Starliner của Boeing có cơ hội mới trong dịch vụ vận chuyển lên trạm ISS

Boeing và NASA vừa xác nhận rằng tàu vũ trụ Starliner sẽ trở lại vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027 với chuyến bay không người lái mang tên Starliner-1. Nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ, một chuyến bay có phi hành đoàn mang tên Starliner-2 sẽ được thực hiện vào năm 2028, đánh dấu lần trở lại của Boeing trong cuộc đua vận chuyển phi hành gia lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).

Lộ trình mới của Starliner

Theo kế hoạch công bố, Starliner-1 sẽ vận chuyển hàng hóa lên ISS trong khung thời gian từ tháng 12/2026 đến tháng 1/2027. Đây là chuyến bay không người lái nhằm kiểm chứng các sửa chữa và nâng cấp mà Boeing đã thực hiện đối với tàu vũ trụ sau sự cố năm 2024.

Nếu Starliner-1 hoàn thành nhiệm vụ an toàn, Boeing sẽ tiến hành chuyến bay có phi hành đoàn Starliner-2 vào năm 2028. NASA cũng dự định kích hoạt các tùy chọn cho chuyến bay thứ năm và thứ sáu lên ISS, đồng thời chứng nhận tên lửa Vulcan để sử dụng sau khi tên lửa Atlas V — phương tiện đã đưa Starliner lên quỹ đạo từ trước đến nay — chính thức ngừng hoạt động.

Quá khứ đầy sóng gió

Starliner đã trải qua một lịch sử phát triển đầy khó khăn. Từ khi được trao hợp đồng vào năm 2014, chương trình này chỉ thực hiện được một chuyến bay có phi hành đoàn. Chuyến bay thử nghiệm năm 2024 kết thúc trong thất bại khi các kỹ sư quyết định rằng nhiều lỗi kỹ thuật khiến việc đưa người trở về quá rủi ro — tàu trở về Trái Đất mà không có phi hành đoàn.

Hai phi hành gia Butch Wilmore và Suni Williams buộc phải chờ đợi nhiều tháng trên ISS trước khi trở về cùng sứ mệnh Crew-9 của SpaceX.

Cái tên "Calamity Capsule" (khoang tàu tai họa) mà giới truyền thông đặt cho Starliner phần nào phản ánh những khó khăn liên tiếp của chương trình này. Năm 2025, NASA đã cắt giảm hợp đồng Starliner từ sáu xuống còn bốn sứ mệnh.

Những cải tiến và sửa chữa

Boeing cho biết 19 trong số 21 lỗi bất thường được ghi nhận trong chuyến bay thử nghiệm có phi hành đoàn đã được khắc phục, số còn lại dự kiến hoàn tất trong tháng 10. Các thay đổi chính bao gồm:

• Thay thế van trên toàn bộ 12 động cơ đẩy điều khiển phản lực của khoang phi hành đoàn
• Cải thiện thiết kế khớp nối dù
• Nâng cấp hệ thống pin do NASA cung cấp

Bối cảnh cạnh tranh với SpaceX

Trong khi Starliner vật lộn để chứng minh năng lực, Crew Dragon của SpaceX đã khẳng định vị thế là phương tiện vận chuyển phi hành đoàn chủ lực lên ISS. Tuy nhiên, có dấu hiệu cho thấy kỷ nguyên của Crew Dragon sắp kết thúc — NASA gần đây chỉ bổ sung thêm ba sứ mệnh Crew Dragon nữa, và năm 2028 dường như là điểm dừng cuối cùng.

Chính sự chuyển giao này mở ra cơ hội cho Starliner. Khi làn sóng các trạm vũ trụ thương mại đang đến gần và cần phương tiện đưa đón phi hành đoàn, NASA nhấn mạnh rằng việc duy trì năng lực vận chuyển phi hành gia của Mỹ là điều thiết yếu để:

• Kết thúc hoạt động của ISS một cách có trách nhiệm
• Chuyển đổi sang các trạm vũ trụ thương mại
• Mở rộng thành công trong lĩnh vực thương mại vũ trụ

Góc nhìn từ Việt Nam

Sự hồi sinh của Starliner phản ánh một xu hướng quan trọng trong ngành vũ trụ toàn cầu: sự chuyển dịch từ các trạm vũ trụ do nhà nước điều hành sang các trạm thương mại. Đối với Việt Nam, đây là bài học về việc duy trì tính cạnh tranh và đa dạng hóa nhà cung cấp trong các dự án công nghệ cao — không phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.

Câu chuyện của Starliner cũng đặt ra câu hỏi về "ngụy biện chi phí chìm" (sunk-cost fallacy): liệu có nên tiếp tục đầu tư hàng tỷ USD vào một chương trình gặp quá nhiều trở ngại? Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu vận chuyển lên quỹ đạo ngày càng tăng và sự cạnh tranh hạn chế, việc đưa Starliner vào hoạt động vẫn có lý do chính đáng.

Chương trình không gian là một lĩnh vực đòi hỏi kiên nhẫn, đầu tư dài hạn và khả năng chấp nhận rủi ro — những bài học quý giá cho bất kỳ quốc gia nào đang theo đuổi công nghệ cao, trong đó có Việt Nam với các tham vọng về vệ tinh và không gian số.