Nguyên tắc nấu ăn Nhật Bản dạy tôi cách vượt qua sự mệt mỏi vì AI

Chào các bạn, tôi là Takuya. Là một nhà phát triển phần mềm, người sáng tạo nội dung và nghệ sĩ, tôi thường xuyên suy nghĩ về cách sống tốt trong kỷ nguyên AI này. Khi nói đến "sống tốt", tôi ý muốn nói đến việc tận hưởng quá trình sáng tạo mà vẫn giữ được sức khỏe tinh thần.

Tôi hình dung rằng nhiều độc giả của mình cũng đang băn khoăn làm thế nào để sinh tồn, và thậm chí phát triển rực rỡ, giữa những thay đổi chóng mặt mà các tiến bộ AI gần đây mang lại. Tôi không có tất cả câu trả lời. Không ai có thể dự đoán tương lai một cách chính xác. Nhưng tôi tin rằng vấn đề nằm ở phương hướng hơn là chiến lược — thay vì cố gắng xây dựng một "hào bảo vệ" (moat) xung quanh cuộc đời mình như một nghệ sĩ định hướng công nghệ.

Bạn muốn đi đâu về phía trước? Bạn muốn thấy điều gì? Đó mới là điều quan trọng. Các chiến lược hay hào bảo vệ có thể linh hoạt thay đổi tùy theo tình huống. Trong bài viết này, tôi muốn khám phá một vài nguyên tắc sống từ văn hóa Nhật Bản có thể giúp chúng ta làm điều đó.

Lối sống và công nghệ

Chúng ta đang ở giữa "cơn mệt mỏi vì AI"

Hiện nay, chúng ta đang ở giữa "cơn mệt mỏi vì AI" (AI fatigue). Các dịch vụ mới xuất hiện mỗi ngày, và các bản cập nhật từ những gã khổng lồ công nghệ thay đổi quy trình làm việc hàng tuần. Việc chạy theo từng trào lưu không làm chúng ta an toàn hơn; nó chỉ làm mờ đi những kỹ năng cốt lõi mà chúng ta cần nuôi dưỡng.

Rất dễ để rơi vào bẫy cố gắng quá sức để bắt kịp, chỉ để kết thúc trong kiệt sức. Văn hóa truyền thống của Nhật Bản mang lại một góc nhìn khác — một góc nhìn giúp chúng ta giữ vững lập trường và kiên cường trước sự bất định.

Tạo lập nhịp điệu cuộc sống

Gần đây, tôi đọc một cuốn sách có tên "一汁一菜でよいという提案" (Đề xuất về một món canh, một món ăn) của chuyên gia ẩm thực truyền thống Yoshiharu Doi, và thấy nó rất thú vị để duy trì một nhịp điệu cuộc sống lành mạnh.

Ông Doi nhấn mạnh rằng bằng cách loại bỏ những thứ không cần thiết, chúng ta tìm thấy "nơi thoải mái" của chính mình. Như ông nói: “Điều quan trọng trong cuộc sống là tạo lập một nhịp điệu cuộc sống để bạn có thể trở về nơi an yên trong trái tim mình, một nơi thoải mái.”

Nếu không có bất kỳ quy tắc, chính sách hay phương hướng rõ ràng trong cuộc sống, bạn rất dễ để danh sách mong muốn hay việc cần làm bị ngập đầu. Hãy suy nghĩ về nó. Ví dụ, trên mạng xã hội, các thuật toán cố gắng thu hút và giữ sự chú ý của bạn càng lâu càng tốt bằng cách hiển thị rất nhiều tin đồn và drama. Nhưng bạn có toàn quyền kiểm soát việc không tự nguyện xem chúng. Tôi luôn cẩn trọng để không dành thời gian theo dõi tin đồn trên mạng. Nó giúp tôi giữ bình tĩnh và tránh so sánh bản thân với người khác, thứ khiến tôi cảm thấy khổ sở.

Học từ Ichiju Issai: Một món canh, một món ăn

Để hình thành nhịp điệu cuộc sống, bạn phải quyết định những gì KHÔNG nên làm trong đời sống hàng ngày. Về mặt nấu nướng, ông Doi đề xuất một hệ thống gọi là "Nhất canh nhất thái" (Ichiju Issai), một kiểu bữa ăn lấy cơm làm trung tâm, kèm theo một món canh và một món ăn phụ.

Ăn uống là một phần thiết yếu của cuộc sống. Tuy nhiên, việc giữ cho nó đơn giản lại vô cùng khó khăn. Có vô vàn sản phẩm thực phẩm, công thức nấu ăn và mẹo sức khỏe — và các chương trình TV liên tục thúc giục chúng ta chuẩn bị những bữa ăn đẹp mắt, đa dạng cho gia đình mỗi ngày.

Nghe có vẻ rất giống với ngành công nghệ kỹ thuật số ngày nay, phải không? Mọi người vô thức kiệt sức vì tất cả những điều này, cảm thấy như mình phải tạo ra điều gì đó vĩ đại mỗi ngày. Ông Doi đã nhìn thấu điều này — và giải phóng họ bằng cách nói rằng: “Bằng cách đơn giản hóa bữa ăn thành Nhất canh nhất thái, việc nấu nướng trở nên không còn căng thẳng. Chỉ điều đó thôi cũng có thể khiến bạn cảm thấy nhẹ nhõm hơn rất nhiều.”

Các nhà phát triển phần mềm không thể sống mà thiếu phần mềm. Nó thực sự là một phần thiết yếu của cuộc sống chúng ta, và việc giữ cho nó đơn giản cũng vô cùng khó khăn. Hãy học hỏi từ triết lý đằng sau nguyên tắc của ông.

