Trump muốn đổi tên AI thành 'Super Intelligence': nước đi ngôn từ đầy gượng gạo

Donald Trump nổi tiếng với tài "xoay chuyển" ngôn từ để chống lại đối thủ. Chiến dịch tranh cử thành công đầu tiên của ông được xây dựng trên những biệt danh như "Little Marco" hay "Crooked Hillary"; ông cũng biến "fake news" từ một cụm từ chỉ những trang truyền thông kém uy tín thành cách gọi miệt thị dành cho toàn bộ giới báo chí. Trong vài tuần gần đây, ông rõ ràng đã quyết định áp dụng cùng chiêu thức đó để quảng bá cho trí tuệ nhân tạo — gọi công nghệ mà ông muốn đẩy nhanh là "super", đồng thời biến "artificial" thành từ ngữ miệt thị mới và tuyên bố những ai phản đối là "KẺ THÙ". Một số tên tuổi lớn nhất trong ngành AI đang hùa theo ông. Nhưng đây là một cuộc chiến ngôn từ khó nhằn, và kết quả có thể không như ông mong đợi.

Donald Trump phát biểu trước công chúng

Từ "Artificial" đến "Super": một cuộc tái thương hiệu bằng mệnh lệnh

Là người ủng hộ AI từ lâu, Trump đã chuyển sang trạng thái "cuồng robot" kể từ khi ngành công nghiệp thảo luận về việc "tiết chế" tốc độ phát triển công nghệ tiên tiến hồi tháng trước. Quan điểm hiện tại của ông là những rủi ro an toàn của AI đã bị thổi phồng, và các công ty Mỹ cần đẩy nhanh tốc độ phát triển, bao gồm xây dựng thêm nhiều trung tâm dữ liệu — điều ông khẳng định sẽ "rất được lòng dân" bất chấp dữ liệu khảo sát cho thấy điều ngược lại.

Ngoài việc không khuyến khích ngành công nghiệp tự điều tiết, ông còn quyết định rằng AI cần được "đổi thương hiệu" bằng mệnh lệnh hành chính. Trong bài phát biểu lê thê tại Liên Hợp Quốc hồi tháng trước, Trump tuyên bố rằng "việc dùng từ artificial khiến intelligence trở nên giả tạo" và hứa sẽ đổi tên công nghệ này thành "super intelligence". Tuần sau đó, ông ban hành sắc lệnh cấm sử dụng từ "AI" ở mọi nơi có thể.

Những thay đổi diễn ra chóng mặt. Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới AI của Mỹ (CAISI) — vốn đã là một lần đổi tên từ Viện An toàn AI — nay được gọi là Trung tâm Đổi mới và Tiêu chuẩn Tiên tiến cho Super Intelligence (CAISSI). Các thông cáo báo chí của Bộ Tư pháp được sửa đổi để thêm cụm từ này, khi tuyên bố rằng một người đàn ông đã đổ lên các nền tảng streaming hàng loạt bài hát do AI tạo ra trong giai đoạn 2017–2024 đã phạm tội "Gian lận Streaming Âm nhạc có Super Intelligence hỗ trợ". Hôm thứ Năm, Trump tuyên bố: "Nhà Trắng coi bất kỳ ai dùng từ 'Artificial Intelligence' thay vì thuật ngữ mới, chính xác hơn và được chấp nhận rộng rãi là 'Super Intelligence', đều là KẺ THÙ!"

Giới công nghệ nhanh chóng hùa theo

Những nhân vật công nghệ từng vội vàng quyên góp hàng triệu đô cho Trump sau khi ông đắc cử đã nhanh chóng ký tên ủng hộ. Elon Musk — "người bạn thân thiết" của Trump — hứa sẽ đổi tên SpaceXAI thành SpaceXSI, trong khi Jeff Bezos tuyên bố ông thích cách gọi mới bởi "artificial nghe không được hay ho cho lắm". Jensen Huang, người mà Trump từng gọi trực tiếp lên sân khấu để rant rằng "robot sẽ không tiếp quản thế giới", cũng đã chấp nhận thuật ngữ này. Sam Altman cũng khen ngợi, dù ông cho biết OpenAI sẽ không đổi tên.

Khi Trump cố gắng đưa "SI" vào đời sống, từ "artificial" đang len lỏi vào vốn từ của ông theo cách tương tự những từ như "hoax" và "fake" trước đây. Ông gần đây tuyên bố sẽ từ bỏ biệt danh ưa thích "fake news media" để thay bằng cách gọi giới báo chí là "artificial media", và tại một cuộc vận động ngày 5/10, ông tuyên bố rằng lo ngại về chiến tranh đẩy giá lên chỉ là "artificial".

