Sequoia dừng chương trình Scouts: hồi kết của một mô hình đầu tư

Sequoia vừa công bố đóng cửa văn phòng London và chấm dứt chương trình scout (cộng tác viên săn deal) mà chính họ khởi xướng 17 năm trước. Động thái này cho thấy mô hình trả tiền cho người sáng lập để giới thiệu thương vụ đang chạm giới hạn, trong khi các quỹ lớn dần thu gọn mạng lưới để tập trung vào ít người nhưng chất lượng hơn.

Sequoia thay đổi toàn diện

Trong một bản ghi nhớ đăng trên X, Sequoia thông báo tái cấu trúc rộng khắp, bao gồm việc đóng văn phòng tại London và dừng chương trình scout. Giới quan sát lưu ý rằng không nên suy diễn quá xa từ việc đóng văn phòng London, bởi thủ đô nước Anh vẫn đang có một hệ sinh thái AI sôi động. Ngược lại, quyết định chấm dứt chương trình scout lại phản ánh rõ hơn hướng đi của ngành đầu tư mạo hiểm.

Cách đây 17 năm, Sequoia là quỹ tiên phong với mô hình này: một số nhà sáng lập và người điều hành được chọn sẽ thay mặt quỹ viết séc đầu tư. Trước áp lực cạnh tranh giành deal ngày càng gay gắt, nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) khác cũng làm theo. Nhưng giờ đây, dường như đang hình thành sự đồng thuận rằng mô hình này đã đạt tới giới hạn ở hình thức hiện tại.

Ngay từ đầu đã có người hoài nghi

Không phải ai cũng từng tin vào mô hình này. Nhà đầu tư Sheel Mohnot viết trên X tuần này rằng Sequoia tiên phong chương trình scout nhưng "thành thật mà nói, nó chưa bao giờ có lý với tôi". Ông lập luận rằng bản thân các scout không thực sự quan tâm nhiều đến khoản đầu tư, quỹ vẫn có thể bỏ lỡ thương vụ lớn (như trường hợp Uber), và không rõ mô hình này mang lại được gì. Ông dự đoán các quỹ khác cũng sẽ sớm đóng chương trình tương tự.

Cần lưu ý: trong bản ghi nhớ, Sequoia không đưa ra lập luận chống lại mô hình scout. Họ giải thích quyết định này như một phần của nhu cầu tập trung hơn. Nhưng mục tiêu "dồn nhiều năng lượng hơn cho ít người và ít việc hơn" nhiều khả năng sẽ nhận được sự đồng tình từ những người vốn đã nghi ngờ cách tiếp cận kiểu "phát tán rộng rồi cầu may" trong khâu tìm deal.

Các quỹ lớn đang tự cải tổ mô hình

Đối thủ Andreessen Horowitz (a16z) chẳng hạn, đã triển khai mạng lưới scout toàn cầu nhằm phát hiện cơ hội tại Mỹ lẫn các trung tâm nhỏ hơn ở châu Âu. Nhưng đối tác của a16z là Gabriel Vasquez nói với TechCrunch hồi đầu năm rằng hãng đã tái cấu trúc chương trình để "tập trung vào những người giỏi nhất".

Theo cách tiếp cận mới, scout được cấp nhiều nguồn lực hơn nhưng cũng phải hoạt động tích cực hơn, ví dụ cùng quỹ tổ chức các bữa tối giao lưu. Vasquez cho biết: "Họ được tăng ngân sách, nhưng chúng tôi đã giảm số lượng".

Điều này cũng cho thấy chính các quỹ VC là bên thúc đẩy việc cải tổ mô hình. Với nhà sáng lập, làm scout vẫn hấp dẫn: nó đưa họ lại gần hơn với những quỹ mà sau này họ có thể muốn nhận vốn, thậm chí trở thành đối tác, và việc được xem là người có thể viết séc đầu tư cũng nâng vị thế của họ trong mắt các nhà sáng lập khác.

