OpenAI Foundation chi 40 triệu USD xây dựng dữ liệu sinh học cho AI y tế

OpenAI Foundation vừa công bố sáng kiến Data for Public Health với khoản tài trợ ban đầu lên tới 40 triệu USD, nhằm giải quyết bài toán dữ liệu đang cản trở AI trong lĩnh vực y sinh. Điểm đáng chú ý nhất là khoản tài trợ 500.000 USD cho ý tưởng thu thập hồ sơ từ các công ty công nghệ sinh học đã phá sản.

Nút thắt lớn nhất của AI trong sinh học

Theo Morgan Levine, cựu phó chủ tịch phụ trách tính toán tại công ty longevity Altos Labs, giới nghiên cứu đang ngày càng nhận ra rằng dữ liệu chính là nút thắt lớn nhất để ứng dụng AI thành công vào sinh học.

Ý tưởng này không hề mới. Năm ngoái, chuyên gia phân tích chính sách thử nghiệm lâm sàng Ruxandra Teslo đã đề xuất sử dụng dữ liệu từ các công ty công nghệ sinh học thất bại. Bà gọi đây là "kho lưu trữ thất lạc của ngành công nghệ sinh học" — bao gồm hồ sơ pháp lý chi tiết, chiến lược sản xuất và dữ liệu an toàn, những thông tin thường bị giữ kín như bí mật thương mại.

"Mọi người đều nhận ra rằng dữ liệu là nút thắt lớn nhất trong việc áp dụng AI vào sinh học thành công", Levine nhận định.

Chi tiết các khoản tài trợ

Trong vòng tài trợ dữ liệu đầu tiên, OpenAI Foundation công bố:

• 40 triệu USD cho chương trình thu thập dữ liệu về vaccine ung thư mới tại Đại học North Carolina, Chapel Hill
• Hỗ trợ OpenAdmet, nhóm tổ chức các cuộc thi dự đoán tác dụng của thuốc
• 500.000 USD cho ý tưởng kho lưu trữ công nghệ sinh học của Teslo, do nhóm vận động 1Day Sooner thực hiện

Theo Josh Morrison, chủ tịch kiêm đồng sáng lập 1Day Sooner, các bộ dữ liệu độc quyền có thể được mua với giá chỉ "vài chục nghìn USD" mỗi bộ. Tổ chức của ông hiện sở hữu ba bộ dữ liệu, trong đó hai bộ do Lumen Bioscience tặng — công ty từng dùng chiến lược Chapter 11 để có được thông tin về quá trình phát triển thuốc của đối thủ.

Đáng chú ý, hai nỗ lực khác nhằm mua hồ sơ công ty dược phẩm trong năm nay đã thất bại do giá thầu của 1Day Sooner không được chấp nhận.

Hồ sơ dược phẩm và tiềm năng của AI

Các tài liệu mà 1Day Sooner tìm kiếm được gọi là common technical documents — thường chứa toàn bộ trao đổi giữa công ty và cơ quan quản lý, cùng các số đo khoa học và y tế chi tiết. Về cơ bản, chúng cung cấp mọi thứ đã biết về một loại thuốc.

Teslo tin rằng một kho tài liệu như vậy có thể biến AI thành chuyên gia pháp lý, giúp đẩy nhanh quá trình đưa phương pháp chữa trị ra thị trường.

"Người ta nói 'Chúng ta sẽ phát minh AI, và AI sẽ chữa khỏi ung thư', nhưng điều đó rất xa rời thực tế lộn xộn và quy trình pháp lý", Teslo chia sẻ. "Khoảng 70% tiền bạc và thời gian trong phát triển thuốc được dành cho giai đoạn lâm sàng — tổ chức thử nghiệm và kiểm tra thuốc — nhưng bất chấp điều đó, quy trình này về cơ bản là một hộp đen, đặc biệt với các công ty công nghệ sinh học nhỏ tạo ra đổi mới."

Cuộc đua dữ liệu phá sản và lo ngại về quyền riêng tư

Việc mua dữ liệu từ các công ty phá sản đang trở thành "cuộc tranh giành đất mới" cho huấn luyện AI. Tháng trước, Google đã thắng thầu tiếp nhận dữ liệu doanh nghiệp của hãng hàng không Spirit Airlines, bao gồm 100 triệu email. Điều này dấy lên lo ngại từ tiếp viên hàng không và nhiều người khác về nguy cơ lộ dữ liệu riêng tư.

Tham vọng tỷ đô của OpenAI Foundation

OpenAI Foundation là tổ chức phi lợi nhuận mẹ của OpenAI. Dù OpenAI đã chuyển đội ngũ sang công ty vì lợi nhuận đang chuẩn bị IPO với định giá có thể lên tới 1.000 tỷ USD, quỹ vẫn nắm giữ 26% cổ phần, tương đương khoảng 250 tỷ USD giá trị cổ phiếu — đưa quỹ vào vị trí tổ chức từ thiện giàu nhất hành tinh.

Jacob Trefethen, giám đốc điều hành của quỹ, cho biết quỹ hy vọng giải ngân 1 tỷ USD trước cuối năm nay. Khoản tài trợ lớn nhất từ trước đến nay là 100 triệu USD trao cho Common Health Coalition vào tháng 8.

Nỗi lo về rủi ro AI

Nỗ lực từ thiện của OpenAI diễn ra trong bối cảnh lo ngại về nguy cơ AI mất kiểm soát có thể xóa sổ loài người. Một số người trong ngành cho rằng xác suất này lên tới 10% hoặc hơn trong thập kỷ tới, bao gồm kịch bản về vũ khí sinh học chết người.

Tuần trước, cả Sam Altman và Elon Musk đều ủng hộ lời kêu gọi của CEO Anthropic Dario Amodei về việc "làm chậm tốc độ cải thiện năng lực của các mô hình AI" để công tác phòng ngừa rủi ro bắt kịp.

Với các nhà nghiên cứu và startup công nghệ tại Việt Nam, sáng kiến này mở ra góc nhìn đáng tham khảo: dữ liệu y sinh chất lượng cao có thể là chìa khóa để các mô hình AI tạo sinh thực sự hữu ích trong nghiên cứu và phát triển thuốc — một lĩnh vực mà Việt Nam đang từng bước đầu tư.