Chính quyền Mỹ coi người phản đối AI là "gián điệp nước ngoài"

Chính quyền Tổng thống Trump đang leo thang chiến dịch gắn mác "thế lực nước ngoài" cho những người phản đối AI và các trung tâm dữ liệu. Bộ Tư pháp Mỹ mới đây đã cảnh báo rằng bất kỳ ai "thúc đẩy mục tiêu của một thế lực nước ngoài" — kể cả thông qua các cuộc biểu tình công khai — đều có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự. Động thái này đặt ra câu hỏi lớn về việc liệu chính phủ đang bảo vệ an ninh quốc gia hay đang bịt miệng những ý kiến bất đồng chính đáng.

Biểu tượng của sự kiểm soát và giám sát trong lĩnh vực công nghệ

Khi lo ngại về AI bị coi là "âm mưu của Trung Quốc"

Theo các bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Trump trong tháng 9, ông cho rằng có một "âm mưu bệnh hoạn" chống lại AI và các trung tâm dữ liệu, và "kẻ duy nhất hài lòng về điều đó là Trung Quốc". Ông còn gọi những người cho rằng AI sẽ hủy hoại thế giới là "những kẻ cách mạng vì một mục tiêu xấu xa và độc ác".

Những phát ngôn này không chỉ dừng ở mức tu từ. Bộ Tư pháp đã ra hướng dẫn yêu cầu "công dân và người không phải công dân" phải thông báo chính thức cho chính phủ nếu họ tham gia bất kỳ hoạt động công khai nào nhằm thúc đẩy mục tiêu của một thế lực nước ngoài — bao gồm cả biểu tình — để tránh bị bắt giữ và truy tố.

Quốc hội cũng vào cuộc

Không chỉ có nhánh hành pháp. Thượng nghị sĩ Tom Cotton, Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, đã gửi thư yêu cầu Bộ Tư pháp điều tra "các nỗ lực gây ảnh hưởng của nước ngoài nhắm vào việc xây dựng hạ tầng AI của Mỹ". Ông cáo buộc một mạng lưới các tổ chức phi lợi nhuận cánh tả do tỷ phú công nghệ Neville Roy Singham — người gốc Mỹ sống tại Thượng Hải — đứng sau, với "nguồn tài trợ tối hậu" là chính phủ Trung Quốc.

Cotton còn chỉ trích rằng chưa có thực thể nào trong mạng lưới này bị truy tố theo Đạo luật Đăng ký Đại diện Nước ngoài (FARA), và yêu cầu Bộ Tư pháp mở điều tra toàn diện. Trước đó, các nghị sĩ Cộng hòa hàng đầu trong Ủy ban Năng lượng và Thương mại Hạ viện cũng gửi thư yêu cầu FBI và Nhà Trắng cung cấp thông tin tình báo về các chiến dịch gây ảnh hưởng của nước ngoài nhắm vào trung tâm dữ liệu Mỹ.

Các đồng minh của Trump cũng tiếp sức

David Sacks, cựu "sa hoàng AI" của Trump, cho rằng nước Mỹ đang "tự trói mình" khi các chính trị gia và quan chức cấm xây dựng trung tâm dữ liệu mới. Kevin O'Leary, nhà đầu tư nổi tiếng từ chương trình Shark Tank, thậm chí tuyên bố hàng trăm triệu USD từ Trung Quốc đang được dùng để trả tiền cho người biểu tình phản đối trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, sau đó O'Leary đã thừa nhận trên X rằng ông "không có bằng chứng" cho cáo buộc này, và Fox News phải lên sóng xin lỗi. Hai trong số các nhóm bị ông nhắm tới đã kiện ông và Fox News vì tội phỉ báng.

Sự thật từ các cuộc khảo sát

Điều đáng chú ý là dữ liệu khảo sát hoàn toàn đi ngược lại với giả thuyết "do Trung Quốc dàn dựng". Một cuộc khảo sát của Gallup hồi tháng 3 cho thấy 71% người Mỹ phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại khu vực họ sinh sống — cao hơn cả tỷ lệ phản đối xây nhà máy hạt nhân địa phương (53%). Gần một nửa, tức 48%, phản đối mạnh mẽ, và sự phản đối này vượt qua ranh giới đảng phái, bao gồm 63% cử tri Cộng hòa.

Dữ liệu khảo sát cho thấy mức độ lo ngại của công chúng Mỹ về AI

Khảo sát của Pew hồi tháng 2 với hơn 5.000 người trưởng thành cho thấy gần một nửa người Mỹ đã sử dụng chatbot AI, nhưng 40% nói rằng AI sẽ gây hại cho xã hội trong 20 năm tới, so với chỉ 16% tin rằng nó sẽ giúp ích. Có tới 63% cho rằng AI đang phát triển quá nhanh, 71% lo ngại nó sẽ khiến thông tin cá nhân kém an toàn hơn, và 67% có ít hoặc không có niềm tin vào chính phủ liên bang trong việc quản lý AI.

Công chúng muốn có tiếng nói và muốn ít nhất một số biện pháp kiểm soát được đặt ra. Phản hồi của chính quyền Trump: coi sự phản đối AI và trung tâm dữ liệu là vấn đề phản gián.

Nguy cơ phản tác dụng

Điều trớ trêu là chiến lược này có thể phản tác dụng. Khi những người không tin tưởng vào cách chính phủ xử lý AI được thông báo rằng sự nghi ngờ của họ là "tuyên truyền nước ngoài phản quốc" có thể bị phạt tù, rất khó để họ tin tưởng chính phủ hơn. Ngược lại, họ càng mất niềm tin và càng tự hỏi chính phủ đang cố che giấu điều gì.

Việc chính quyền Trump sử dụng lá bài an ninh quốc gia để dọn đường cho AI không phải lần đầu. Hồi tháng 6, Bộ Tư pháp đã can thiệp vào vụ kiện của NAACP chống lại xAI của Elon Musk liên quan đến hàng chục tuabin khí vận hành không phép để cấp điện cho một trung tâm dữ liệu ở Tennessee. Bộ lập luận rằng NAACP "đe dọa an ninh quốc gia, kinh tế và năng lượng của Mỹ", kèm theo tuyên bố có tuyên thệ của quan chức Lầu Năm Góc rằng Grok là "vấn đề an ninh quốc gia tối quan trọng".

Đối với độc giả Việt Nam, câu chuyện này là lời cảnh báo về cách các chính phủ có thể viện dẫn lý do an ninh để hạn chế tranh luận công khai về công nghệ. Khi các quốc gia đang chạy đua trong cuộc đua AI toàn cầu, ranh giới giữa bảo vệ lợi ích quốc gia và kiểm soát tiếng nói bất đồng ngày càng trở nên mong manh — một xu hướng đáng để theo dõi cả ở Mỹ lẫn trong khu vực.