Chính quyền Trump thúc đẩy đổi tên AI thành “siêu trí tuệ”, biến thuật ngữ thành phép thử lòng trung thành

Cuối tháng 9, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh yêu cầu các cơ quan chính phủ Mỹ đổi cách gọi trí tuệ nhân tạo (AI) thành “siêu trí tuệ” (SI). Sau một tháng, thuật ngữ này đã xuất hiện trong một số tài liệu chính phủ và được một vài lãnh đạo công nghệ sử dụng, nhưng chưa trở thành cách gọi thống nhất.

Đằng sau thay đổi ngôn từ là nguy cơ tạo ra một phép thử lòng trung thành chính trị: người dùng thuật ngữ mới có thể bị xem là ủng hộ chính quyền, còn người tiếp tục nói “AI” trở thành mục tiêu công kích. Điều đó có thể ảnh hưởng đến cuộc thảo luận rộng hơn về công nghệ vốn đang ngày càng hiện diện trong đời sống.

Thuật ngữ mới lan vào các cơ quan liên bang

Sắc lệnh chỉ đưa ra một chỉ thị: đổi tên AI thành “siêu trí tuệ”. Trước đó vài tuần, Trump đã hỏi ý kiến trên mạng xã hội X, với các phương án như “trí tuệ cực hạn” và “trí tuệ tối cao”. Nhà Trắng giải thích rằng các hệ thống AI hiện nay “khuếch đại sự sáng tạo của con người”, thay vì chỉ “bắt chước” trí thông minh, nên cách gọi của chính phủ cần phản ánh điều đó.

Một số cơ quan đã bắt đầu dùng thuật ngữ mới trong hồ sơ mời thầu. Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), chẳng hạn, tìm doanh nghiệp xây dựng hệ thống giám sát “vận hành bằng SI” cho các cơ sở giam giữ của mình. Nhiều trang web chính phủ cũng âm thầm thay cách gọi; Viện Y tế Quốc gia Mỹ đăng thông báo rằng người truy cập có thể gặp cả thuật ngữ mới lẫn thuật ngữ cũ trong giai đoạn chuyển tiếp.

Tuy vậy, việc đổi tên chưa diễn ra đồng đều. Một ngày sau sắc lệnh, Lầu Năm Góc công bố Dự án Meridian, sáng kiến nghiên cứu tương lai chiến tranh, nhưng vẫn dùng thuật ngữ cũ. Một thông cáo của Ủy ban Thương mại Liên bang tuần trước dùng từ “siêu trí tuệ” viết liền, thay vì cụm hai từ viết hoa theo yêu cầu của tổng thống. Các thông cáo gần đây của Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh cũng chưa cho thấy dấu hiệu chuyển sang cách gọi mới.

Thuật ngữ AI nhiều khả năng vẫn tồn tại trong các tên cơ quan, sáng kiến và chương trình đã được thành lập trước đó. Sắc lệnh không áp dụng hồi tố cho các quy định hoặc tài liệu đã ban hành. Việc thay đổi cách nói cũng cần thời gian: một nhà nghiên cứu tại phòng thí nghiệm quốc gia được phỏng vấn đã nhiều lần nói “AI” trước khi ngượng ngùng nhận ra mình dùng nhầm từ theo yêu cầu mới. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cũng dùng “AI” trong một cuộc phỏng vấn ngày 3 tháng 10.

Doanh nghiệp công nghệ chưa thống nhất

Ngày ký sắc lệnh, Nhà Trắng công bố một tuyên bố không mang tính ràng buộc về an toàn AI, có tên Hiệp ước Nhà Trắng về Siêu trí tuệ. Văn bản có chữ ký của sáu nhân vật công nghệ hàng đầu: Sundar Pichai của Google, Dario Amodei của Anthropic, Mark Zuckerberg của Meta, Greg Brockman của OpenAI, Elon Musk của xAI và Jensen Huang của Nvidia. Tuy nhiên, ngay cả trong nhóm này, thuật ngữ mới cũng chưa được dùng thống nhất.

