Chính phủ Anh tuyên bố giành lại dịch vụ từ các 'ông lớn' gia công ngoài

Chính phủ Anh đang thành lập một đơn vị mới với cam kết tạo ra "làn sóng đưa dịch vụ về nội bộ lớn nhất trong một thế hệ". Động thái này diễn ra sau khi hàng loạt hợp đồng gia công ngoài — đặc biệt là các hợp đồng liên quan đến công nghệ — bị chỉ trích vì chất lượng dịch vụ kém và chi phí không hiệu quả.

Thất bại của Capita làm dấy lên lo ngại

Sự việc gây chú ý nhất là hợp đồng quản lý Quỹ Lương hưu Công chức (CSPS) trị giá 239 triệu bảng trong 7 năm, được Capita ký kết vào tháng 11/2023 và tiếp nhận từ MyCSP vào tháng 12/2025. Ngay sau khi tiếp quản, website của hệ thống gặp lỗi liên tục, khiến nhiều cựu công chức không thể truy cập quyền lợi hưu trí của mình.

Hợp đồng CSPS của Capita "có thể là ứng viên hàng đầu cho việc đưa về nội bộ trong tương lai", Bộ trưởng Văn phòng Nội các Nick Thomas-Symonds cho biết hồi tháng 7.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận phương án này chưa thể thực hiện ngay: "Nếu tôi chấm dứt hợp đồng ngay lập tức, điều đó rõ ràng sẽ gây gián đoạn nghiêm trọng cho hệ thống chi trả lương hưu. Tôi không thể thay thế một hoạt động lương hưu phức tạp chỉ qua một đêm."

Đơn vị mới sẽ làm gì?

Đơn vị mới, đặt trong Văn phòng Thủ tướng và Nội các, sẽ có nhiệm vụ:

• Điều phối hoạt động insourcing giữa các bộ, ngành
• Tháo gỡ rào cản trong quá trình chuyển đổi dịch vụ về nội bộ
• Xác định cơ hội liên ngành để tối đa hóa hiệu quả chi phí
• Khôi phục trách nhiệm vận hành trực tiếp của nhà nước

Đơn vị này sẽ phối hợp với Bài kiểm tra Lợi ích Công (Public Interest Test) mới được công bố, áp dụng cho hầu hết hợp đồng dịch vụ chính phủ trị giá từ 1 triệu bảng trở lên. Bài kiểm tra yêu cầu các bộ, ngành xem xét các yếu tố ngoài giá ngắn hạn, bao gồm chất lượng dịch vụ và giá trị công.

Mục tiêu dài hạn là giảm chi tiêu cho tư vấn và dịch vụ chuyên nghiệp bằng cách xây dựng năng lực nội bộ trong bộ máy công vụ.

Ứng viên đầu tiên

Một trong những ứng viên sớm nhất là công tác quản lý tòa nhà của Văn phòng Nội các, bao gồm vệ sinh và an ninh. Chính phủ cho biết sẽ xem xét đưa các dịch vụ này về nội bộ khi hợp đồng hiện tại hết hạn vào năm 2028.

Góc nhìn cho Việt Nam

Xu hướng "insourcing" tại Anh phản ánh bài học đáng chú ý cho các quốc gia đang số hóa dịch vụ công, trong đó có Việt Nam. Khi các hệ thống quan trọng như lương hưu, thuế, hộ tịch hay bảo hiểm xã hội được giao cho nhà thầu bên ngoài, rủi ro về chất lượng vận hành, bảo mật dữ liệu và khả năng kiểm soát gia tăng đáng kể.

Việc xây dựng năng lực công nghệ nội bộ — từ đội ngũ kỹ sư phần mềm đến hạ tầng cloud — thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nhà cung cấp bên ngoài, đang trở thành ưu tiên chiến lược của nhiều chính phủ trên thế giới.

Trường hợp Capita cho thấy ngay cả những hợp đồng có giá trị lớn và được ký kết bài bản vẫn có thể thất bại nếu thiếu cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Đây là bài học mà bất kỳ tổ chức nào đang thuê ngoài các hệ thống CNTT trọng yếu cần cân nhắc.