Không phải ai cũng vui

Chắc chắn có những scout sẽ tiếc nuối khi chương trình của Sequoia kết thúc. Trong số đó có Roxanne Varza, người đứng đầu Station F, viết trên LinkedIn rằng bà "buồn" khi nghe tin chương trình bị cắt và "hy vọng các quỹ khác sẽ không làm theo".

Varza, từng là scout của Sequoia giai đoạn 2020–2025, nói với TechCrunch rằng bà không có thông tin nào ngoài những gì đã công bố, nhưng nhận xét việc trở thành scout thường là bước đệm cho những người muốn trở thành nhà quản lý đầu tư.

Bà viết: "Tôi không thể kể hết tên những scout xuất sắc đã gia nhập hoặc lập nên các quỹ, nhưng con số không hề nhỏ. Các chương trình scout có thể đã giúp họ đến được đó — cho họ cơ hội xây dựng thành tích đầu tư, xây dựng quan hệ trực tiếp với nhiều quỹ khác nhau, và hơn thế nữa".

Theo Varza, tác động của chương trình vượt ra ngoài phạm vi cá nhân, góp phần giúp cả hệ sinh thái trưởng thành hơn. Bà nói: "Tôi tin chúng đã góp phần nuôi dưỡng văn hóa đầu tư và bức tranh đầu tư giai đoạn sớm mà chúng ta thấy ở châu Âu hiện nay".

Vì sao mô hình đã "hết thời"

Dù nhiều người có thể đồng ý với Varza về vai trò của các chương trình này, chúng vẫn có thể đã đi đến cuối chu kỳ vì hai lý do.

Thứ nhất, những người điều hành dày dạn kinh nghiệm có thể thu lợi tài chính nhiều hơn khi làm nhà đầu tư thiên thần (angel investor). Khi dùng tiền của chính mình, họ được giữ toàn bộ lợi nhuận.

Thứ hai, các quỹ VC hàng đầu giờ đã đủ lớn và đủ nổi tiếng để những nhà sáng lập giỏi nhất chủ động tìm đến, nên họ ít lo bỏ lỡ deal hơn — trừ ở giai đoạn rất sớm hoặc ở những ngách và khu vực địa lý mà họ ít tiếp cận.

Tuy vậy, chính sức hút từ các deal giai đoạn sớm và ngách đó khiến các chương trình scout nhiều khả năng sẽ được cải tổ hơn là biến mất hoàn toàn. Varza nhận định với TechCrunch: "Sequoia có thể đang cắt chương trình, nhưng các thương vụ kiểu venture partner nhiều khả năng vẫn tiếp diễn. Scout chỉ là cách mở rộng quy mô của hình thức đó. Tôi không nghĩ Sequoia sẽ chấm dứt mọi hình thức venture partner, nhưng họ luôn có những bất ngờ".

Góc nhìn

Với các nhà sáng lập và kỹ sư khởi nghiệp, việc Sequoia dừng scout không có nghĩa là cánh cửa tiếp cận vốn đóng lại, mà là cách tiếp cận thay đổi. Nếu trước đây một người quen trong mạng lưới scout có thể là cầu nối để được quỹ lớn chú ý, thì nay giá trị nằm ở việc xây dựng mối quan hệ trực tiếp và rõ ràng hơn với quỹ — qua kết quả sản phẩm, dữ liệu tăng trưởng và các mối quan hệ đối tác cụ thể.

Với các quỹ và nhà đầu tư tại Việt Nam đang học theo mô hình quốc tế, bài học nằm ở chỗ mô hình cộng tác viên săn deal chỉ hiệu quả khi gắn với trách nhiệm và động lực rõ ràng. Việc thu gọn số lượng nhưng tăng nguồn lực cho từng người — thay vì dàn trải — là hướng đi đáng cân nhắc, đặc biệt khi nguồn lực và mạng lưới ở thị trường mới nổi còn hạn chế.