Đảo Jersey trở thành trung tâm cần sa y tế châu Âu

Nhà kính trồng cần sa của Northern Leaf tại đảo Jersey

Một hòn đảo nhỏ rộng 45 dặm vuông với 100.000 dân đang âm thầm trở thành một mắt xích quan trọng trong ngành cần sa y tế toàn cầu trị giá hàng tỷ USD. Đó là Jersey — đảo lớn nhất trong quần đảo Channel, nằm giữa Anh và Pháp, cách bờ biển Pháp 14 dặm và là lãnh thổ phụ thuộc Hoàng gia Anh (British Crown Dependency).

Sự nổi lên của Jersey đáng chú ý vì quy mô quá nhỏ so với vị thế của nó: tổng kim ngạch xuất khẩu cần sa y tế năm 2025 đạt hơn 9.200 kg, con số không lớn so với các nhà trồng ở Anh nhưng lại rất cao nếu tính theo đầu người.

Từ cà chua đến cần sa

Nhà kính 100.000 foot vuông của Northern Leaf đặt tại St Lawrence từng là nơi trồng cà chua Jersey — loại nông sản nổi tiếng một thời gần như tuyệt chủng vì chi phí nhiên liệu tăng và cạnh tranh từ nước ngoài. Giờ đây, nơi này được trang bị đầy đủ công nghệ để canh tác cần sa đạt tiêu chuẩn y tế nghiêm ngặt: tưới tiêu tự động, giám sát môi trường và lọc không khí.

Northern Leaf là một trong những nhà sản xuất cần sa y tế được cấp phép lớn nhất châu Âu và chiếm 90% sản lượng của đảo. Năm 2025, công ty xuất khẩu lượng cần sa y tế trị giá 8,4 triệu bảng Anh (11,3 triệu USD) sang các thị trường như Anh và Đức. Theo quy định, công ty chỉ được trồng để xuất khẩu và không được bán cho người tiêu dùng trên đảo.

Steven Tan, CEO của Northern Leaf, so sánh tham vọng của mình với ngành khoai tây Jersey Royal — lĩnh vực đạt doanh thu 40 triệu bảng trong năm 2025. "Tôi đã làm được một phần tư quy mô ngành khoai tây trên 5% diện tích đất. Với 20% diện tích, tôi có thể tạo ra một ngành có giá trị lớn hơn cả ngành khoai tây", ông nói.

Lợi thế khó sao chép

Cây cần sa trong giai đoạn ra hoa với các tuyến trichome hình thành

Điểm mấu chốt nằm ở vị thế pháp lý đặc biệt của Jersey. Là lãnh thổ phụ thuộc Hoàng gia Anh nhưng không thuộc Vương quốc Anh, đảo có quyền tự lập pháp. Jersey hợp pháp hóa cần sa y tế từ năm 2019 và hiện có 5 phòng khám tư nhân hoạt động.

Theo số liệu mới nhất, 6% dân số đảo được kê đơn cần sa, so với khoảng 0,4% ở Đức và 0,1% ở Anh. Các cơ sở trồng trọt được Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Sản phẩm Y tế Anh (MHRA) thanh tra — cơ quan nổi tiếng với các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe.

Sarah Clover, luật sư chuyên về cấp phép cần sa tại Kings Chambers, nhận định lợi thế này rất khó sao chép: "Bất kỳ ai mua từ Jersey đều biết hàng ở đây đạt chuẩn vàng, vì MHRA nói như vậy". Trong khi đó, thủ tục cấp phép do một nhóm nhỏ trên đảo xử lý: "Bạn có thể nộp đơn xin phép vào thứ Hai và nhận được vào thứ Ba".

