Vi nhựa trong nước không hề trơ: Chúng tự tạo ra hóa chất gây hại

Vi nhựa (microplastic) đang hiện diện khắp nơi — từ nước uống, máu người, động mạch cho đến não bộ. Nhưng điều đáng lo ngại hơn cả là một phát hiện mới cho thấy chúng có thể không hề "trơ" như chúng ta vẫn nghĩ.

Theo một nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí Nature, nhóm nghiên cứu của nhà hóa học Wei Min tại Đại học Columbia (Mỹ) đã chứng minh rằng vi nhựa có khả năng tự tạo ra các hóa chất gây hại, thay vì chỉ đơn thuần tồn tại một cách vô hại trong cơ thể.

Vì sao nhựa được coi là "trơ"?

Một trong những lý do khiến nhựa được sử dụng rộng rãi đến vậy là vì chúng trơ về mặt hóa học — nghĩa là túi nilon, hộp đựng thực phẩm hay cốc nhựa không phản ứng với những gì chúng ta đựng trong đó.

Tuy nhiên, nhựa vẫn có thể phân hủy thành các hạt vi nhựa li ti. Những hạt này đã được tìm thấy trong nước uống, máu người, động mạch và cả não bộ. Hậu quả của chúng đối với sức khỏe con người vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ.

"Liệu vi nhựa có thể trực tiếp gây bệnh cho con người hay không vẫn đang được nghiên cứu", Wei Min cho biết.

Hóa học của giọt siêu nhỏ

Phòng thí nghiệm của Min đã dành nhiều năm nghiên cứu hóa học giọt siêu nhỏ (microdroplet chemistry) — tìm hiểu cách nước khi bị chia thành những giọt cực nhỏ sẽ hành xử ra sao tại ranh giới tiếp xúc với không khí.

Kết quả cho thấy những giọt nước siêu nhỏ này có thể sinh ra các loại oxy phản ứng (Reactive Oxygen Species — ROS), một nhóm phân tử chứa oxy có hại.

"ROS về cơ bản sẽ va vào protein, lipid và DNA rồi gây tổn hại", Min giải thích. "Bạn có thể làm đứt gãy một sợi DNA thành nhiều đoạn. Bạn có thể gây đột biến DNA, hoặc làm protein gấp sai cấu trúc."

Ý nghĩa đối với người dùng

Phát hiện này mở ra một góc nhìn mới: vi nhựa trong nước không chỉ là những hạt vô hại trôi nổi, mà có thể đóng vai trò như một "lò phản ứng" hóa học thu nhỏ, âm thầm tạo ra các phân tử gây tổn thương tế bào.

• ROS có liên quan đến stress oxy hóa, lão hóa và nhiều bệnh mãn tính
• Vi nhựa ngày càng được phát hiện trong cơ thể người với nồng độ đáng lo ngại
• Việc hiểu rõ cơ chế gây hại là bước đầu tiên để đánh giá rủi ro thực sự

Đối với người tiêu dùng Việt Nam, đây là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc lọc nước uống, hạn chế dùng đồ nhựa dùng một lần và ưu tiên các giải pháp thay thế thân thiện hơn với môi trường.

Kết luận

Nghiên cứu của nhóm Min chưa đưa ra kết luận cuối cùng về mối liên hệ giữa vi nhựa và bệnh tật ở người, nhưng nó đặt dấu hỏi lớn về giả định lâu nay rằng nhựa là hoàn toàn trơ. Trong bối cảnh ô nhiễm nhựa ngày càng gia tăng, việc làm rõ cơ chế hóa học này có thể là chìa khóa để hiểu rõ hơn những rủi ro tiềm ẩn đối với sức khỏe cộng đồng.