Người Mỹ dùng AI hằng ngày vẫn lo lắng về công nghệ này

Khảo sát mới của Gallup phối hợp với Microsoft cho thấy ngay cả những người sử dụng AI hằng ngày vẫn lo ngại về công nghệ này. Khoảng 68% người Mỹ dùng AI mỗi ngày bày tỏ sự lo lắng, và tỷ lệ này còn cao hơn ở nhóm dùng ít thường xuyên.

Trên toàn cầu, con người ngày càng dựa vào AI cho đủ loại công việc thường nhật, từ tra cứu công thức nấu ăn, làm bài tập về nhà, đến nghiên cứu dự án công việc hay tạo bài thuyết trình. Nhưng việc dùng AI mỗi ngày không đồng nghĩa với việc người ta cảm thấy thoải mái về những hệ lụy của nó đối với thế giới.

Theo một khảo sát mới do hãng nghiên cứu dư luận Gallup thực hiện, khoảng 68% người Mỹ dùng AI hằng ngày vẫn lo lắng về công nghệ này, và mức độ lo ngại thậm chí còn cao hơn ở những người sử dụng ít thường xuyên. Kết quả này xuất hiện đúng thời điểm diễn ra nhiều tranh luận gay gắt về các nguy cơ của AI, những bước tiến nhanh chóng trong an toàn AI, nguy cơ AI vượt khỏi tầm kiểm soát, cùng những cáo buộc về hành vi chống cạnh tranh — qua đó làm phức tạp thêm quan niệm cho rằng mức độ chấp nhận công nghệ có thể phản ánh trực tiếp mức độ hào hứng của công chúng.

Bức tranh toàn cầu: phương Tây lo, châu Á lạc quan

Được đặt hàng bởi Microsoft, nghiên cứu của Gallup hiện có kết quả từ 37 quốc gia, nơi các nhà nghiên cứu khảo sát khoảng 1.000 người tại mỗi nước trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7. Dự án sẽ mở rộng ra 140 quốc gia. Đáng chú ý, Ấn Độ — một thị trường đông người dùng công nghệ — hiện chưa nằm trong kết quả được công bố, tương tự Australia và Malaysia.

Các phát hiện đặt nước Mỹ ở vị trí lo lắng nhất trên biểu đồ quốc tế, ngay cả khi người dân ở nhiều nơi khác trên thế giới kỳ vọng công nghệ này sẽ cải thiện cuộc sống của họ. Theo Gallup, các nước phương Tây lo ngại về AI nhiều nhất, với Mỹ dẫn đầu — 74% người Mỹ bày tỏ cảm giác lo lắng, và chỉ 36% kỳ vọng AI sẽ chủ yếu giúp ích cho đất nước.

Các nền kinh tế phương Tây giàu có khác cũng cho thấy sự pha trộn tương tự giữa mức sử dụng thường xuyên và nỗi lo. Tại Canada, chẳng hạn, 29% người được khảo sát cho biết dùng AI hằng ngày, và trong số đó, hơn một nửa bày tỏ lo ngại về tác động của công nghệ. Nhìn chung, 64% người Canada biết về AI nói rằng họ cảm thấy lo lắng.

"Một trong những phát hiện rõ ràng nhất là thái độ đối với AI mang tính đa chiều. Người ta có thể tò mò về AI, kỳ vọng nó mang lại lợi ích và sử dụng nó thường xuyên, mà vẫn lo lắng về nó." — Pablo Diego-Rosell, chuyên gia cấp cao tại Gallup.

Nỗi lo này không hẳn là tưởng tượng. Đã có một làn sóng bất mãn ngày càng lớn xung quanh AI, khi các công ty công nghệ sa thải hàng trăm nghìn nhân viên để đầu tư vào AI, thu hẹp các vị trí cho người mới vào nghề, những ca "loạn thần do AI" gây hậu quả nghiêm trọng, cùng những cảnh báo gay gắt từ chính các lãnh đạo ngành như CEO Anthropic Dario Amodei, người từng cảnh báo công nghệ này sẽ xóa sổ việc làm hàng loạt.