Tranh cãi và lỗ hổng pháp lý

Nhà kính Northern Leaf với các hàng cần sa kéo dài

Không phải ai trên đảo cũng ủng hộ ngành công nghiệp mới này. Tan đã nhiều lần đối mặt với phản đối của cư dân mỗi khi cơ sở mở rộng sản xuất. Một số người phàn nàn ngửi thấy mùi cần sa từ ban công nhà mình. Theo bộ trưởng y tế Jersey, cần sa là "yếu tố góp phần" trong 22% số ca nhập viện tại khoa tâm thần cấp tính của đảo.

Một bệnh nhân tên Michael kể với WIRED rằng anh được kê cần sa y tế trong 18 tháng sau khi đã thử hai loại thuốc khác cho chứng mất ngủ và lo âu. "Tôi dừng lại vì nó ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần. Sau đó tôi gặp một chuyên gia tâm thần, người nói rằng lẽ ra tôi không bao giờ được kê đơn này dựa trên tiền sử bệnh của tôi", anh nói.

Bên cạnh đó, tình trạng bán lại cần sa y tế trái phép cũng gia tăng. Cảnh sát Jersey cho biết hiện tượng "người bán lẻ tự phát" (user-dealers) bán lượng cần sa dư thừa "làm suy yếu khung pháp lý và tạo cơ hội cho nguồn cung bất hợp pháp". Tuy vậy, tổng thể các tội phạm liên quan đến cần sa đã giảm mạnh sau khi hợp pháp hóa năm 2019: từ 216 vụ năm 2016 xuống còn 12 vụ tính đến tháng 7/2026.

Lỗ hổng CBD và thị trường giải trí

Một lỗ hổng trong luật Jersey cho phép bán các sản phẩm chứa tetrahydrocannabinol (THC) — hoạt chất gây hưng phấn trong cần sa. Luật quy định hàm lượng THC trong sản phẩm CBD (cannabidiol, hoạt chất không gây hưng phấn) không được vượt quá 3% khối lượng CBD. Vì vậy, để bán sản phẩm có hàm lượng THC cao, chỉ cần tăng nồng độ CBD. "Đó chỉ là một phương trình toán học", Gary Tucker, chủ cửa hàng Bailiwick Botanicals ở St Helier, giải thích.

Cửa hàng của Tucker bán bánh, kẹo dẻo và các món ăn vặt tẩm THC. Tháng 2/2024, cửa hàng bị hải quan ập vào thu giữ toàn bộ hàng hóa. Đến tháng 6/2026, Tucker vẫn bán fudge, sô-cô-la và hạt cà phê tẩm THC; cảnh sát không còn xuất hiện.

Chính quyền Jersey cho biết "khả năng lạm dụng giới hạn của chúng ta để lách luật ở các khu vực pháp lý khác là vấn đề đáng lo ngại" và đang xem xét có cần sửa đổi các quy định miễn trừ hiện hành cho sản phẩm CBD hay không.

Góc nhìn

Câu chuyện Jersey cho thấy một bài học rõ ràng về cách khung pháp lý có thể trở thành lợi thế cạnh tranh công nghệ. Một hòn đảo nhỏ tận dụng quyền tự lập pháp và quy trình cấp phép nhanh để thu hút ngành công nghiệp cần vốn lớn và tiêu chuẩn cao — điều mà các nhà phát triển và doanh nghiệp Việt Nam cũng quen thuộc khi nhìn vào các trung tâm fintech hay sandbox đổi mới sáng tạo.

Điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn chất lượng do bên thứ ba độc lập kiểm soát. Việc Northern Leaf được MHRA thanh tra là yếu tố tạo dựng niềm tin cho khách hàng quốc tế, tương tự cách các doanh nghiệp phần mềm Việt Nam có thể tận dụng chứng nhận quốc tế để mở rộng thị trường xuất khẩu. Ngành nông nghiệp công nghệ cao với cảm biến, tự động hóa và truy xuất nguồn gốc cũng là hướng đi mà các kỹ sư Việt Nam có thể tham khảo từ mô hình nhà kính của Northern Leaf, dù bối cảnh pháp lý tại Việt Nam khác biệt hoàn toàn.