Peripheral Commodore 64 kỳ lạ, một chú hề câm và những quảng cáo "dở tệ"

Mimic Systems đã khiến cả cộng đồng người dùng Commodore 64 tò mò suốt hai năm trời bằng những chiến dịch quảng cáo kỳ quái với hình ảnh một chú hề câm trang điểm dày cộp, trước khi thực sự tung ra sản phẩm mang tên Spartan. Đây là câu chuyện về một sản phẩm công nghệ thất bại thảm hại về mặt thương mại nhưng lại trở thành món đồ sưu tầm đắt giá hàng chục năm sau đó.

"Hãy tưởng tượng bạn muốn biến chiếc Commodore 64 của mình thành một chiếc Apple II+ — một cỗ máy đã bị ngừng sản xuất từ năm 1983 — chỉ bằng một module phần cứng gắn ngoài. Nghe có vẻ điên rồ, nhưng đó chính xác là lời hứa mà Mimic Systems đưa ra trong các quảng cáo của họ."

Lời hứa "hóa phép" và cú chậm trễ chí mạng

Vào năm 1984, Commodore 64 đã trở thành một hiện tượng với mức giá chỉ bằng một nửa so với các đối thủ cùng cấu hình. Tuy nhiên, thư viện phần mềm của nó trong những năm đầu còn khá nghèo nàn. Trong khi đó, Apple II+ dù đắt đỏ hơn (giá khoảng 1.195 USD) lại sở hữu hàng ngàn tựa phần mềm, bao gồm cả bảng tính huyền thoại VisiCalc.

Mimic Systems nhìn thấy một khoảng trống thị trường: tạo ra một thiết bị giả lập phần cứng cho phép người dùng C64 chạy phần mềm Apple II+, từ đó tiết kiệm khoảng 600 USD so với việc mua cả hai máy tính. Ý tưởng này được cho là sẽ giúp người dùng "hóa phép" chiếc C64 của họ thành một cỗ máy tương thích Apple.

Thế nhưng, từ lời quảng cáo đến thực tế là một khoảng cách quá xa. Sản phẩm có tên Spartan được công bố vào năm 1984, nhưng phải đến tận năm 1986 mới chính thức được bán ra. Đó là khoảng thời gian quá dài trong thế giới công nghệ thay đổi chóng mặt. Đến khi Spartan ra mắt, phần lớn phần mềm quan trọng của Apple II+ đã có phiên bản chạy tốt trên C64.

Quảng cáo Spartan với hình ảnh chú hề câm

Một bài đánh giá trên tạp chí INFO Magazine (số 12, năm 1986) đã chấm Spartan vỏn vẹn 2 sao với nhận xét khá cay nghiệt:

"Spartan của Mimic là một thử nghiệm cao cả nhưng đã quá lâu để đến được với thị trường. Với tất cả phần mềm hiện có cho Commodore 64 vào lúc này, mục đích chính của Spartan đã không còn ý nghĩa... Nó vừa là một nỗ lực dũng cảm cho một thứ gì đó đầy thách thức, vừa là một thiết bị hoang tưởng. Don Quixote hẳn sẽ rất thích nó."

Kiến trúc "quái thai" và cơn ác mộng mang tên DOS Card

Spartan không chỉ là một bộ chuyển đổi đơn giản. Nó là một bản sao gần như hoàn chỉnh của Apple II+ với ROM được sửa đổi để tránh các vụ kiện vi phạm bản quyền như Franklin từng gặp phải. Người dùng phải "ghép đôi" Spartan với C64 của mình, kết nối qua cổng băng từ, cổng máy in và một số cổng khác. Kết quả là một khối kiến trúc cồng kềnh đến khó tin.

Spartan được ghép với Commodore 64

Tệ hơn nữa là thiết bị ngoại vi tùy chọn có tên DOS Card. Đây là một bảng mạch phải được lắp đặt bên trong ổ đĩa Commodore 1541 để cho phép nó đọc đĩa Apple II. Người dùng phải tự tháo ổ đĩa, gắn thêm board mạch và thực hiện vô số thao tác phức tạp khác. Kết quả là gần như tất cả các bài đánh giá đều xác nhận DOS Card chạy ồn ào như một cỗ máy và thường xuyên làm hỏng đĩa mềm.

Brent Marykuca, người từng là lập trình viên chính 19 tuổi của dự án Spartan, mô tả quá trình phát triển như một cơn ác mộng với "những thay đổi hàng tuần về thiết kế do chủ tịch công ty đưa ra (ông thường thay đổi lại vào tuần sau đó), sa thải nhân viên kỹ thuật một cách vô cớ, và phong cách quản lý hà khắc." Ông kể lại rằng chủ tịch công ty cuối cùng đã viết một tấm séc lớn từ tài khoản lương và bỏ trốn đến Nam Mỹ, mặc dù câu chuyện này chỉ mang tính giai thoại.

Từ thất bại thảm hại đến món đồ sưu tầm đắt đỏ

Với mức giá 300 USD "rẻ bất ngờ" (sau khi đã giảm một nửa so với dự kiến ban đầu là 600 USD), Spartan vẫn không thể tìm được chỗ đứng trên thị trường. Các bài đánh giá đều chỉ ra hiệu năng kém, tính tương thích phần mềm không hoàn hảo (BASIC của nó không hoàn toàn tương thích với Applesoft BASIC) và quá trình cài đặt phức tạp đến mức người dùng phải gọi điện nhờ hỗ trợ kỹ thuật liên tục.

Sản phẩm Spartan trong bộ sưu tập

Thế nhưng, câu chuyện vẫn chưa kết thúc. Vào tháng 10/2024, một chiếc Spartan nguyên bản có đầy đủ phụ kiện đã được bán đấu giá với mức giá lên tới hơn 5.500 USD. Nhiều chiếc khác cũng được bán với giá trên 2.500 USD. Với các nhà sưu tập đồ cổ công nghệ, Spartan đã trở thành một "báu vật" hiếm có.

Câu chuyện về Mimic Systems và Spartan là một bài học kinh điển về việc quảng cáo quá mức, hứa hẹn quá xa và thực hiện quá chậm. Nó nhắc nhở chúng ta rằng trong ngành công nghệ, thời điểm ra mắt sản phẩm là yếu tố sống còn. Một sản phẩm dù có ý tưởng táo bạo đến đâu, nếu đến quá muộn, cũng chỉ là một món đồ trang trí — hoặc trong trường hợp hiếm hoi như Spartan, là một món đồ sưu tầm có giá trị cho những ai yêu thích lịch sử công nghệ. Còn gã hề câm trong quảng cáo? Có lẽ hắn đã sớm nhận ra rằng ngôn ngữ cơ thể truyền tải thông điệp tốt hơn nhiều so với những lời quảng cáo rỗng tuếch của Mimic Systems.