Những nhà đổi mới dưới 35 tuổi định hình công nghệ khí hậu

Mỗi năm, ban biên tập của MIT Technology Review lại công bố danh sách 35 nhà đổi mới dưới 35 tuổi — những nhà nghiên cứu, phát minh gia và những bộ óc trẻ đáng theo dõi. Ấn bản mới nhất năm nay dành vị trí cho 9 cá nhân đến từ khắp nơi trên thế giới trong hạng mục khí hậu và năng lượng.

Điểm đáng chú ý là khi nhìn họ như một tập thể, chúng ta có thể thấy công nghệ khí hậu đang ở đâu và sẽ đi về đâu.

AI là câu chuyện công nghệ chủ đạo

Năm nay, các nhà đổi mới được chia thành bốn nhóm chính: công nghệ sinh học, khí hậu và năng lượng, máy tính và robot, cùng AI. Dễ hiểu khi AI xuất hiện đậm nét trong công việc của nhiều người thuộc các nhóm khác.

Jae-Won Chung là một ví dụ điển hình khi xây dựng phần mềm giúp AI tiết kiệm năng lượng hơn. Bằng cách đo lường mức tiêu thụ điện của các mô hình mã nguồn mở, anh hy vọng ngành công nghiệp có thể hiểu rõ và giải quyết tốt hơn tác động của AI.

Ở chiều ngược lại, AI cũng có tiềm năng cải thiện nhiều lĩnh vực nghiên cứu. Jing Wei dùng AI để theo dõi ô nhiễm hiệu quả hơn, tận dụng học máy lấp đầy khoảng trống dữ liệu từ các nguồn khác nhau như vệ tinh và trạm khí tượng. Zhonghua Zheng phát triển mô hình khí hậu AI hoạt động tốt hơn ở phạm vi đô thị — điểm mù cố hữu của các mô hình truyền thống.

Vật liệu quan trọng cho công nghệ mới

Khi thế giới ngày càng phụ thuộc vào công nghệ mới, nhu cầu về nguyên liệu để chế tạo chúng cũng thay đổi mạnh mẽ. Lithium là ví dụ điển hình: kim loại này là nền tảng của pin lithium-ion, thiết yếu không chỉ cho xe điện mà còn cho hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn trên lưới điện. Nguy cơ thiếu hụt lithium có thể xuất hiện ngay trong thập kỷ này, và tình trạng tương tự cũng đe dọa các khoáng sản quan trọng khác như đồng.

Hiện nay, nước muối (brine) là nguồn lithium rẻ nhất, nhưng quá trình chiết xuất có thể mất nhiều tháng và gây hại cho môi trường địa phương. Mohammad Alkhadra là đồng sáng lập kiêm CEO của Lithios, một startup đang tìm cách chiết xuất lithium từ nước muối nhanh và hiệu quả hơn.

Quặng đá cứng (hardrock ore) là nguồn lithium phổ biến nhất nhưng đắt đỏ hơn nước muối. Benjamin Mowbray đồng sáng lập và giữ vai trò CTO của Rock Zero, công ty đang nghiên cứu chiết xuất lithium từ loại quặng này.

Những góc cạnh ít ngờ tới của cuộc chiến khí hậu

Để đạt mức phát thải ròng bằng 0, chúng ta chắc chắn phải tư duy lại các lĩnh vực lớn như lưới điện và giao thông. Nhưng bên cạnh những nguồn gây ô nhiễm chính, còn vô số vấn đề tưởng như nhỏ nhặt nhưng không kém phần quan trọng.

• Ngành công nghiệp nặng, bao gồm sản xuất thép, chiếm khoảng 7% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Laureen Meroueh đang tạo ra thép sạch và rẻ hơn nhờ một loại lò nung mới giúp đơn giản hóa quá trình hóa học để sản xuất kim loại này.
• Nhựa thường được làm từ nhiên liệu hóa thạch, nên cần có giải pháp thay thế cho nhóm vật liệu cực kỳ hữu dụng này. Joseph Nguthiru phát triển một loại nhựa sinh học thay thế cho bao bì có nguồn gốc hóa thạch, sử dụng một loài cỏ dại xâm lấn làm nguyên liệu.
• Cũng tận dụng vật liệu sẵn có theo cách sáng tạo, Diana Orembe sản xuất thức ăn cho cá nuôi trồng từ phế phẩm thực phẩm.
• Chất làm lạnh thường là những loại khí nhà kính cực mạnh. Jinyoung Seo đang phát triển chất làm lạnh rắn có thể loại bỏ lo ngại về rò rỉ. Một thiết bị dùng vật liệu này có thể giảm mức tiêu thụ năng lượng tới 20% so với công nghệ thông thường.

Nhìn vào những con người và công việc này, chúng ta không chỉ thấy các giải pháp riêng lẻ, mà còn thấy cả hướng đi của công nghệ khí hậu trong thập kỷ tới.

Thế giới khí hậu và năng lượng luôn đặt ra những thách thức mới, và những ý tưởng mà thế hệ trẻ đưa ra để giải quyết chúng thường khiến chúng ta bất ngờ. Để tìm hiểu thêm về tất cả các nhà đổi mới dưới 35 tuổi cùng công việc của họ, bạn có thể tham khảo danh sách đầy đủ năm 2026 của MIT Technology Review.

Với độc giả Việt Nam, câu chuyện này cũng đáng quan tâm ở góc độ khác: khi AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi và nhu cầu về khoáng sản quan trọng như lithium tăng cao, những quốc gia đang xây dựng ngành công nghiệp công nghệ cao như Việt Nam sẽ cần tính đến cả yếu tố năng lượng và vật liệu bền vững ngay từ đầu.