Tìm những điều bạn không bao giờ chán

Tại sao nấu ăn lại quan trọng đến vậy? Bởi vì đó là điều bạn làm mỗi ngày, khiến bạn hoặc người bạn yêu thương cảm thấy thực sự thoải mái. Điều quan trọng là phải có một việc bạn làm mỗi ngày khiến bạn cảm thấy an toàn, thoải mái và hạnh phúc. Nó có thể là bất cứ điều gì, như chơi nhạc cụ, đi bộ vào buổi sáng, vẽ tranh, hát, bơi lội, đọc sách trước khi ngủ hoặc thiền định. Nó nên là điều bạn không bao giờ chán. Điều gì đó bạn thực sự thích trong quá khứ. Điều gì đó không khiến bạn so sánh mình với người khác, mà thay vào đó giúp bạn chánh niệm (mindful).

Ứng dụng ghi chú đơn giản

Điều quan trọng là tìm thấy một điều gì đó bạn có thể trở về mỗi ngày — một điều bạn không bao giờ chán, như cơm và súp miso, thay vì một thứ kích thích tức thì nhưng nhanh chóng gây kiệt sức, như Netflix hay lướt mạng xã hội vô tận.

Nuôi dưỡng cộng đồng và ý tưởng như quá trình lên men

Càng thích nghi với các thuật toán và AI, tôi càng trân trọng những kết nối hữu cơ — cả với con người và với ý tưởng. Trong cuốn sách của mình, ông Doi giải thích rằng những điều chúng ta không bao giờ chán thường là những điều con người không "kỹ thuật hóa" để trở nên hoàn hảo.

Khái niệm "không phải công việc của con người" (hay đúng hơn, không phải là một tính toán toán học) chính xác là thứ đang thiếu trong cuộc sống kỹ thuật số của chúng ta. Các thuật toán là "gia vị chế biến sẵn" của internet — được thiết kế để mang lại cho bạn một cú hích dopamine tức thì, nhưng để lại cảm giác trống rỗng và "chán hương vị" chỉ một giờ sau đó.

Tôi nhận ra rằng những khoảnh khắc kiên cường nhất của tôi không đến từ một lời nhắc (prompt) được tối ưu hóa hoàn hảo hay một bài đăng lan truyền. Chúng đến từ sự "lên men" của cuộc sống hàng ngày — những tương tác chậm chạp, lộn xộn, không kịch bản mà không được tối ưu hóa để tương tác.

Ví dụ, khi tôi có một cuộc trò chuyện nhanh, thân mật với nhân viên pha chế tại Starbucks, hoặc khi tôi trao đổi câu chuyện với các bậc phụ huynh khác khi đưa con gái đến trường mẫu giáo, tôi cảm thấy như mình đang tham gia vào một nhịp điệu tự nhiên, không phải là một thuật toán. Những khoảnh khắc nhỏ như thế này mang lại cho tôi cảm giác thực sự rằng tôi thuộc về xã hội và đang thực sự sống trong nó.

Những ý tưởng tốt nhất của tôi cũng hoạt động theo cách tương tự. Chúng hiếm khi xuất hiện khi tôi đang trừng trừng nhìn vào màn hình, cố gắng ép buộc một sự đột phá. Thay vào đó, chúng "đổ bộ" lên tôi khi tôi đang đi dạo hoặc đơn giản là nhìn chằm chằm vào phong cảnh một cách trống rỗng.

Đón nhận xu hướng công nghệ như sự thay đổi của các mùa

Mỗi mùa mang đến nhiều loại thực phẩm khác nhau để thưởng thức, và ông Doi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trân trọng chúng. Tại Nhật Bản, chúng tôi chào đón sự xuất hiện của cá ngừ vằn đầu mùa hay những bắp cải cải đông cuối cùng. Việc trân trọng những thay đổi này rất thú vị, nhưng hãy lưu ý một điều: mọi người không "đuổi theo" chúng. Bạn không cảm thấy mình là kẻ thất bại nếu lỡ mất mùa hoa anh đào nở rộ nhất; bạn đơn giản là mong chờ chu kỳ tiếp theo.

Tuy nhiên, trong ngành công nghệ kỹ thuật số, chúng ta đối xử với các xu hướng như một cuộc đua mà chúng ta luôn thua.

Thay vì cố gắng quá sức để "thông thạo mọi thứ", tại sao không coi các công nghệ mới là những món ăn theo mùa? Bạn không cần phải làm chủ tất cả. Bạn đang sống trong "Thiên nhiên Kỹ thuật" cũng giống như bạn đang sống trong thiên nhiên thực sự. Nếu một mô hình AI mới ra mắt, nó giống như măng tươi mùa xuân — thú vị, đáng để thử, nhưng không phải là điều để gây áp lực.

Bạn có thể học bất cứ điều gì khi nó trở nên cần thiết cho nghề thủ công của mình. Bằng cách chuyển từ "đuổi theo" sang "trân trọng", bạn thay thế nỗi sợ bị bỏ lỡ (FOMO) bằng sự tò mò.

Đừng cố gắng quá sức — hãy thư giãn!

Tôi đã trải qua sự kiệt sức (burnout) vào năm ngoái. Triết lý về một món canh, một món ăn đã giúp tôi lùi lại một bước khỏi điều đó. Nó nhắc nhở tôi loại bỏ sự ồn ào và trở về với những gì thực sự quan trọng.

Hãy thư giãn! Bạn không tệ như bạn nghĩ. Hãy tin vào trực giác của mình. Lắng nghe cơ thể bạn. Và hãy tận hưởng khoảnh khắc thay đổi hiếm có mà chúng ta đang trải qua nhé.