Trẻ em nghĩ gì về AI? Những chia sẻ chân thật từ thế hệ Gen Alpha và Gen Z

Khi người lớn còn đang tranh luận về lợi ích và rủi ro của trí tuệ nhân tạo (AI), thì trẻ em—những người sẽ sống chung với công nghệ này nhiều nhất—đã có những quan điểm riêng rất rõ ràng. Một cuộc khảo sát với trẻ từ 10 đến 18 tuổi cho thấy chúng không hề thờ ơ, mà có những góc nhìn vừa ngây thơ vừa sâu sắc về AI.

Nhiều em sử dụng AI hàng ngày cho việc học, sáng tạo hoặc giải trí, nhưng cũng có những em từ chối hoàn toàn vì lo ngại tác động môi trường. Dù ở thái cực nào, điểm chung là các em đều muốn giữ quyền kiểm soát và không muốn AI thay thế hoàn toàn suy nghĩ của chính mình.

Hình minh họa về một thiếu niên đang sử dụng AI

Bức tranh toàn cảnh: Không hẳn là "nghiện AI"

Khác với giả định ban đầu rằng trẻ em sẽ hào hứng hoặc lén lút dùng AI để gian lận trong học tập, thực tế phức tạp hơn nhiều. Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố tháng 2/2026, có 57% thanh thiếu niên Mỹ dùng chatbot để tìm kiếm thông tin, 54% dùng để hỗ trợ bài vở, và 47% dùng cho mục đích giải trí. Chỉ có 12% dùng AI để tìm kiếm sự hỗ trợ về mặt cảm xúc.

Điều đáng chú ý là hầu hết trẻ em ở độ tuổi tiểu học và trung học cơ sở chưa thực sự tập trung vào AI, và chúng không "đòi" AI như đòi iPhone hay tài khoản mạng xã hội. Với nhiều em, AI chỉ đơn giản là một phần âm thầm của các ứng dụng và thiết bị quen thuộc, như công cụ tìm kiếm Google.

Những câu chuyện thật từ góc nhìn trẻ thơ

"Lập trình viên" Remy, 16 tuổi: AI như chiếc ô tô đầu tiên

Remy ở New York không quá ấn tượng với AI hiện tại, anh gọi đó là "thờ ơ". Em dùng Claude phiên bản miễn phí để lập trình ngoài giờ học, nhưng nhận định: "AI hiện tại giống như chiếc ô tô đầu tiên hay máy bay đầu tiên. Thú vị nhưng thô sơ. Rõ ràng là một phát minh tuyệt vời nhưng chưa thực sự tốt."

Remy cũng chia sẻ về một sự cố bảo mật gây sốc: tin tặc đã lợi dụng chatbot của Instagram để chiếm quyền kiểm soát tài khoản của những người nổi tiếng, bao gồm cả tài khoản của cựu Tổng thống Obama. Em cho rằng AI khiến việc học ở trường trở nên tệ hơn vì giáo viên không tin tưởng học sinh, chuyển sang kiểm tra viết trong lớp với thời gian hạn chế.

"Nhà hoạt động" Danielle, 18 tuổi: AI giúp lan tỏa tri thức dân chủ

Danielle đang theo học ngành kỹ thuật và tin rằng "AI không tốt hay xấu, mà do người sử dụng quyết định". Em dẫn đầu dự án Next Voters—một hệ thống AI giúp chuyển các văn bản chính sách dày hàng trăm trang thành bản tin ngắn gọn, có trích dẫn nguồn rõ ràng.

Mục tiêu của dự án là giảm rào cản tham gia dân chủ, giúp mọi người—dù bất kể chủng tộc hay thu nhập—đều dễ dàng tiếp cận thông tin cần thiết. "Chúng tôi không muốn AI nghĩ hộ mọi người, mà muốn dùng nó để truyền bá kiến thức"—Danielle nói.

"Người yêu thiên nhiên" Hazel, 17 tuổi: Giận dữ vì AI phá hủy môi trường

Khác với phần lớn bạn bè, Hazel cảm thấy "giận dữ" khi nghĩ về AI. Nguyên nhân xuất phát từ việc em tìm hiểu về tác động môi trường của các trung tâm dữ liệu phục vụ AI: "Chúng chiếm lượng nước khổng lồ từ các thị trấn địa phương và tỏa nhiệt đến mức làm tăng nhiệt độ khu vực lên một hai độ."

