Sử dụng AI để khám phá kho tàng biểu đồ Nhật Bản thời tiền chiến

Sưu tầm sách quý từng là một thú chơi tốn kém và đầy rủi ro: bạn thường phải mua trước, kiểm tra sau. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, quy tắc này đang thay đổi. RJ Andrews, một nhà nghiên cứu đồ họa thông tin, đã chia sẻ câu chuyện về việc ông sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để lặn sâu vào thị trường sách cũ trực tuyến khổng lồ của Nhật Bản, Kosho, nhằm tìm kiếm những cuốn atlas thống kê quý giá từ đầu thế kỷ 20.

Biểu đồ thống kê Nhật Bản thập niên 1920

Vai trò của AI trong việc phá vỡ rào cản ngôn ngữ

Mọi thứ bắt đầu khi Andrews tìm thấy một mục đăng bán cho cuốn "Model Statistical Illustration Collection" (Tuyển tập Biểu đồ Thống kê Mẫu) xuất bản năm 1925. Thông tin trên Kosho thường rất sơ sài, thiếu hình ảnh và metadata, tạo ra một thách thức lớn cho người mua nước ngoài. Thay vì bỏ cuộc, ông đã nhờ đến sự trợ giúp của OpenAI.

AI không chỉ giúp dịch thuật tiếng Nhật mà còn hỗ trợ giải nghĩa các từ ngữ chuyên môn, gợi ý các từ khóa tìm kiếm tốt hơn như "統計図" (biểu đồ thống kê). Quan trọng hơn, AI đã chỉ dẫn ông đến kho lưu trữ kỹ thuật số tuyệt đẹp của Thư viện Quốc hội Nhật Bản (National Diet Library). Đây là bước ngoặt, cho phép ông kiểm tra hàng trăm cuốn sách kỹ thuật số trước khi quyết định mua bản vật lý.

Khám phá lịch sử qua dữ liệu trực quan

Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, Andrews nhận ra rằng những cuốn sách này không chỉ là những tài liệu khô khan. Chúng là một phần của chiến dịch phối hợp vào thập niên 1920 nhằm phổ cập tư duy thống kê cho công chúng Nhật Bản. Sau trận Động đất lớn Kantō năm 1923, nhu cầu tái thiết và quản lý nhà nước hiệu quả đã thúc đẩy sự bùng nổ của các biểu đồ và đồ họa thông tin.

Giao diện kho lưu trữ kỹ thuật số

Cuộc săn lùng đơn lẻ đã phát triển thành một dự án quy mô lớn. Andrews đã đặt tổng cộng 19 cuốn sách từ các nhà bán sách cũ Nhật Bản. Những cuốn sách này bao gồm các bản đồ thống kê cấp tỉnh, các ấn phẩm kỷ niệm và đặc biệt là bộ "Current Affairs Statistical Atlas" (Atlas Thống kê Thời sự) gần như đầy đủ.

Thu hẹp khoảng cách văn hóa và lịch sử

Câu chuyện này không chỉ đơn thuần là về việc mua sách. Nó là minh chứng cho sức mạnh của AI trong việc thu hẹp khoảng cách ngôn ngữ và văn hóa. Andrews nhận định rằng phần lớn các cuộc thảo luận về lịch sử đồ họa phương Tây thường bỏ qua hoặc chưa đánh giá đúng tầm quan trọng của các tác phẩm từ châu Á.

Rào cản ngôn ngữ, sự chênh lệch trong quá trình số hóa và thói quen chú trọng vào các nguồn tài liệu phương Tây đã khiến nhiều kiệt tác đồ họa của Nhật Bản bị lãng quên. AI đã đóng vai trò là "đòn bẩy", giúp các nhà nghiên cứu mở rộng phạm vi phán xét và khám phá những kho tàng kiến thức vốn dĩ nằm ngoài tầm với.

"AI không mang lại gu thẩm mỹ, nhưng nó mang lại lực đẩy. Tôi vẫn là người quyết định hiện vật nào có giá trị. Cỗ máy giúp tôi phân loại, nhưng khao khát phải đến từ tôi."

Kết quả là một bộ sưu tập đồ sộ đặt trên bàn làm việc của Andrews, không chỉ là những cuốn sách cũ mà là bằng chứng lịch sử về một thời kỳ Nhật Bản đang chuyển mình mạnh mẽ. Nhờ công nghệ, những trang sử này đã vượt qua đại dương để được tái khám phá và trân trọng đúng mức.