Tính năng chuyển đĩa game thành bản số của Xbox: 15 năm ấp ủ

Khi Xbox công bố tính năng mới cho phép số hóa bộ sưu tập game đĩa vật lý vào tháng trước, tôi lập tức nghĩ ngay đến chiếc Xbox One. Thoạt nhìn, disc-to-digital (chuyển đĩa thành bản số) có vẻ là một tính năng thông minh, thời điểm tung ra cũng rất hợp lý khi Sony đang dần khai tử đĩa PlayStation. Nhưng sự thật là Microsoft đã chuẩn bị cho điều này suốt 15 năm qua.

Minh họa tính năng chuyển đĩa game thành bản số của Xbox

Một quyết định từ năm 2011

Trước khi Xbox One ra mắt năm 2013, Microsoft đã đưa ra một quyết định then chốt: gắn định danh duy nhất cho từng đĩa game. Theo các nguồn tin thân cận, hãng đã bắt đầu nghiên cứu ý tưởng sở hữu game số thực sự từ năm 2011, bao gồm tặng game số, tái chế game số, và khả năng đổi đĩa tại cửa hàng bán lẻ để lấy bản số.

Một số kế hoạch ban đầu của Xbox One từng bị rò rỉ, nhưng phần lớn vẫn được giữ kín hơn một thập kỷ. Chiếc console này vốn được thiết kế để luôn kết nối Internet nhằm phục vụ tầm nhìn chia sẻ game số. Sau làn sóng phản đối dữ dội, Microsoft đã phải rút lại kế hoạch đó. Nhưng giờ đây, nhiều ý tưởng số hóa năm xưa đang dần trở thành hiện thực.

Việc nhúng số sê-ri vào đĩa để console đọc được đã cho phép Xbox triển khai disc-to-digital: chỉ cần đưa đĩa Xbox One vào ổ đĩa là bạn có ngay bản số. Một quyết định từ 15 năm trước giờ đây đơm hoa kết trái.

Lợi thế mà Sony không thể sao chép

Điều đáng chú ý là Sony khó có thể bắt chước tính năng này. Trừ khi hãng âm thầm thêm siêu dữ liệu (metadata) vào đĩa suốt nhiều năm qua, nếu không họ sẽ phải tìm cách khác để giúp người dùng PS5 chuyển bộ sưu tập đĩa vật lý sang thời đại số.

Microsoft đã tính trước, không hẳn là để làm disc-to-digital, mà đơn giản là để định danh đĩa, sẵn sàng cho thời đại game console hoàn toàn số. Thời đại đó đang đến rất gần, đặc biệt sau khi Sony tuyên bố sẽ khai tử đĩa PlayStation vào năm 2028. Cả hai hãng đều đã bán các phiên bản console chỉ có ổ cứng số, và doanh số cho thấy phần lớn game hiện được mua dưới dạng số.

Cá nhân tôi cho rằng Microsoft cũng sẽ sớm bỏ đĩa Xbox, nhất là khi số nhà sản xuất phương tiện vật lý được cấp phép ngày càng thu hẹp. Điểm khác biệt lớn của Xbox là hãng luôn ám ảnh với việc bảo tồn game.

Bảo tồn game là trọng tâm

Cùng năm disc-to-digital ra mắt, Microsoft cũng đang đưa các game Xbox và Xbox 360 gốc lên PC. Hãng đã dành nhiều năm phát triển chương trình tương thích ngược để các tựa game cũ chạy được trên console hiện đại. Bảo tồn game là phần cốt lõi của Project Helix, thế hệ Xbox tiếp theo được kỳ vọng có thể chơi mọi game Xbox từng được phát hành.

Tuy nhiên, đây không phải nhiệm vụ dễ dàng. Bên cạnh thách thức kỹ thuật phức tạp còn có vấn đề bản quyền và những khó khăn thương mại từ phía nhà phát hành, khi họ quyết định cách bán game.

Một số thách thức kỹ thuật khiến không phải đĩa Xbox One nào cũng dùng được tính năng mới. Có thể vì một số đĩa đầu tiên không được ép kèm định danh duy nhất. Microsoft từng cảnh báo nội bộ rằng "tất cả phụ thuộc vào cách và thời điểm đĩa được sản xuất". Đĩa hơi trầy xước cũng có thể không hoạt động với disc-to-digital dù vẫn chạy game bình thường — càng cho thấy việc ra mắt sớm là quan trọng, bởi đĩa vật lý sẽ xuống cấp theo thời gian.

Về phía bản quyền, các nhà phát hành cần đồng ý tham gia. Có vẻ phần lớn đã đồng thuận, thậm chí game của Ubisoft cũng bắt đầu xuất hiện. Nhiều tựa game khác đã lên kệ từ sau công bố của Microsoft.

Giấc mơ sở hữu số thực sự

Thử thách tiếp theo sau disc-to-digital là giải quyết bài toán sở hữu số. Nếu thứ ta thực sự có chỉ là một giấy phép (license) cho game số, tôi mong một ngày những giấy phép đó có thể di chuyển tự do giữa các thiết bị và nền tảng. Tôi muốn mua một bản game và giấy phép đó đi theo mình qua Xbox, PlayStation, Nintendo và PC. Tôi cũng muốn có thể tặng hoặc bán giấy phép đó trên các chợ khác nhau, giống như ta vẫn làm với đĩa vật lý ở cửa hàng suốt nhiều thập kỷ.

Microsoft đã hình dung tương lai sở hữu số thực sự từ 15 năm trước và đang từng bước hiện thực hóa nó.

Điều này đòi hỏi các nhà phát hành và chủ nền tảng phải đồng thuận về một hệ thống chung cho việc mua, chuyển nhượng, tặng và bán lại giấy phép game. Đó là thách thức lớn hơn nhiều so với việc bỏ đĩa.