Salem Robotics: Phần mềm biến robot công nghiệp thành chuyên gia kiểm tra an toàn

Salem Robotics, một startup vừa tốt nghiệp chương trình Y Combinator (S26), đang tạo ra một lớp phần mềm thông minh giúp các robot di động hiện có thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra công nghiệp phức tạp trong môi trường nguy hiểm. Thay vì xây dựng robot mới, công ty tập trung vào việc trang bị "trí tuệ" cho robot sẵn có để chúng có thể thực hiện các quy trình như khảo sát phóng xạ, phát hiện rò rỉ khí tại các van, hoặc đo đạc chính xác tại các thiết bị công nghiệp.

Nỗi đau của ngành kiểm tra công nghiệp

Theo các nhà sáng lập, họ có hơn 15 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực hạt nhân, bao gồm 10 năm phát triển robot tự hành tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos. Điều khiến họ bất ngờ là dù phần cứng robot hiện đại đã rất mạnh mẽ, nhưng để robot thực hiện một quy trình công nghiệp hoàn chỉnh vẫn đòi hỏi rất nhiều công sức lập trình và can thiệp thủ công.

"Trong các cơ sở hạt nhân và công nghiệp hiện đại, người ta vẫn phải đi bộ khảo sát theo lộ trình, đo đạc từng điểm một, kiểm tra thiết bị bằng mắt thường và ghi chép kết quả bằng tay. Một số quy trình cơ bản vẫn y hệt như cách làm hàng thập kỷ trước."

Thách thức kỹ thuật đằng sau động từ "lau", "đo", "kiểm tra"

Salem Robotics chỉ ra rằng các nhiệm vụ tưởng chừng đơn giản như "lau bề mặt để kiểm tra nhiễm xạ" hay "đưa cảm biến đến gần van để phát hiện rò rỉ" thực chất là những bài toán robot học cực kỳ phức tạp. Robot cần duy trì cảm biến vuông góc với bề mặt cong, giữ khoảng cách chính xác với đường ống, hoặc di chuyển theo quỹ đạo trong khi duy trì hướng của thiết bị cuối cánh tay (end-effector).

Một sai lệch vài centimet có thể không đáng kể khi robot di chuyển dọc hành lang, nhưng lại là vấn đề lớn khi cảm biến cần tiếp xúc chuẩn xác với bề mặt cong. Đặc biệt, việc robot thực hiện đúng quỹ đạo không đồng nghĩa với việc phép đo thành công — cảm biến có thể bị lệch, góc tiếp xúc sai, hoặc dữ liệu thu được không hợp lệ.

Kết hợp AI và robot học cổ điển

Điểm thú vị trong cách tiếp cận của Salem Robotics là sự kết hợp giữa AI và các phương pháp robot học cổ điển. Trong khi nhiều công ty đang đổ dồn vào các hệ thống học máy toàn diện (end-to-end), đặc biệt là robot hình người, Salem lại cho rằng trong môi trường an toàn nguy hiểm, các phương pháp cổ điển với ràng buộc tường minh và đảm bảo lý thuyết vẫn đóng vai trò quan trọng.

• AI được dùng cho các tác vụ đòi hỏi hiểu ngữ nghĩa: giải thích dữ liệu phi cấu trúc, nhận diện vật thể liên quan trong khung cảnh lạ.
• Hình học, lập kế hoạch, tối ưu hóa và điều khiển cổ điển được ưu tiên khi đã biết chính xác cần thực hiện tương tác vật lý gì.
• Họ tin vào sự kết hợp hài hòa, không cố học hóa toàn bộ các thành phần của robot.

Không phụ thuộc phần cứng

Một triết lý quan trọng khác của Salem là không xây dựng robot mới. Họ cho rằng các công ty như Boston Dynamics đã làm rất tốt việc phát triển phần cứng mạnh mẽ, và thị trường cần một lớp ứng dụng chuyên biệt dựa trên nền tảng đó. Robot cùng một đơn vị có thể thực hiện khảo sát phóng xạ ở nơi này, kiểm tra rò rỉ ở nơi khác — chỉ cần thay đổi quy trình, cảm biến và ràng buộc thao tác.

Salem Robotics hiện bắt đầu với kiểm tra phóng xạ trong ngành hạt nhân và mở rộng sang các bài toán kiểm tra đòi hỏi thao tác phức tạp trong dầu khí và hóa chất nguy hiểm. Họ bán trực tiếp cho các cơ sở công nghiệp, bắt đầu bằng giai đoạn đánh giá kỹ thuật tính phí (từ hàng chục nghìn đến hơn 100.000 USD) và sau đó là hợp đồng triển khai dài hạn (từ vài trăm nghìn đến khoảng 500.000 USD cho mỗi robot).

Lời kết

Salem Robotics đặt ra một câu hỏi quan trọng cho ngành: ranh giới trừu tượng hóa trong robot học nên nằm ở đâu? Phần nào thuộc về nhà sản xuất robot, phần nào là lớp ứng dụng chuyên biệt, và phần nào là đặc thù của từng nhà máy? Với ngành kiểm tra công nghiệp — nơi những tác vụ trông có vẻ đơn giản với con người nhưng lại cực kỳ khó để tự động hóa — Salem đang mở ra hướng đi đầy tiềm năng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh ứng dụng robot vào các khu công nghiệp và nhà máy điện.