Nghĩa địa AI: Những dự án và startup công nghệ đã 'ra đi'

Làn sóng AI đang tạo ra những kỳ lân tỷ đô, nhưng cũng đồng thời là mồ chôn của không ít dự án. Từ gã khổng lồ OpenAI đến các startup phần cứng như Humane hay Rabbit, nhiều cái tên từng gây sốt đã phải dừng cuộc chơi.

Theo S&P Global Market Intelligence, khoảng 42% sáng kiến AI cuối cùng bị chính các công ty mẹ từ bỏ, với lý do đa dạng: thiếu vốn, thách thức kỹ thuật, cạnh tranh khốc liệt, khó mở rộng quy mô hoặc đơn giản là nhu cầu người dùng yếu.

Dưới đây là những trường hợp đáng chú ý nhất đã đóng cửa, chuyển hướng hoặc bỏ lỡ kỳ vọng — không phải bản tổng kết thất bại, mà là những bài học cho phần còn lại của ngành.

Relay: Khi ông lớn tích hợp mọi thứ

Relay, công cụ tự động hóa quy trình bằng AI được xây dựng như một đối thủ của Zapier, đã đóng cửa hoàn toàn vào thứ Hai. Sản phẩm cho phép người dùng tự động hóa email và tác vụ bằng AI agent, nhưng khi OpenAI, Google và các nền tảng lớn khác tích hợp tính năng tương tự trực tiếp vào công cụ của họ, startup năm năm tuổi này không còn lý do tồn tại độc lập.

Câu chuyện của Relay là một kịch bản đang lặp lại: startup bị các nền tảng lớn vượt mặt. Nhưng nhiều canh bạc AI thậm chí còn không sống nổi ngay bên trong chính công ty đã tạo ra chúng.

OpenAI cũng không tránh khỏi vấp ngã

Giao diện ChatGPT trên điện thoại

Ngay cả những tên tuổi lớn nhất cũng không miễn nhiễm. OpenAI đã có không ít "thương vong" và sai lầm.

Một ví dụ gần đây là nỗ lực biến ChatGPT thành "super app". Ngày 9/7, OpenAI cập nhật ứng dụng để kết hợp nhiều trải nghiệm, gồm các chế độ riêng biệt "Chat", "Codex" và "Work", đồng thời đổi tên phiên bản truyền thống thành "ChatGPT Classic". Thiết kế mới nhanh chóng bị người dùng chỉ trích vì rối rắm, và OpenAI đã phải khôi phục giao diện ChatGPT quen thuộc.

Đó không phải lần duy nhất OpenAI cố gom mọi thứ vào một nơi. Hãng đã đóng nhiều ứng dụng độc lập và gộp tính năng vào thẳng ChatGPT — chiến lược này hiệu quả hơn lần tái thiết kế kể trên. ChatGPT Atlas, trình duyệt web tích hợp AI độc lập, chỉ tồn tại chưa đầy một năm trước khi dừng vào ngày 9/8, với các tính năng hữu ích được chuyển vào ChatGPT.

OpenAI cũng làm điều tương tự với Operator, AI agent có thể duyệt web và hoàn thành tác vụ thay người dùng, và ngày càng tích hợp tạo ảnh trực tiếp vào ChatGPT, thu hẹp vai trò của DALL-E như một điểm đến riêng. Nền tảng chia sẻ video Sora cũng vật lộn với chi phí vận hành cao và khó giữ người dùng, rồi đóng cửa vào tháng 3/2026.

Siri AI của Apple: Trì hoãn triền miên

Biểu tượng trợ lý giọng nói Siri

Khi Apple công bố Apple Intelligence năm 2024, một Siri cải tiến là tính năng được nhấn mạnh. Lời hứa là Siri có thể hiểu ngữ cảnh, nắm được điều gì đang xảy ra trong các ứng dụng và hoàn thành tác vụ hiệu quả.

Tuy nhiên, Apple liên tục đẩy lùi ngày phát hành vì các vấn đề kỹ thuật và lỗi. Sự chậm trễ này góp phần dẫn đến thỏa thuận dàn xếp 250 triệu USD liên quan đến cách Apple quảng cáo năng lực AI của iPhone 16.

Siri AI cuối cùng xuất hiện trong bản beta iOS 27 vào tháng 7 vừa qua, với phiên bản AI mới phát hành cho người dùng tiếng Anh trước, các ngôn ngữ khác dự kiến theo sau.

Recall của Microsoft: Bê bối quyền riêng tư

Ra mắt tại hội nghị Build 2024, Recall được giới thiệu như "trí nhớ nhiếp ảnh" cho PC Windows, định kỳ chụp màn hình hoạt động để người dùng tìm kiếm lại lịch sử số của mình.

Có thể đoán trước, công bố này gây phản ứng dữ dội về quyền riêng tư và bảo mật. Giới phê bình cho rằng Recall có thể tạo ra kho lưu trữ tìm kiếm được của thông tin cực kỳ nhạy cảm như mật khẩu, tin nhắn riêng tư và chi tiết tài chính. Microsoft đã trì hoãn tính năng gần một năm để xem xét lại các biện pháp bảo vệ.

Ngay cả sau khi thiết kế lại, tranh cãi chưa chấm dứt. Một nhà nghiên cứu an ninh mạng gần đây đã tạo công cụ trích xuất và hiển thị dữ liệu mà Recall thu thập, làm dấy lại câu hỏi liệu Microsoft đã thực sự khắc phục vấn đề gốc hay chưa.