Đòi hỏi phi thực tế với cả một ngành

Dù một số nhân vật trong ngành AI tỏ ra hài lòng với "SI", Trump đang thực chất yêu cầu cả một ngành công nghiệp viết lại thuật ngữ của mình. "Superintelligence" (viết liền) đã xuất hiện từ lâu trước khi Trump ưa chuộng từ "super"; nó được phổ biến qua cuốn sách cùng tên năm 2014 của Nick Bostrom. Nhưng thuật ngữ này chỉ một loại AI cực kỳ tiên tiến có thể vượt qua tư duy con người, chứ không phải toàn bộ phạm trù AI — vốn đã là một khái niệm mơ hồ. Đây là một trong nhiều từ khóa thời thượng của ngành (cùng với artificial general intelligence và "useful general intelligence") nhằm định nghĩa điều gì đến sau phiên bản công nghệ hiện tại.

Trump thực chất đang yêu cầu cả một ngành công nghiệp viết lại thuật ngữ của mình.

Việc Trump chấp nhận "super intelligence" thoạt nghe có vẻ tốt cho các công ty đã gắn vận mệnh với siêu trí tuệ, bao gồm Meta và Microsoft. Và khi dư luận quay lưng với AI, một số người trong ngành có thể mong muốn một lần tái thương hiệu. Nhưng việc buộc phải chấp nhận SI ngay lập tức cũng làm xói mòn khả năng các công ty quảng bá những sản phẩm AI mới, hoành tráng là "superintelligent" — thay vào đó, thuật ngữ được áp dụng cho mọi thứ từ một vị thần máy móc tương lai đến những công cụ tạo nhạc rác đã có từ nhiều năm.

Rào cản pháp lý và chính trị

Trong khi đó, Trump sẽ phải thuyết phục các nhánh khác của chính phủ chấp nhận thuật ngữ này. Ông không thể cấm Quốc hội dùng "artificial intelligence", và cụm từ này xuất hiện trong các đạo luật hiện hành như Take It Down Act — văn bản mà các cơ quan chính phủ sẽ cần viện dẫn khi tranh luận trước tòa. Khi nhu cầu quản lý AI gia tăng, các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội sẽ phải quyết định liệu có nên chiều lòng Trump bằng cách chấp nhận một cái tên mà nhiều người thấy phản trực giác, gắn với lập trường thân ngành, chống quản lý khá không được lòng dân của ông.

Hình ảnh minh họa về AI

Càng rối rắm hơn khi những nhân vật ủng hộ quản lý như Thượng nghị sĩ Bernie Sanders (I-VT) đã dùng định nghĩa superintelligence trước đó trong nỗ lực hạn chế AI mạnh — Sanders là đồng tác giả của dự luật mang tên Ban Artificial Superintelligence Act hồi đầu tháng 9.

Trong khi đó, một vòng tròn luẩn quẩn về truyền thông và chính sách tiếp tục mở rộng. Giữa lúc các cuộc tranh luận về quản lý AI nóng lên, những thay đổi ngôn từ do Trump áp đặt chỉ khiến bức tranh thêm phần hỗn độn — cả về mặt kỹ thuật lẫn pháp lý.

Một chiến thắng ngôn từ khó thành hiện thực

Trump rất thích đặt tên cho mọi thứ, nhưng những chiến thắng ngôn từ của ông thường chỉ phát huy hiệu quả khi chúng bắt tai: hoặc là biệt danh đơn giản, hoặc là những cách nói đặc biệt hài hước. Ngược lại, "super intelligence" đơn thuần nghe như một uyển ngữ. Rất nhiều người Mỹ có những bất mãn cụ thể với ngành công nghiệp AI, đặc biệt là xung quanh các trung tâm dữ liệu, và việc khăng khăng rằng công nghệ này là "super" không giải quyết được gì.

Nếu có bất cứ điều gì, việc Trump ngày càng leo thang cố ép người khác dùng một thuật ngữ được cho là "dễ nghe hơn" cho AI lại khiến ông — và chính ngành công nghiệp — trông yếu ớt đến lạ. Với người dùng Việt Nam, câu chuyện này cũng là lời nhắc nhở: trong lĩnh vực AI, ngôn từ và thương hiệu có thể thay đổi theo chính trị, nhưng nhu cầu thực tế về sự minh bạch, an toàn và lợi ích thiết thực của công nghệ vẫn là điều không thể thay thế bằng một cái tên mới.