Pin natri-ion tiến gần ngang giá với LFP

Công nghệ pin natri-ion (sodium-ion battery) đang bước vào giai đoạn sản xuất thương mại và nổi lên như một giải pháp thay thế cho pin lithium-ion. Theo phân tích của Wood Mackenzie, các thỏa thuận cung ứng có tổng công suất hơn 70 GWh đã được ký kết.

Động lực phía sau là nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng, khả năng hoạt động tốt ở nhiệt độ thấp và tiềm năng giảm tổng chi phí sở hữu (total cost of ownership) trong suốt vòng đời dự án.

Ngang giá ở cấp tế bào vào cuối 2026

Nghiên cứu khảo sát thị trường Trung Quốc, Mỹ, Đức và Ấn Độ, xác định pin natri-ion là công nghệ thay thế tiềm năng nhất cho pin gốc lithium trong lĩnh vực lưu trữ năng lượng cố định (stationary energy storage).

Các nhà sản xuất hàng đầu dự kiến đạt ngang giá ở cấp tế bào với pin lithium iron phosphate (LFP) vào cuối năm 2026. Tuy nhiên, ngang giá ở cấp module và cấp hệ thống sẽ chưa đạt được cho đến sau năm 2030.

Trung Quốc đang dẫn đầu quá trình thương mại hóa công nghệ này:

• BYD đặt mục tiêu đạt 30 GWh công suất sản xuất pin natri-ion.
• CATL hướng tới xuất hàng hơn 1 GWh pin natri-ion vào cuối năm 2026.

Các thỏa thuận cung ứng đã có tại Trung Quốc, Mỹ và châu Âu, trong khi Ấn Độ vẫn ở giai đoạn đầu của quá trình kiểm chứng thương mại. Với giai đoạn 2026–2035, Wood Mackenzie ước tính tốc độ học hỏi (learning rate — mức giảm chi phí mỗi khi sản lượng tích lũy tăng gấp đôi) đạt 18% đến 20% tại Trung Quốc, phản ánh chuỗi cung ứng công nghiệp ở đây đã trưởng thành hơn.

Công suất sản xuất theo kế hoạch hiện đang vượt nhu cầu, nhưng số lượng thỏa thuận cung ứng ngày càng tăng cho thấy công nghệ đang dần được thị trường chấp nhận.

Chi phí đầu tư cao hơn, tổng chi phí sở hữu thấp hơn

Hiện tại, pin natri-ion có chi phí ban đầu cao hơn pin LFP. Mức trung bình toàn cầu là 229 USD/kWh, so với khoảng 200 USD/kWh của LFP.

Tuy vậy, Wood Mackenzie ước tính pin natri-ion có thể đạt tổng chi phí sở hữu thấp hơn 21% trong vòng đời dự án 20 năm. Chênh lệch này chủ yếu đến từ việc loại bỏ các chu kỳ mở rộng công suất và chi phí vận hành thấp hơn. Hiệu quả kinh tế của hệ thống natri-ion khá ổn định với thời lượng lưu trữ từ hai đến bốn giờ.

Nghiên cứu chỉ ra ba lợi thế kỹ thuật chính của pin natri-ion: an ninh nguồn cung nguyên liệu thô, tuổi thọ sử dụng và dải nhiệt độ hoạt động rộng hơn. Đặc điểm cuối cùng có thể khiến công nghệ này phù hợp đặc biệt với các ứng dụng ở vùng khí hậu lạnh, nơi pin lithium-ion có thể cần thêm hệ thống quản lý nhiệt.

Chính sách thúc đẩy phát triển

Các chính sách công nghiệp và thương mại đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong khả năng cạnh tranh của từng loại hóa học pin.

Vào tháng 7/2026, Trung Quốc tái áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với pin lithium-ion, nhưng miễn thuế cho pin natri-ion đến cuối năm 2028. Pin LFP chịu mức thuế 2% từ tháng 9/2026, dự kiến tăng lên 4% vào tháng 9/2027.

Tại Mỹ, mức thuế khoảng 58% đối với tế bào lưu trữ năng lượng nhập khẩu từ Trung Quốc, kết hợp với tín dụng thuế sản xuất theo Mục 45X của Đạo luật Giảm lạm phát (IRA), đang khuyến khích sản xuất pin natri-ion trong nước.

Ở châu Âu, yêu cầu khai báo dấu chân carbon theo Quy định Pin của EU có thể tạo lợi thế cho các công nghệ có chuỗi cung ứng ít phụ thuộc vào một số nguyên liệu thô quan trọng. Trong khi đó, Ấn Độ hỗ trợ sản xuất trong nước thông qua chương trình ưu đãi trị giá 1,25 tỷ USD và miễn thuế cho một số loại thiết bị sản xuất.

Wood Mackenzie nhận định giai đoạn 2030–2035 sẽ mang tính quyết định để pin natri-ion đạt được năng lực cạnh tranh kinh tế. Với các dự án lưu trữ năng lượng đang trong quá trình phát triển, LFP vẫn là lựa chọn thương mại trưởng thành nhất cho thời lượng lưu trữ hai đến bốn giờ.

Góc nhìn

Với các kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam đang xem xét đầu tư vào hệ thống lưu trữ năng lượng, thông tin này gợi ý một cách tiếp cận hai lớp. Trong ngắn hạn, LFP vẫn là lựa chọn hợp lý vì đã trưởng thành về thương mại và có chuỗi cung ứng rộng khắp. Nhưng việc theo dõi lộ trình ngang giá của pin natri-ion ở cấp tế bào vào cuối năm 2026 là cần thiết để không bị động khi thiết kế các dự án có vòng đời dài.

Điểm đáng chú ý là bài toán chi phí không chỉ nằm ở giá mua ban đầu mà ở tổng chi phí sở hữu. Con số thấp hơn 21% trong 20 năm cho thấy các đội kỹ thuật nên xây dựng mô hình đánh giá bao gồm chi phí vận hành, quản lý nhiệt và tuổi thọ, thay vì chỉ so sánh giá mỗi kWh. Dải nhiệt độ hoạt động rộng cũng là yếu tố đáng cân nhắc với các khu vực có khí hậu khắc nghiệt.

Cuối cùng, các chính sách thuế và ưu đãi tại Trung Quốc, Mỹ và EU cho thấy lựa chọn công nghệ pin ngày càng gắn với bối cảnh thương mại và quy định. Doanh nghiệp xuất khẩu hoặc tích hợp hệ thống lưu trữ nên theo dõi cả hai yếu tố này song song với tiến bộ kỹ thuật.