Omarchy nhận 18,5 triệu USD đầu tư, hút người dùng mới – và cả những chỉ trích gay gắt

Trong hơn 30 năm gắn bó với thế giới Linux, hiếm khi chúng ta chứng kiến một bản phân phối nhận được nhiều sự hậu thuẫn đến vậy trong thời gian ngắn — và cũng hiếm khi thấy một dự án tạo ra nhiều kẻ thù đến thế. Omarchy, bản phân phối Linux dựa trên Arch do David Heinemeier Hansson (DHH) — cha đẻ của framework Ruby on Rails — sáng lập, đang trở thành tâm điểm của cuộc chiến văn hóa trong cộng đồng phần mềm nguồn mở.

Chưa đầy ba tuần sau khi truyền thông đưa tin về dự án, số tiền cam kết và quyên góp cho tổ chức Omacom Foundation đã tăng vọt từ 8 triệu USD lên khoảng 18,5 triệu USD. Con số này bao gồm các cam kết nhiều năm và cả các token AI. Danh sách nhà tài trợ giờ đây có sự góp mặt của OpenRouter, Four Technologies, DigitalOcean, cùng các cam kết token từ Meta Superintelligence Labs, Anthropic, OpenAI và Fireworks.

Từ dự án cá nhân đến phong trào gây tranh cãi

Omarchy đã có thêm hai bản phát hành nhỏ và hiện đang ở phiên bản 4.0.3. Dự án cũng công bố sáng kiến Omarchy M nhằm đưa bản phân phối này lên các dòng Mac dùng chip Apple Silicon, đồng thời lên kế hoạch hỗ trợ cả các mẫu Intel đời cũ. Ngay cả trang web của dự án cũng được thiết kế lại với tính quốc tế hóa cao hơn.

Đáng chú ý, thông báo chính thức cho biết: "Trên thực tế, Omarchy Quattro gần như được xây dựng hoàn toàn bởi các tác nhân AI. Bởi vì chúng thực sự cực kỳ giỏi trong những việc như bash, QML và gỡ lỗi các vấn đề Linux."

Số tiền này đã được dùng để chiêu mộ nhân sự. Ba người được tuyển đầu tiên gồm lập trình viên kernel Krzysztof Wilczyński, người phụ trách hạ tầng Emir Beganović, và outfoxxed (bút danh) — tác giả của Quickshell, thành phần cốt lõi trong giao diện Omarchy 4.

Điểm đặc biệt là Omarchy không có quy tắc ứng xử (code of conduct), thay vào đó là một "Học thuyết" (Doctrine), với nguyên tắc đầu tiên là "đoàn kết những kẻ mọt công nghệ".

Làn sóng chỉ trích và cáo buộc chính trị

Thế nhưng mục tiêu đoàn kết ấy đang gặp trở ngại lớn. Dù thu hút đông đảo người ủng hộ, Omarchy cũng vấp phải sự phản đối gay gắt trong cộng đồng phần mềm nguồn mở.

Blogger Jürgen "tante" Geuter thẳng thắn nhận định:

"Omarchy lẽ ra không nên quan trọng. Nhưng đáng buồn là nó lại quan trọng. Như một cuộc thâu tóm quyền lực."

Ông viết tiếp: "Vận hành Omarchy nghĩa là… tự nguyện hòa mình vào một cộng đồng mang tư tưởng phát xít. Hợp thức hóa nó. Ủng hộ nó."

Một chiến dịch mang tên Stop Omarchy cũng đã ra đời, với khẩu hiệu: "Omarchy là một phong trào chính trị được ngụy trang thành một bản phân phối Linux."

Mới đây, chuyên gia nguồn mở nổi tiếng Matthew Garrett cũng lên tiếng:

"Omarchy về cơ bản không tương thích với các mục tiêu của phần mềm tự do… Nó tệ vì ở mức kỹ thuật nó tệ — và nó cũng tệ vì về mặt lý tưởng nó tệ."

Bối cảnh rộng hơn: tiền, mã nguồn và cuộc chiến văn hóa

Vấn đề lập trình viên nguồn mở không được trả công xứng đáng vốn là câu chuyện dai dẳng trong thế giới FOSS. Vậy mà vẫn có rất nhiều cá nhân và tổ chức xếp hàng cam kết tiền bạc cho Omarchy. Sự nổi tiếng của nó là không thể phủ nhận, nhưng quan điểm chính trị của người sáng lập có thể cũng là một yếu tố góp phần.

DHH không phải nhân vật duy nhất trong ngành phần mềm bị soi xét về quan điểm chính trị. Trước đó, đồng sở hữu dịch vụ VPN Mullvad từng quyên góp khoản tiền lớn cho một đảng chính trị chống nhập cư ở Thụy Điển. Tại Anh, đảng cánh hữu dân túy Reform UK cũng nhận được nhiều khoản quyên góp lớn.

Một số nhà quan sát cho rằng Omarchy không hẳn là một bản phân phối theo nghĩa truyền thống: "Omarchy không phải là một bản phân phối Linux theo bất kỳ nghĩa nào — toàn bộ 'bản phân phối Omarchy' thực chất chỉ là Arch Linux cộng với các tệp dotfiles cá nhân của DHH."

Dù vậy, nó vẫn là một thương hiệu — và là thương hiệu gắn chặt với quan điểm chính trị của người tạo ra. Omarchy tỏ ra táo bạo, không cố tỏ ra quen thuộc hay thân thiện với người mới như Linux Mint hay Zorin OS. Nó dùng Hyprland, một trình tổng hợp Wayland dạng tiling, với giao diện điều khiển bằng bàn phím, không có thanh tiêu đề cửa sổ, và Alt+F4 không đóng cửa sổ. Đối tượng mục tiêu của nó dường như là những người đổi mới, người có sức ảnh hưởng và các lập trình viên được hỗ trợ bởi AI.

Góc nhìn cho người dùng Việt Nam

Với cộng đồng yêu thích Linux tại Việt Nam, câu chuyện Omarchy là lời nhắc nhở rằng việc lựa chọn một bản phân phối giờ đây không chỉ đơn thuần là vấn đề kỹ thuật. Nó còn liên quan đến giá trị cộng đồng và quan điểm của những người đứng sau dự án.

Bất chấp những chỉ trích, Omarchy vẫn đang thu hút người dùng — kể cả những người trước đây vốn e ngại Linux — cùng với dòng tiền tài trợ. Các phong trào dân túy vốn thu hút người ủng hộ và giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử. Omarchy dường như cũng đang kéo một phần khán giả tương tự đến với Linux.

Đối với những ai không muốn ủng hộ xu hướng này, có thể cân nhắc Pop!_OS 24.04 LTS và môi trường desktop COSMIC. Nó hiện đại, táo bạo, đổi mới và ấn tượng không kém, trong khi nền tảng bên dưới là Ubuntu được tinh chỉnh hiệu năng — và theo đánh giá của nhiều chuyên gia, hoạt động tốt hơn hẳn.