Rocket Lab phản đối quyết định của NASA về tàu vũ trụ sao Hỏa

Rocket Lab đã chính thức khiếu nại quyết định của NASA trong việc trao hợp đồng phát triển tàu vũ trụ mạng viễn thông sao Hỏa trị giá 700 triệu USD cho Blue Origin. Công ty cho rằng quyết định này không nhất quán với các tiêu chí đủ điều kiện mà cơ quan đã đề ra.

Cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các ông lớn vũ trụ

Về lý thuyết, việc phát triển một tàu vũ trụ có khả năng bay tới sao Hỏa, đi vào quỹ đạo quanh hành tinh đỏ và truyền tín hiệu qua lại với các trạm ăng-ten lớn trên Trái Đất là một đề bài khá rõ ràng. Tuy nhiên, quá trình đấu thầu của NASA cho dự án Mạng Viễn thông Sao Hỏa (Mars Telecommunications Network) lại trở thành một trong những vụ drama căng thẳng nhất trong năm của cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ.

Theo thông tin từ Ars Technica, NASA đã đưa ra quyết định cuối cùng vào đầu tháng này, chọn Blue Origin để phát triển, phóng và vận hành tàu vũ trụ trị giá 700 triệu USD tại sao Hỏa. Đối thủ chính của Blue Origin trong cuộc đua này là Rocket Lab tỏ ra vô cùng không hài lòng với kết quả.

Rocket Lab khiếu nại lên GAO

Vào thứ Sáu tuần trước, Rocket Lab đã chính thức nộp đơn khiếu nại quyết định của NASA lên Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) — cơ quan chuyên xem xét các tranh chấp trong mua sắm công của chính phủ liên bang.

"Quyết định trao giải thưởng của NASA dường như không nhất quán với các tiêu chí đủ điều kiện," Rocket Lab cho biết trong đơn khiếu nại.

Đây không phải lần đầu tiên các công ty vũ trụ tư nhân phản đối quyết định mua sắm của NASA. Trong những năm gần đây, nhiều thương vụ đấu thầu lớn của cơ quan này đã bị khiếu nại lên GAO, phản ánh mức độ cạnh tranh ngày càng khốc liệt trong lĩnh vực kinh tế vũ trụ tư nhân.

Ý nghĩa đối với ngành vũ trụ thương mại

Dự án Mạng Viễn thông Sao Hỏa là một phần quan trọng trong chiến lược của NASA nhằm duy trì liên lạc ổn định với các sứ mệnh robot và có thể cả sứ mệnh có người lái trên sao Hỏa trong tương lai. Hệ thống này sẽ đóng vai trò như một "trạm trung chuyển" trên quỹ đạo sao Hỏa, giúp giảm tải khối lượng và độ phức tạp cho các tàu vũ trụ riêng lẻ.

Việc Blue Origin — công ty do tỷ phú Jeff Bezos sáng lập — giành được hợp đồng này đánh dấu bước tiến quan trọng của hãng trong lĩnh vực vũ trụ sâu, vốn là địa hạt mà SpaceX của Elon Musk đang chiếm ưu thế vượt trội. Trong khi đó, Rocket Lab — nổi tiếng với tên lửa đẩy nhỏ Electron và hệ thống Neutron đang phát triển — cũng đang tham vọng mở rộng sang các sứ mệnh liên hành tinh.

Điều gì tiếp theo?

GAO thường có thời hạn 100 ngày để đưa ra phán quyết đối với các đơn khiếu nại mua sắm liên bang. Nếu GAO chấp nhận lập luận của Rocket Lab, NASA có thể buộc phải xem xét lại quy trình đấu thầu hoặc thậm chí hủy bỏ và tổ chức lại cuộc đua.

Đối với độc giả Việt Nam quan tâm đến ngành vũ trụ, diễn biến này cho thấy mức độ chuyên nghiệp hóa và tính pháp lý ngày càng cao trong các thương vụ không gian thương mại. Các startup vũ trụ — dù nhỏ hay lớn — đều có quyền khiếu nại công khai khi cho rằng mình bị đối xử không công bằng, điều góp phần tạo nên một thị trường minh bạch và cạnh tranh lành mạnh hơn.