Là một người leo núi đam mê thiên nhiên và muốn trở thành nhà sinh thái học, Hazel chọn cách không tương tác với AI khi có thể, dù điều đó khiến em có cảm giác bị cô lập.

"Người kể chuyện" Wesley, 14 tuổi: Dùng AI để kiểm tra ngữ pháp, nhưng không để nó sáng tạo

Wesley thừa nhận dùng ChatGPT để rà soát lỗi ngữ pháp cho truyện ngắn hoặc gỡ lỗi game lập trình. Nhưng em rất dứt khoát: "Tôi muốn sự sáng tạo là của riêng mình, không muốn AI ảnh hưởng đến nó."

Em cũng cảnh báo về nội dung "chưa được lọc" trên các nền tảng như Character.AI: "Nội dung khá là thô, bạn phải cẩn thận với những gì mình bấm vào."

"Nghệ sĩ nhí" Sylvia, 10 tuổi: AI giống như chiếc máy tính bỏ túi

Với Sylvia, AI "hơi giống máy tính bỏ túi—nó làm toán giúp bạn, còn AI làm những việc khác giúp bạn". Em dùng chương trình SchoolAI để được góp ý khi viết, nhưng khẳng định sẽ vẫn tự vẽ và tự sáng tác bài hát của mình: "Việc vẽ và viết nhạc, tôi muốn tự mình làm."

"Bệnh nhân tiểu đường" Evelyn, 13 tuổi: AI là cứu tinh trong y tế

Evelyn mắc tiểu đường type 1 từ tháng 1 và AI đã thay đổi cuộc sống của em. Hệ thống máy theo dõi đường huyết và bơm insulin tự động "nói chuyện" với nhau để dự đoán và điều chỉnh liều lượng: "Trước đây tôi bị hạ đường huyết gần như mỗi đêm. Giờ tôi ngủ ngon hơn rất nhiều."

Tuy nhiên, em cũng bày tỏ lo ngại về sự phụ thuộc: "Tôi nghĩ nếu dùng quá nhiều, đặc biệt là trẻ em, chúng sẽ ngừng cố gắng trong học tập." Và em khẳng định: "Tôi không bao giờ muốn AI làm bác sĩ của mình."

"Nhà phát minh" Krishiv, 18 tuổi: Tự xây dựng AI tutor và đặt cược vào tương lai

Krishiv từ Canada là minh chứng cho thấy trẻ em không chỉ dùng AI mà còn có thể tạo ra AI. Xuất phát từ mong muốn học giỏi mà không cần học quá nhiều, em đã tự xây dựng Aceflow—một gia sư AI tiếp nhận bài giảng từ YouTube, PDF sách giáo khoa và tạo ra hàng nghìn câu hỏi luyện tập cá nhân hóa.

Sau đó em tiếp tục tạo ra CheetahPrep.com, nền tảng luyện thi SAT ứng dụng AI thích ứng với từng học sinh. Krishiv chia sẻ: "Một công cụ như thế này không khác gì việc gia đình khá giả thuê gia sư đắt tiền, nhưng với AI thì ai cũng có được."

Hình minh họa về một học sinh tự xây dựng ứng dụng AI

Bài học cho người lớn: Dạy trẻ "kiểm tra điểm mù", không phải tránh né

Điều đáng ngạc nhiên nhất từ cuộc khảo sát là trẻ em có thể dạy người lớn nhiều điều về AI, đặc biệt là việc chúng rất rõ ràng về điều gì sẽ và sẽ không giao phó cho AI. Chúng không lo lắng AI cướp việc làm bằng nỗi lo AI gây hại cho xã hội.

Như tác giả bài báo nhận định: "Nguy hiểm chính là lý do để dạy về AI, không phải tránh né nó. Chúng ta không dạy trẻ không bao giờ lái xe, mà dạy chúng kiểm tra điểm mù."

Với thế hệ trẻ đang lớn lên cùng ChatGPT, Claude hay Character.AI, việc trang bị kỹ năng tư duy phản biện, hiểu về quyền riêng tư dữ liệu và tác động môi trường quan trọng hơn bao giờ hết. Và có lẽ, người lớn nên lắng nghe nhiều hơn những gì trẻ em nói—bởi chúng chính là những người sẽ định hình cách AI được sử dụng trong tương lai.

Hình minh họa về một nhóm trẻ em đang thảo luận về công nghệ

Bạn nghĩ sao về cách trẻ em hiện tại đang sử dụng AI? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới nhé!