Phí bảo hiểm ô tô 1 USD của Texas bị dùng để tài trợ mạng lưới camera giám sát Flock

Một khoản phí tăng vỏn vẹn 1 USD trên mỗi hợp đồng bảo hiểm ô tô, được Quốc hội Texas thông qua nhất trí vào năm 2023 nhằm chống nạn trộm bộ chuyển đổi xúc tác, đã âm thầm trở thành nguồn tài chính khổng lồ cho mạng lưới camera giám sát Flock rộng khắp tiểu bang. Theo điều tra của tờ Texas Tribune, ít nhất 30 triệu USD từ nguồn phí này đã được chi để lắp đặt hơn 3.200 camera, làm dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ về quyền riêng tư và sự thiếu minh bạch.

Camera Flock trên đường phố Texas

Nguồn tiền từ một điều luật 'không ai ngờ tới'

Năm 2023, để đối phó với tình trạng trộm cắp bộ chuyển đổi xúc tác (catalytic converter) gia tăng chóng mặt, các nhà lập pháp Texas đã nhất trí thông qua luật tăng phí bảo hiểm ô tô thêm 1 USD mỗi năm. Khoản tiền này được kỳ vọng sẽ giúp các sở cảnh sát tăng cường tuần tra, điều tra và phòng chống tội phạm liên quan đến xe cộ. Tuy nhiên, một cơ quan nhà nước ít được biết đến là Cơ quan Phòng chống Tội phạm Xe cơ giới (Motor Vehicle Crime Prevention Authority) đã có cách sử dụng khác.

Cơ quan này, do các thành viên chủ yếu do Thống đốc Greg Abbott bổ nhiệm, đã biến khoản phí 1 USD này thành nguồn quỹ để cấp ít nhất 95 khoản tài trợ cho các sở cảnh sát địa phương nhằm mua và bảo trì khoảng 2.000 camera Flock. Ngoài ra, một hợp đồng trị giá 15,9 triệu USD khác cũng được ký với Sở Công an Texas (DPS) để lắp đặt gần 1.200 camera nữa. Đáng chú ý, trong cuộc họp vào tháng 8/2023, Chủ tịch cơ quan này, Miguel Rodriguez, đã bày tỏ hy vọng dùng nguồn tiền này để "phủ sóng camera toàn bộ tiểu bang".

Camera Flock: 'Dấu vân tay xe hơi' và cuộc tranh cãi về quyền riêng tư

Camera Flock là loại camera đọc biển số phổ biến nhất tại Mỹ, sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra "dấu vân tay xe hơi" (vehicle fingerprint) — lưu trữ biển số, hãng xe, màu sắc, và các chi tiết như vết lõm hay hình dán trên xe. Dữ liệu này được lưu trong một cơ sở dữ liệu quốc gia mà lực lượng thực thi pháp luật có thể truy cập mà không cần lệnh khám xét.

Chính khả năng này đã tạo ra làn sóng phản đối dữ dội. Nhiều nhà lập pháp, bao gồm cả những người đã bỏ phiếu thông qua luật tăng phí, cho biết họ hoàn toàn không biết khoản tiền này sẽ được dùng cho mục đích giám sát.

"Trong một triệu năm, tôi cũng không thể ngờ rằng số tiền này lại được dùng để tài trợ cho một hình thức giám sát không cần lệnh khám xét như vậy. Nếu biết trước, tôi chắc chắn đã không bỏ phiếu ủng hộ", Dân biểu Brian Harrison, người từng bỏ phiếu thuận, bày tỏ sự phẫn nộ.

Các nhà hoạt động xã hội và người dân lo ngại rằng mạng lưới camera này tạo ra một công cụ giám sát xâm lấn, có thể theo dõi lịch sử di chuyển, nơi ở, nơi làm việc và thậm chí là nơi thờ cúng của người dân. Những vụ việc cảnh sát lạm dụng dữ liệu Flock để theo dõi, quấy rối người yêu cũ hoặc đồng nghiệp cũng đã bị phanh phui, làm gia tăng thêm sự bất an.

Áp lực phản đối và động thái tạm dừng của Thống đốc

Trước sức ép ngày càng lớn, vào tối thứ Sáu (28/8/2026), văn phòng Thống đốc Greg Abbott đã thông báo quyết định tạm dừng mọi khoản tài trợ từ các cơ quan nhà nước cho việc mua camera Flock của chính quyền địa phương.

"Khi các thành phố có một phần kinh phí từ chính phủ liên bang, các cơ quan Texas sẽ làm rõ rằng những quỹ đó không được phép sử dụng cho camera Flock", phát ngôn viên của Thống đốc, Andrew Mahaleris, tuyên bố.

Quyết định này được đưa ra sau khi tờ Tribune công bố các phát hiện điều tra. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng động thái này chỉ là "bước lùi chiến thuật" và vấn đề vẫn còn nguyên giá trị khi cơ quan chức năng vẫn có thể tìm nguồn tài trợ khác. Các nhà lập pháp như ông Harrison và Mitch Little cho biết sẽ tiếp tục đệ trình các dự luật cấm sử dụng thiết bị này trong kỳ họp tới, với lý do vi phạm Tu chính án thứ 4 của Hiến pháp Mỹ về quyền bất khả xâm phạm.

Bài học cho các quốc gia khác

Câu chuyện tại Texas là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về cách một khoản phí nhỏ với mục đích ban đầu rõ ràng có thể bị chuyển hướng thành một công cụ giám sát khổng lồ, vượt xa ý định của các nhà lập pháp. Nó đặt ra câu hỏi lớn về tính minh bạch trong quản lý nhà nước, về sự cân bằng giữa an ninh và quyền riêng tư, cũng như trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền khi ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là các công nghệ sử dụng AI.