Tuy nhiên, bức tranh ở phần còn lại của thế giới lại khác. Tại Singapore — nơi có tỷ lệ người dùng hằng ngày cao nhất trong nghiên cứu (46%) — hơn 80% người biết về AI kỳ vọng công nghệ sẽ cải thiện đời sống thường nhật, và 77% cho rằng nó sẽ giúp ích cho đất nước. Ở Trung Quốc, nơi 35% người dân cho biết dùng AI hằng ngày, phần lớn kỳ vọng nó sẽ giúp ích cho quốc gia. Câu chuyện tương tự cũng diễn ra tại Israel.

Lạc quan nhưng chưa hẳn tin tưởng

Dù vậy, sự lạc quan về AI không nhất thiết đồng nghĩa với niềm tin vào độ chính xác của công nghệ. Theo Gallup, những người dùng AI hằng ngày nhìn chung tin tưởng kết quả của nó hơn, đặc biệt ở các nước có mức độ chấp nhận cao như Singapore, Israel và Trung Quốc, trong khi nhóm dùng ít thường xuyên vẫn hoài nghi trên mọi phương diện. Tại Mỹ, chỉ 45% người dùng hằng ngày bày tỏ mức độ tin cậy đó. Nhìn chung, chỉ 36% (trung vị) số người được khảo sát nói rằng họ tin tưởng nhiều vào kết quả của AI.

Tổng thể, Gallup báo cáo rằng cảm xúc tích cực về AI vẫn chiếm ưu thế so với tiêu cực: tại 34 trong số 37 quốc gia được khảo sát, phần lớn người dân cho biết họ cảm thấy tò mò về công nghệ này, với số ít hơn nói rằng họ thấy vui vẻ hoặc hào hứng. Chỉ khoảng 32% người được khảo sát nói họ lo lắng về AI. Cảm xúc tích cực dường như phổ biến nhất ở Trung Quốc (90%), Singapore (89%) và Kenya (87%).

Hiện chưa rõ cảm nhận ở một số quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc, đã thay đổi ra sao kể từ khi khảo sát kết thúc vào tháng 7, khi tốc độ phát triển AI gần đây đã trở thành vấn đề có tầm quan trọng quốc tế. An toàn AI là một trong những chủ đề chính được đưa ra thảo luận trong cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Đáng chú ý, người đứng đầu Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc, Trần Nhất Tân, viết trong một bài báo gần đây rằng AI sẽ có "tác động mang tính hệ thống lên môi trường chính trị và an ninh", và có thể đe dọa "an ninh chính trị, an ninh thể chế và an ninh ý thức hệ" của Trung Quốc.

Ý nghĩa với Việt Nam và người dùng toàn cầu

Trong khi báo cáo vẽ nên bức tranh lạc quan pha lẫn chút lo ngại, sự thật là nỗi lo về AI đang ngày càng trở thành một phần của dư luận công chúng. Những người dựa vào AI cho công việc thường ngày có thể sẽ ủng hộ các quy định chặt chẽ hơn, hoặc phản đối việc dùng AI trong tuyển dụng, y tế, giáo dục hay chính phủ.

Với người dùng Việt Nam — một trong những thị trường có tốc độ chấp nhận AI nhanh trong khu vực — những phát hiện này đáng để lưu tâm. Việc ứng dụng rộng rãi không tự động tạo ra sự an tâm, và các doanh nghiệp, nhà quản lý lẫn người dùng đều cần cân nhắc giữa tiện ích và những rủi ro như:

• Quyền riêng tư dữ liệu: dữ liệu cá nhân đưa vào các mô hình AI có thể bị khai thác ngoài ý muốn.
• Tác động môi trường: huấn luyện và vận hành mô hình AI tiêu tốn lượng lớn năng lượng.
• An ninh mạng: việc dùng AI không được kiểm soát có thể gây xáo trộn an toàn thông tin.
• Quyền sở hữu nội dung và sáng tạo: AI có thể làm xáo trộn lĩnh vực nghệ thuật sáng tạo và quyền tác giả.

Suy cho cùng, báo cáo cho thấy chỉ việc tiếp xúc nhiều hơn với công nghệ sẽ không đủ để giải quyết nỗi bất an xung quanh nó. Tuy vậy, với khối lượng tiền đang được đầu tư, AI nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục lan rộng, ngay cả khi các tranh cãi về việc nó thuộc về đâu và cần đặt ra giới hạn nào vẫn chưa có hồi kết.