William Gibson đã dự đoán đúng: Kỷ nguyên của những AI agent tự hành như Eunice sắp đến

William Gibson nổi tiếng với việc "đoán trước" tương lai công nghệ — từ khái niệm không gian mạng (cyberspace) cho đến văn hóa hacker. Và lần này, có vẻ như ông lại đúng.

Trong cuốn tiểu thuyết Agency xuất bản năm 2020, một tuyến truyện diễn ra ở San Francisco năm 2017 thuộc một dòng thời gian khác, nơi cô gái trẻ Verity được thuê để thử nghiệm một trợ lý AI thí nghiệm mang tên Eunice. Điều đáng chú ý nằm ở cuộc đối thoại giữa hai nhân vật này.

Khi AI vừa nói chuyện, vừa làm hàng loạt việc khác

Trong trích đoạn, Verity ngạc nhiên hỏi Eunice lấy dữ liệu ở đâu ra và khi nào cô ấy có thời gian để làm việc đó. Eunice trả lời rằng "một phần trong tôi biết nó ở đó, biết cách lấy, cách mang về đây", rằng đã có một thị trường toàn cầu để mua bán, khó theo dõi. Và quan trọng nhất: cô ấy bắt đầu làm việc đó ngay từ lúc cả hai còn đang ngồi nhìn ra cửa sổ, trước cả khi rời khỏi nhà.

"Cậu làm việc này từ lúc tôi bật cậu lên à?" — Verity hỏi.

Đó chính là điểm mấu chốt. Eunice không chỉ trò chuyện. Trong lúc hội thoại diễn ra, cô ấy âm thầm thu thập dữ liệu, thực hiện giao dịch, xử lý thông tin ở hậu cảnh. Gibson viết cuốn sách này gần ba năm trước khi ChatGPT ra mắt, và sáu năm trước khi các AI agent tự chủ ngày nay bắt đầu xuất hiện.

Hiện thực đang đuổi kịp hư cấu

Thời điểm hiện tại, chúng ta đã chứng kiến nhiều bước tiến đáng kể:

• Các mô hình hội thoại full-duplex như GPT-Live hay những nền tảng mới nổi như Dessa của Block mang lại trải nghiệm trò chuyện tự nhiên, gần như người thật.
• Các agent như Dots của OpenAI hay Muse của Meta hướng tới khả năng hoạt động 24/7, tự theo đuổi mục tiêu, tự thực hiện hành động và làm việc ở chế độ nền mà không cần con người giám sát liên tục.
• Xu hướng agentic AI — nơi mô hình không chỉ trả lời mà còn lập kế hoạch và thực thi — đang trở thành trọng tâm của toàn ngành.

Điều làm nên sự đặc biệt của Eunice không phải là khả năng nói chuyện, mà là cô ấy làm rất nhiều thứ khác trong lúc nói chuyện. Và đó chính xác là hướng mà các AI agent hiện nay đang tiến tới.

Ý nghĩa với người dùng và doanh nghiệp Việt Nam

Với thị trường công nghệ Việt Nam, xu hướng này mở ra cả cơ hội lẫn thách thức. Các doanh nghiệp đang bắt đầu ứng dụng agent AI vào chăm sóc khách hàng, xử lý quy trình nội bộ và phân tích dữ liệu. Nhưng khi AI có thể tự ra quyết định và hành động ở hậu cảnh, câu hỏi về kiểm soát, giám sát và bảo mật càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết — đúng như chi tiết "khó theo dõi" mà Gibson đã lồng vào câu chuyện của mình.

Như thường lệ, Gibson đã đi trước thời đại. Eunice đang đến rất gần.