Người dùng vừa ghét AI vừa không thể rời bỏ nó

Công nghệ05 tháng 10, 2026·4 phút đọc

Khảo sát cho thấy công chúng ngày càng bi quan về AI, nhưng số người dùng chatbot vẫn tăng vọt. ChatGPT đạt một tỷ người dùng mỗi tháng vào tháng 5, Gemini đạt 950 triệu vào tháng 7. Điều đáng ghét có thể không phải công nghệ mà là cách các công ty ép nó vào mọi mặt đời sống.

Người dùng vừa ghét AI vừa không thể rời bỏ nó

Hai xu hướng trái ngược đang diễn ra cùng lúc. Công chúng ngày càng lo ngại về trí tuệ nhân tạo. Lượng người dùng các công cụ AI vẫn tăng mạnh mỗi tháng.

Người đứng đầu Springboards tự gọi công ty mình là "công ty AI tự ghét mình". Startup này đang xây dựng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) nhằm tạo ra nhiều kiểu câu trả lời đa dạng hơn các đối thủ phổ thông. Ông nói với nhà báo công nghệ của MIT Technology Review rằng nhóm không chắc mình có thực sự thích việc đang làm hay không.

Số liệu cho thấy sự phân vân

Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, số người trưởng thành ở Mỹ nghĩ AI sẽ tác động tiêu cực đến bản thân và xã hội nhiều hơn số người kỳ vọng tác động tích cực. Sự bi quan mạnh nhất ở nhóm trẻ.

Một báo cáo của Đại học Stanford cho biết hơn một nửa số người trên toàn cầu cảm thấy lo lắng trước các sản phẩm và dịch vụ AI. Trong khảo sát của Gallup hồi tháng 5, 71% người trưởng thành ở Mỹ phản đối việc xây một trung tâm dữ liệu AI mới gần nơi họ sống. Con số này cao hơn nhiều so với 53% phản đối một nhà máy điện hạt nhân mới.

Thế nhưng lượng người dùng vẫn tăng vọt. Theo công ty phân tích thị trường Sensor Tower, ChatGPT đạt một tỷ người dùng hàng tháng vào tháng 5. Gemini của Google DeepMind bám sát phía sau với 950 triệu người dùng vào tháng 7.

Pew cho biết một nửa người trưởng thành ở Mỹ hiện dùng chatbot, gấp đôi con số năm 2023. Một phần tư nói rằng họ dùng hàng ngày. Đây là thói quen toàn cầu: hơn một phần ba người trưởng thành ở cả 38 nước thành viên OECD (nhóm các nền dân chủ giàu nhất thế giới) cho biết đã dùng công cụ AI tạo sinh trong ba tháng gần nhất.

Hai nhóm hay một nhóm?

Có thể đây là hai nhóm người hoàn toàn khác nhau. Nhưng các con số khó khớp với nhau, trừ khi biểu đồ Venn đang tiến dần thành một vòng tròn.

Cũng có thể càng dùng AI nhiều thì thái độ càng tiêu cực. Có ít nhất một tương quan ủng hộ giả thuyết này: khu vực Bắc bán cầu, nơi tỷ lệ sử dụng cao nhất, nghiêng về bi quan. Ở Nam bán cầu, nơi tỷ lệ sử dụng thấp hơn, người ta lạc quan hơn.

Nhưng theo tác giả bài viết, điều thực sự diễn ra là: khi nói ghét AI, người ta không ghét công nghệ. Họ ghét việc các công ty đứng sau nó không ngừng đẩy nó vào mọi ngõ ngách của cuộc sống. Họ còn được báo trước về một cuộc xáo trộn xã hội và kinh tế lớn nhất trong nhiều thế hệ.

Bài học từ mạng xã hội

Mô thức này từng xuất hiện với mạng xã hội trong 20 năm qua. Hàng tỷ người đổ về Facebook và Twitter bất chấp làn sóng phản đối ngày càng lớn với các công ty vận hành chúng. Google Search cũng vậy.

Với mạng xã hội, người dùng gần như không có lựa chọn. Rời nền tảng nghĩa là mất toàn bộ nội dung và các mối quan hệ, buộc phải chấp nhận hoặc làm lại từ đầu.

Với AI, người dùng vẫn còn chút khả năng tác động. Dư luận chính trị lần này cởi mở hơn với quy định pháp lý. Cả 50 bang của Mỹ đã thông qua hoặc đề xuất luật điều chỉnh việc phát triển và triển khai AI. Số lượng lên tới hơn 2.100 dự luật rải rác khắp nước, gấp mười lần trong ba năm.

Thị trường cũng đã có một số lựa chọn mã nguồn mở chất lượng cao bên cạnh Google, OpenAI và Anthropic, tạo ra áp lực cạnh tranh nhất định.

Góc nhìn

Với doanh nghiệp và kỹ sư Việt Nam, tín hiệu đáng lưu tâm là khoảng cách giữa mức độ sử dụng và mức độ tin cậy. Người dùng có thể vẫn gõ lệnh vào chatbot mỗi ngày. Nhưng không có nghĩa họ chấp nhận việc AI bị nhét vào mọi quy trình mà không được hỏi.

Bài học từ mạng xã hội cho thấy chi phí chuyển đổi càng thấp thì người dùng càng dễ bỏ đi. Các mô hình mã nguồn mở đang khiến chi phí đó thấp hơn với AI. Đội phát triển nên tính đến phương án thay thế nhà cung cấp ngay từ đầu, thay vì khóa chặt vào một API duy nhất.

Minh bạch về khả năng và giới hạn của sản phẩm cũng là cách giữ niềm tin. Một công cụ nói rõ nó không làm được gì sẽ dễ được dùng lâu dài hơn một công cụ tự nhận sắp thay đổi thế giới.

Nguồn: technologyreview.com · Quy trình biên tập

Chia sẻ:FacebookX