Các ông lớn trung tâm dữ liệu đổi chiến thuật PR: Đưa trẻ em đi tham quan

Khi làn sóng phản đối các trung tâm dữ liệu khổng lồ ngày càng lan rộng, ngành công nghiệp này đang tìm đến một chiến lược quen thuộc nhưng gây tranh cãi: chinh phục thế hệ trẻ. Từ sách truyện thiếu nhi, trang tô màu đến những chuyến tham quan trường học, các công ty và hiệp hội đang nỗ lực xây dựng hình ảnh thân thiện. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia giáo dục lo ngại đây là một hình thức quảng bá có chủ đích nhắm vào trẻ em.

Khi chú lửng mật ong đi tham quan trung tâm dữ liệu

Tổ chức phi lợi nhuận 7x24 Exchange International muốn quảng bá trung tâm dữ liệu như một loại hạ tầng "thiết yếu". Một phần trong nỗ lực này là một cuốn sách truyện thiếu nhi mang tên "What is a Data Center?" (Trung tâm dữ liệu là gì?), kể về chú lửng mật ong tên Honey được nhân viên Oliver dẫn đi tham quan một trung tâm dữ liệu.

Oliver giải thích rằng công việc của nhân viên là đảm bảo các chức năng của trung tâm dữ liệu luôn sẵn sàng phục vụ mọi người, "bất kể là mấy giờ".

"Giống như lúc mẹ cháu mua sắm trực tuyến vào đêm muộn vì bố cháu đang ngủ và sẽ không biết ấy ạ?" — Honey hỏi.

Cuốn sách chỉ là một phần trong xu hướng rộng lớn hơn. Bên cạnh vận động hành lang, tạo việc làm và ưu đãi thuế, các công ty đang thử một cách làm sáng tạo hơn: thu hút giới trẻ. Đây là chiến thuật mà nhiều ngành từng gặp khủng hoảng truyền thông đã áp dụng từ lâu.

Bài học từ ngành thuốc lá và dầu khí

Alex Molnar, giáo sư nghiên cứu tại Đại học Colorado Boulder, cho biết suốt hơn một thế kỷ qua, các ngành có vấn đề về hình ảnh như thức ăn nhanh, thuốc lá, dầu khí đều đưa thông điệp của mình vào trường học.

"Lý do rất lớn khiến doanh nghiệp tham gia vào trường học đơn giản là tuyên truyền doanh nghiệp — không hẳn để bán sản phẩm mà để kể 'câu chuyện' của họ" — Molnar nói.

Theo ông, trẻ em đang ở "vị thế hoàn toàn không có quyền lực" và cần được nhà trường cùng cộng đồng bảo vệ. Trong khi người lớn có khả năng tiếp cận thông tin đa chiều và đánh giá phản biện, trẻ em thì không.

Hàng loạt hoạt động nhắm vào trường học

Vào tháng 5, chi hội Potomac của AFCOM — hiệp hội thương mại của ngành trung tâm dữ liệu — đã tài trợ các bộ dụng cụ làm cờ chủ đề Ngày Tưởng niệm cho 3.100 học sinh lớp 1 tại 37 trường ở hạt Loudoun, Virginia, nơi được mệnh danh là "Data Center Alley". Kèm theo bộ dụng cụ là thẻ thông tin về "tác động tích cực" của ngành tới kinh tế địa phương.

7x24 Exchange còn tổ chức "International Data Center Day" (Ngày Trung tâm Dữ liệu Quốc tế), khuyến khích đưa ngày này vào trường học với:

• Trò chơi ô chữ cho học sinh cấp 3
• Trang tô màu theo chủ đề trung tâm dữ liệu
• Dự án khoa học về hiện tượng bay hơi
• Hoạt động in ra như "Vẽ một đám mây" hay "Vẽ một siêu anh hùng dữ liệu"

Tổ chức này cũng đã tổ chức hoặc tham gia ít nhất nửa tá sự kiện tại các trường K-12 trong năm nay, bao gồm đưa học sinh trường Fridley High School (Minnesota) đến tham quan cơ sở máy phát diesel của Cummins.

Không chỉ một tổ chức

Theo thống kê của WIRED, từ năm 2025, ít nhất 11 công ty và hiệp hội đã tổ chức các chuyến tham quan trung tâm dữ liệu cho học sinh. Sabey — công ty vận hành 7 trung tâm dữ liệu tại Mỹ — đã đón nhiều đoàn học sinh từ các trường ở Washington. Amazon cũng mở cửa "Skills Center" tại Arlington, Virginia, cho học sinh trung học khu vực DC.

Đáng chú ý, một bài đăng trên blog của học khu Manson công bố hình ảnh chuyến đi kèm nhãn "nội dung do AI tạo ra" — trong đó một số người trong ảnh bị thiếu tay chân.

Bối cảnh phản đối ngày càng gay gắt

Các chuyến tham quan này diễn ra trong bối cảnh ngày càng căng thẳng. Một khảo sát của Pew Research hồi mùa hè cho thấy khoảng một nửa trong số 10.000 người Mỹ được hỏi coi trung tâm dữ liệu là "phần lớn có hại" cho môi trường và chất lượng cuộc sống.

Ông Molnar thẳng thắn đặt câu hỏi về giá trị giáo dục thực sự:

"Tại sao một học sinh lớp 3 lại quan tâm đến trung tâm dữ liệu? Bạn sẽ thấy hàng dặm những thứ nhàm chán nhất có thể tưởng tượng. Hàng dãy máy chủ tỏa ra lượng nhiệt khổng lồ. Bạn cũng sẽ nghe thấy tiếng ồn đáng kể. Và bạn sẽ không thấy nhiều người vì khi xây xong thì rất ít người làm việc ở đó."

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Câu chuyện này đáng chú ý với Việt Nam trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu lớn đang được quy hoạch và xây dựng tại nhiều địa phương, cùng với làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI và điện toán đám mây. Khi các dự án ngày càng gần khu dân cư, bài học từ Mỹ cho thấy tranh luận về môi trường, tiếng ồn và tiêu thụ điện sẽ là vấn đề mà cả doanh nghiệp lẫn chính quyền địa phương cần tính đến — và cách giao tiếp với cộng đồng sẽ đóng vai trò không nhỏ trong việc giành được sự đồng thuận.

Việc xây dựng lòng tin qua đối thoại cởi mở và minh bạch thông tin có thể hiệu quả hơn nhiều so với các chiến dịch quảng bá nhắm vào trẻ em — vốn dễ bị nhìn nhận như một chiêu trò truyền thông hơn là đóng góp giáo dục thực chất.