Proton hủy kế hoạch "phỏng vấn lại" bằng AI sau làn sóng chỉ trích

Minh họa về việc mất kiểm soát dữ liệu và bảo mật

CEO của Proton, Andy Yen, vừa tuyên bố hủy bỏ một loạt buổi "phỏng vấn lại" gần như trên toàn công ty, vốn được thiết kế để buộc nhân viên giải trình cách họ đang sử dụng AI. Quyết định này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi 404 Media công bố cuộc điều tra về cách ban lãnh đạo Proton thúc đẩy AI một cách mạnh mẽ, bất chấp những lo ngại về bảo mật từ chính nhân viên.

Áp lực AI và văn hóa sợ hãi

Theo cuộc điều tra, các buổi phỏng vấn lại mang theo ẩn ý rằng nhân viên có thể bị sa thải nếu không sử dụng AI ở mức độ mà lãnh đạo Proton mong muốn. Trong một đoạn trao đổi trên kênh Slack bảo mật của công ty, khi một nhân viên đề nghị dành vài ngày để kiểm thử bảo mật đoạn mã mới trước khi đưa vào vận hành, Yen đã phản hồi gay gắt: "Đó là suy nghĩ của kẻ thua cuộc. Tất nhiên là có thể vừa nhanh vừa an toàn. Hãy ngừng nghĩ cách làm chậm lại và tập trung vào cách làm nhanh hơn". Ông còn yêu cầu nhân viên "ngừng chăm chút thủ công từng dòng mã và dùng AI nhiều hơn".

Cuộc điều tra dựa trên phỏng vấn với tám nhân viên hiện tại và một cựu nhân viên, các đoạn chat Slack, bản ghi âm cuộc họp và một bản "tuyên ngôn AI" do CTO Bart Butler soạn thảo. Bức tranh hiện ra trái ngược với hình ảnh công khai của Proton – một công ty cẩn trọng bảo vệ quyền riêng tư. Thay vào đó, công ty đang dồn lực cho AI phần lớn nhằm mục tiêu tăng doanh thu, trong một môi trường mà nhân viên e ngại lên tiếng vì sợ bị CEO chế giễu trước tập thể.

Lời xin lỗi và tuyên bố "vẫn sẽ thúc đẩy"

Tại cuộc họp toàn công ty kéo dài khoảng hai giờ hôm thứ Sáu, Yen thừa nhận: "Tôi muốn tự nhận rằng đã có sự cố trong khâu truyền thông từ phía tôi, và nhiều điều lẽ ra có thể và nên được truyền đạt theo cách khác. Đây là điều tôi sẽ phải suy ngẫm và cải thiện". Tuy nhiên, ông nói thêm ngay sau đó: "Vậy điều đó có nghĩa gì trong thời gian tới? Trong thời gian tới, tôi vẫn sẽ tiếp tục thúc đẩy".

Yen cho biết ban lãnh đạo và hội đồng quản trị của Proton Foundation đã họp bàn trong những ngày qua và đi đến quyết định hủy các buổi phỏng vấn lại, với lý do chúng "đã hoàn thành mục đích" một cách ngoài ý muốn – tức là nhân viên giờ đã bắt đầu trao đổi và tìm hiểu về AI. Ông cũng đề cập đến các thay đổi tổ chức trong tháng tới, bao gồm việc "tái phân bổ nhân sự giữa các nhóm", nhưng khẳng định sẽ "không có việc làm nào bị mất đi vì AI".

Về phần mình, CTO Butler thừa nhận: "Chúng tôi đã làm hỏng việc, chúng tôi biết mình đã làm hỏng việc". Ông khẳng định việc sử dụng AI hiệu quả không đồng nghĩa với từ bỏ bảo mật hay các nguyên tắc kỹ thuật phần mềm vững chắc. Trước đó, bản tuyên ngôn AI của ông gửi trên Slack đã tuyên bố thẳng thừng với các kỹ sư rằng "công việc cũ của bạn đã không còn", và rằng không nắm bắt AI là mối đe dọa sống còn với sứ mệnh của công ty.

Phản ứng trái chiều từ nội bộ và người dùng

Phản ứng của nhân viên Proton về việc hủy phỏng vấn lại khá chia rẽ. Một người bày tỏ: "Một số người vui vì đó là tiến bộ. Những người khác tin rằng sẽ chẳng có gì thay đổi vì không có hậu quả nào dành cho Andy". Người này cho biết họ "mong muốn ban lãnh đạo thực sự chịu trách nhiệm", nhưng cảm thấy khó xảy ra do Yen nắm phần lớn cổ phần của Proton.

Một nhân viên khác chỉ ra rằng ngay sau khi hủy phỏng vấn lại, lãnh đạo vẫn tuyên bố tiếp tục thúc đẩy AI và những tiêu chí đo lường trong các buổi phỏng vấn sẽ trở thành một phần của đánh giá hiệu suất. "Họ đã nói rõ định hướng không thay đổi. Là người dùng Proton, điều đó không làm tôi yên tâm. Là nhân viên, các buổi phỏng vấn lại chỉ bị hủy khi sự việc trở nên công khai, bất chấp lo ngại của nhiều người trong chúng tôi. Tôi nghĩ vấn đề vượt xa khỏi chuyện truyền thông hay những khó khăn khi tăng trưởng".

"Hiện tại, mọi thứ có vẻ đều nhất quán với việc đây chỉ là hành động kiểm soát thiệt hại" – một nhân viên Proton nhận định.

Minh họa về các cuộc họp nội bộ và áp lực từ lãnh đạo

Bài học cho cộng đồng công nghệ và người dùng Việt Nam

Sự việc tại Proton là lời nhắc nhở đáng chú ý với người dùng các dịch vụ bảo mật, đặc biệt là những ai đang dùng Proton Mail hay Proton VPN – hai sản phẩm khá phổ biến trong cộng đồng quan tâm đến quyền riêng tư tại Việt Nam. Khi một công ty lấy bảo mật làm cam kết cốt lõi lại đặt tốc độ và AI lên trên quy trình kiểm thử, niềm tin của người dùng có thể lung lay nhanh chóng.

Sau khi cuộc điều tra được công bố, Yen đã lên Reddit phản hồi nhưng bị người dùng đánh giá tiêu cực hơn 1.200 lần. Nhiều người dùng mạng xã hội tuyên bố đã hủy các gói trả phí của Proton. Đối với các doanh nghiệp công nghệ đang tích hợp AI vào quy trình phát triển, câu chuyện này cho thấy việc áp đặt chỉ tiêu AI mà thiếu đối thoại với đội ngũ kỹ thuật và thiếu cam kết bảo mật rõ ràng có thể gây tổn hại lớn hơn nhiều so với lợi ích tốc độ mang lại.