Bức tường ảo biên giới Mỹ: Hàng nghìn người chết ngay trong tầm nhìn của camera AI

Cuộc điều tra của MIT Technology Review vừa công bố đã phơi bày một thực tế đau lòng: nước Mỹ đã đổ hàng tỷ USD vào hệ thống giám sát biên giới bằng camera và trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng dường như không thể cứu được những người di cư ngay trước ống kính của chính mình.

Trường hợp của José Morales Bernal là một ví dụ điển hình. Vào tháng 4 năm 2024, một ngày trước sinh nhật lần thứ 32, ông vượt biên vào Mỹ và nằm trong tầm quan sát của ba tháp giám sát được trang bị camera cùng AI tự động phát hiện và theo dõi người. Nếu hệ thống hoạt động đúng như thiết kế, lẽ ra Morales đã bị bắt giữ. Nếu cần trợ giúp y tế, các nhân viên được huấn luyện để cung cấp. Nhưng không điều gì trong số đó xảy ra.

Morales qua đời chỉ cách tháp giám sát gần nhất 110 mét. Chính những công nhân bãi rác địa phương, chứ không phải Lực lượng Tuần tra Biên giới, mới là người đầu tiên phát hiện ra ông. Kết quả khám nghiệm tử thi kết luận nguyên nhân cái chết là "phơi nhiễm môi trường".

Các tháp giám sát tại biên giới Mỹ - Mexico

Những cái chết ngay trong tầm ngắm của camera

Thông tin đáng báo động trên đến từ nhóm phóng viên thực hiện điều tra kéo dài 15 tháng. Họ đã đối chiếu gần 4.000 địa điểm tìm thấy hài cốt người với dữ liệu của gần 600 tháp giám sát do chính phủ vận hành.

Kết quả cho thấy một cuộc khủng hoảng nhân đạo đã diễn ra ngay trong tầm quan sát của hệ thống camera mà nhà nước bỏ tiền ra xây dựng. Nhiều thi thể được phát hiện nằm trong phạm vi mà lẽ ra thiết bị phải ghi nhận được.

Một phân tích riêng của Times of San Diego ghi nhận ít nhất 138 trường hợp kể từ năm 2022 tìm thấy hài cốt người di cư nằm trong tầm hoạt động danh nghĩa của một tháp giám sát gần đó. Còn phân tích của MIT Technology Review ước tính hơn một nửa trong số này có khả năng nằm trong vùng quan sát (field of view) của tháp.

Hệ thống tiền tỷ nhưng lỗi hệ thống

Điều đáng nói là chính phủ Mỹ đang chuẩn bị chi thêm 1 tỷ USD để mở rộng "bức tường ảo" lên gấp ba lần. Trong khi đó, cuộc điều tra phát hiện hệ thống hiện tại tồn tại nhiều lỗ hổng mang tính hệ thống:

• Tháp giám sát hỏng hóc, không hoạt động đúng chức năng
• Thuật toán thất bại trong việc phát hiện người
• Nhân viên không phản hồi các cảnh báo do hệ thống đưa ra

"Một cuộc khủng hoảng nhân đạo ở biên giới đã diễn ra ngay trong tầm nhìn của chính camera do chính phủ vận hành."

Nhóm điều tra cũng đưa ra bốn đề xuất cải tổ cho Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) nhằm khắc phục những thất bại này, đồng thời kêu gọi sự giám sát độc lập đối với việc triển khai công nghệ giám sát.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện này là lời cảnh tỉnh cho bất kỳ quốc gia nào đang có ý định triển khai hệ thống giám sát bằng AI ở quy mô lớn. Việc đầu tư công nghệ mà thiếu kiểm định, đánh giá độc lập và quy trình vận hành chặt chẽ có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng — không chỉ về hiệu quả mà còn về yếu tố con người.

Bài học cốt lõi: AI không tự động hoàn hảo, và một hệ thống được cho là "tự động phát hiện người" vẫn có thể thất bại vì lỗi kỹ thuật, dữ liệu huấn luyện kém hoặc đơn giản là con người ở khâu cuối không phản ứng. Trước khi chi thêm tiền để mở rộng, điều cần thiết là đánh giá thẳng thắn xem hệ thống hiện tại có thực sự hoạt động đúng như lời hứa hay không.

Toàn bộ loạt bài "Dying on Camera" của MIT Technology Review hiện có thể truy cập công khai, kèm bản đồ tương tác đầu tiên về các địa điểm có người tử vong gần các tháp giám sát dọc biên giới Mỹ – Mexico.