Notion Mail: Người dùng chọn cách khác

Notion Mail ra mắt tháng 4/2025 như sản phẩm email tập trung vào AI, giúp người dùng sắp xếp và tự động hóa hộp thư. Tuy nhiên, công ty nhận thấy người dùng lại dùng các AI agent riêng biệt để xử lý email. Kết quả: Notion Mail dự kiến đóng cửa vào ngày 22/9.

Humane AI Pin: Cú ngã đình đám của phần cứng AI

Humane AI Pin có lẽ là thất bại nổi tiếng nhất trong phần cứng AI. Được thiết kế để cung cấp tính năng AI qua thiết bị đeo thay vì smartphone truyền thống, Humane đã huy động 230 triệu USD và thu hút sự chú ý lớn.

Nhưng sản phẩm vật lộn với hiệu năng, và tình hình tệ hơn khi Humane cảnh báo khách hàng ngừng dùng hộp sạc vì nguy cơ cháy pin. Humane đóng cửa mảng AI Pin vào tháng 2/2025, với phần lớn tài sản được HP mua lại với giá 116 triệu USD.

Rabbit R1: Bán chạy nhưng chưa hoàn thiện

Thiết bị AI Rabbit R1 cầm trên tay

Rabbit R1 là một thiết bị AI được thổi phồng khác. Ra mắt tại CES tháng 1/2024, thiết bị AI đồng hành này được thiết kế để thực hiện tác vụ thay chủ nhân. Rabbit cho biết đã bán được 100.000 chiếc ngay sau khi ra mắt.

Tuy nhiên, doanh số ấn tượng ban đầu không đồng nghĩa sản phẩm tốt. Các đánh giá đầu tiên mô tả thiết bị như chưa hoàn thiện, hiệu năng không ổn định và ít tích hợp hữu ích.

Công ty vẫn chưa bỏ cuộc. Họ tiếp tục cập nhật R1, định vị nó như bộ điều khiển máy tính có khả năng thực hiện tác vụ agentic, và mới công bố dự án phần cứng mới mang tên "Project Cyberdeck" hướng tới thiết bị di động phục vụ vibe-coding.

Huxe: Ứng dụng âm thanh AI bị nền tảng lớn lấn át

Huxe là ứng dụng âm thanh AI do các cựu nhà phát triển của NotebookLM (Google) xây dựng, biến thông tin văn bản thành âm thanh kiểu podcast trò chuyện. Công ty đóng cửa tháng 5/2026, một phần vì các nền tảng lớn bắt đầu cung cấp trải nghiệm tương tự cho lượng người dùng khổng lồ sẵn có — ví dụ Spotify đang mở rộng công cụ âm thanh AI của mình.

Yupp: Sân chơi so sánh AI không đủ sức sống

Yupp là sản phẩm AI thú vị: sân chơi miễn phí cho phép người dùng so sánh phản hồi từ hàng trăm mô hình AI cạnh nhau. Người dùng cũng có thể bình chọn và kiếm tiền mã hóa qua nền tảng.

Ở đỉnh cao, nền tảng cho phép thử hơn 800 mô hình, gồm cả từ OpenAI, Google và Anthropic. Nhưng theo nhà sáng lập, Yupp chưa bao giờ đạt được độ phù hợp sản phẩm - thị trường đủ mạnh để tồn tại. Nền tảng đóng cửa tháng 3/2026.

Figgs AI: Miễn phí đến mức... phá sản

Figgs AI hoạt động từ 2023 đến 2024, cho phép người dùng tạo và tương tác với nhân vật AI tùy biếncho roleplay và kể chuyện. Nền tảng được cho là thu hút hơn 1 triệu người dùng, nhưng nhà phát triển cho biết việc duy trì dịch vụ miễn phí trở nên quá tốn kém, buộc họ phải đóng cửa.

Bài học từ nghĩa địa AI

Khi các nền tảng lớn tích hợp tính năng AI trực tiếp vào sản phẩm của họ, những startup đơn lẻ sẽ gặp khó khăn tương tự.

Có thể thấy vài mẫu hình lặp lại:

• Tích hợp là vũ khí hủy diệt: Khi OpenAI, Google hay Microsoft gộp tính năng AI vào sản phẩm cốt lõi, startup độc lập mất lý do tồn tại — đó là câu chuyện của Relay, Huxe, Yupp.
• Chi phí vận hành AI rất cao: Mô hình miễn phí dựa trên hạ tầng AI đắt đỏ gần như không thể duy trì lâu dài — Figgs AI và Sora là ví dụ.
• Kỳ vọng lớn ≠ sản phẩm hoàn thiện: Humane AI Pin và Rabbit R1 cho thấy sự hype vượt xa thực tế sản phẩm.
• Quyền riêng tư là rào cản thật: Recall cho thấy người dùng phản đối mạnh mẽ khi AI đụng tới dữ liệu nhạy cảm.

Với người dùng và doanh nghiệp Việt Nam đang cân nhắc đầu tư vào công cụ AI, đây là lời nhắc rằng nền tảng lớn thường thắng thế nhờ hệ sinh thái sẵn có. Lựa chọn công cụ AI không chỉ nên dựa trên tính năng hào nhoáng, mà còn cần đánh giá khả năng tồn tại lâu dài của nhà cung cấp.