Khi nghệ thuật đường phố "đối đầu" với OpenAI: Tác phẩm "What Iceberg?" gây chú ý trước sự kiện nhà phát triển

Hai nghệ sĩ từ một xưởng sáng tạo ở vùng Vịnh San Francisco vừa gây chú ý khi đặt tác phẩm điêu khắc mang tên "What Iceberg?" ngay trước lối vào công cộng của một sự kiện dành cho nhà phát triển do OpenAI tổ chức tại San Francisco vào thứ Ba vừa qua. Tác phẩm mô tả ban lãnh đạo và các nhà đầu tư của OpenAI đang tháo chạy khỏi một con tàu đang chìm, mang theo khối tài sản khổng lồ, trong khi phần còn lại của thế giới phải gánh chịu cái giá của trí tuệ nhân tạo.

Sự việc này cho thấy làn sóng chỉ trích nhắm vào các "ông lớn" AI ngày càng trở nên đa dạng và sáng tạo hơn, không chỉ dừng lại ở các bài viết hay biểu tình truyền thống.

Một con tàu đắm và những kẻ rời bỏ

Theo mô tả của tác phẩm, đây là một cụm điêu khắc cao khoảng 1,5 mét, tái hiện hình ảnh những nhân vật được cho là lãnh đạo và nhà đầu tư của OpenAI đang rời khỏi một con tàu đang chìm. Điểm nhấn của tác phẩm nằm ở sự tương phản: trong khi nhóm người này mang theo "khối tài sản không thể tưởng tượng nổi" để thoát thân, thì tất cả những người còn lại bị bỏ lại phía sau để đối mặt với hậu quả từ sự phát triển của AI.

"Tác phẩm cho thấy ban lãnh đạo và nhà đầu tư OpenAI đang thoát khỏi một con tàu đang chìm cùng khối tài sản khổng lồ, trong khi mọi người khác bị bỏ lại để đối mặt với cái giá của AI." — Trích mô tả tác phẩm.

Một trong những người đồng sáng tạo tác phẩm, một người đàn ông tự nhận ở độ tuổi "cuối 30" và giới thiệu mình với tên "Kevin", cho biết anh cùng các thành viên của Odd Friend Studio có trụ sở tại Berkeley đã dành năm ngày cuối để hoàn thiện tác phẩm. Các vật liệu sử dụng khá thô sơ và mang tinh thần "tự làm": giấy bồi (papier mâché), bìa cứng, sơn — và một chiếc bàn cũ được tận dụng lại làm bệ đỡ.

Làn sóng phản đối AI ngày càng sáng tạo

Đây không phải lần đầu tiên các hoạt động phản đối nhắm vào OpenAI và ngành công nghiệp AI nói chung. Thời gian qua, nhiều nhóm nghệ sĩ, nhà phát triển và cả những người dùng phổ thông đã lên tiếng về các vấn đề như:

• Quyền sở hữu trí tuệ: Việc huấn luyện mô hình AI trên dữ liệu của người sáng tạo mà không có sự đồng thuận.
• Tác động đến việc làm: Nguy cơ thay thế lao động trong nhiều ngành nghề khác nhau.
• Tập trung quyền lực: Khi một số ít công ty nắm giữ nền tảng và dữ liệu của toàn bộ ngành AI.
• Tác động xã hội và môi trường: Chi phí năng lượng khổng lồ để vận hành các trung tâm dữ liệu phục vụ AI.

Việc chọn hình thức nghệ thuật đường phố — một tác phẩm điêu khắc đặt ngay trước sự kiện — cho thấy những người phản đối đang tìm cách tiếp cận gần hơn với chính các công ty và cộng đồng nhà phát triển của họ. Đây cũng là cách tạo ra "điểm chạm" trực quan, dễ lan truyền trên mạng xã hội hơn so với các bài diễn văn hay tuyên bố.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Với cộng đồng công nghệ và lập trình viên Việt Nam, sự việc này là lời nhắc nhở về hai mặt của làn sóng AI. Một mặt, các công cụ như ChatGPT, GitHub Copilot hay các API của OpenAI đang mở ra cơ hội lớn cho lập trình viên, startup và doanh nghiệp trong nước. Mặt khác, câu chuyện về quyền sở hữu dữ liệu, đạo đức AI và sự tập trung quyền lực cũng đang dần trở thành chủ đề được quan tâm tại Việt Nam, đặc biệt khi ngày càng nhiều doanh nghiệp và cá nhân phụ thuộc vào hạ tầng AI của nước ngoài.

Việc một tác phẩm điêu khắc nhỏ bé có thể thu hút sự chú ý trước một sự kiện công nghệ lớn cũng cho thấy: trong kỷ nguyên AI, câu chuyện về quyền lực và trách nhiệm đang trở thành một phần không thể tách rời của chính ngành công nghiệp này.