Theo phân tích các cuộc gọi công bố kết quả kinh doanh quý III của CNBC, chỉ Zuckerberg và Musk thường xuyên dùng thuật ngữ này. Trường hợp của Zuckerberg có điểm riêng: Meta đã sử dụng từ “siêu trí tuệ” từ năm ngoái. Các công ty của Musk dường như dùng cách gọi mới nhiều nhất; ông thậm chí cam kết đổi tên SpaceXAI thành SpaceXSI. Dù vậy, chính Musk vẫn dùng lẫn SI và AI khi đăng bài trên X.

Lãnh đạo Amazon, Microsoft và Alphabet vẫn dùng “AI” trong các cuộc gọi với nhà đầu tư. Tuy nhiên, một bức thư gần đây của Microsoft gửi cổ đông nhắc đến “kỷ nguyên siêu trí tuệ”. Huang cũng từng dùng thuật ngữ mới nhưng vẫn tiếp tục nói AI.

Ở phía truyền thông, tờ Wall Street Journal chưa dùng cách gọi mà Trump ủng hộ. Ngày 27 tháng 10, ông chỉ trích tờ báo trên mạng xã hội Truth Social vì không dùng “siêu trí tuệ”, cho rằng đây là tên gọi mà gần như mọi người đang sử dụng hoặc sắp sử dụng. Ông cũng gợi ý rằng một quy định mới có thể cấm dùng cụm “trí tuệ nhân tạo” trong tài liệu chính phủ. Ngay cả Newsmax, một hãng truyền thông mà người sáng lập từng mô tả là ủng hộ tổng thống và các chính sách của ông, cũng chưa dùng thuật ngữ mới.

Lo ngại về chi phí và cuộc thảo luận công khai

Việc đổi tên có thể tiêu tốn thời gian và tiền thuế. Giám đốc điều hành Salesforce Marc Benioff có quyền chọn đổi tên sản phẩm của doanh nghiệp mình, chẳng hạn từ AIForce thành SIForce, rồi yêu cầu công ty triển khai. Nhưng trong chính phủ, nhân viên đang phải soạn hướng dẫn để các cơ quan xử lý quá trình chuyển đổi.

Theo sắc lệnh, lãnh đạo các cơ quan liên bang còn phải cùng xây dựng định nghĩa pháp lý mới cho “siêu trí tuệ” và trình lên tổng thống vào cuối tháng đó.

Mối lo lớn hơn là thuật ngữ có thể trở thành ranh giới chính trị trong một cuộc thảo luận còn non trẻ. Hai phần ba người Mỹ cho biết họ tương tác với AI vài lần mỗi tuần. Nhiều người đã trò chuyện về công nghệ này, từ nguy cơ mất việc hàng loạt đến việc ứng dụng AI trong chiến tranh. Dù quan điểm rất khác nhau, những khác biệt đó chưa nhất thiết trùng khớp với các chia rẽ đảng phái.

Một khảo sát được bài viết dẫn lại cho thấy AI quan trọng với cử tri trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ hơn chính sách môi trường và khí hậu; riêng cử tri Dân chủ còn xếp vấn đề này cao hơn phá thai và chính sách súng. Nếu cách gọi “siêu trí tuệ” trở thành phép thử lòng trung thành, người dân có thể ngần ngại trao đổi với nhau chỉ vì dùng hai thuật ngữ khác nhau.

Góc nhìn

Với các doanh nghiệp và nhóm kỹ thuật, thay đổi này cho thấy cách gọi công nghệ trong tài liệu chính thức có thể chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chính sách. Khi thuật ngữ mới chưa được dùng nhất quán, việc phân biệt tên gọi theo từng văn bản và bối cảnh sẽ giúp tránh nhầm lẫn.

Quan trọng hơn, tranh luận về AI cần tập trung vào năng lực, rủi ro và tác động thực tế của hệ thống, thay vì biến cách gọi thành dấu hiệu lập trường. Một cuộc thảo luận cởi mở giúp nhà phát triển, doanh nghiệp và công chúng đánh giá công nghệ dựa trên nội dung thay vì khẩu hiệu.