được yêu cầu và đang xem xét.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Vụ việc này là một lời nhắc nhở quan trọng về cuộc đấu tranh không hồi kết giữa an ninh quốc gia và quyền riêng tư cá nhân, một vấn đề không chỉ riêng của Mỹ. Tại Việt Nam, khi các nền tảng công nghệ và mạng xã hội ngày càng phổ biến, người dùng cũng cần nâng cao nhận thức về việc dữ liệu cá nhân của mình có thể bị thu thập và sử dụng như thế nào. Việc chính phủ các nước tìm cách tiếp cận dữ liệu từ các tập đoàn công nghệ lớn — từ Google, Meta đến các nền tảng nội địa — đặt ra câu hỏi về sự minh bạch và cơ chế giám sát cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người dân, đồng thời vẫn đảm bảo an ninh quốc gia.

Hình ảnh minh họa