Jensen Huang ví AI như 'cuộc phẫu thuật' gây đau đớn để cứu nhân loại, gây tranh cãi dữ dội

Trong tập mới nhất của podcast The Ezra Klein Show, CEO Nvidia Jensen Huang đã đưa ra một so sánh gây sốc khi nói về mối quan hệ giữa AI và biến đổi khí hậu: AI có thể cứu nhân loại, nhưng trước tiên nó phải gây ra "một lượng lớn đau đớn và khổ sở". Phát biểu này ngay lập tức làm dấy lên làn sóng chỉ trích về tư duy "tăng tốc bằng mọi giá" của giới lãnh đạo công nghệ.

Jensen Huang tại một sự kiện công nghệ

"Phẫu thuật để cứu bạn" – ẩn dụ gây tranh cãi

Huang lập luận rằng nước Mỹ chưa xây dựng đủ các nhà máy nhiên liệu hóa thạch, và rằng việc chuyển đổi năng lượng cần phải trải qua giai đoạn "đau đớn" trước khi đạt được mục tiêu bền vững.

"Giống như để cứu bạn, họ phải làm bạn đau trước — đó là bản chất của phẫu thuật. Họ phải mổ bạn ra để cứu bạn. Họ phải gây ra một lượng lớn đau đớn và khổ sở cho bạn để có thể cứu bạn. Tôi nghĩ AI cũng giống như vậy."

Cách lập luận này khiến nhiều người liên tưởng đến hình ảnh Thanos trong vũ trụ Marvel — kẻ tin rằng phải hủy diệt một nửa sự sống để tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn. Huang tiếp tục:

"Trong vài năm tới, chúng ta buộc phải sử dụng nhiên liệu hóa thạch, vì chúng ta không có đủ năng lượng bền vững để tạo ra khác biệt. Sau đó, hy vọng chúng ta có thể chuyển đổi."

Vấn đề của sự xa rời thực tế

Điểm gây tranh cãi lớn nhất nằm ở khoảng cách giữa người phát ngôn và hậu quả thực tế. Huang sở hữu khối tài sản ước tính khoảng 192,6 tỷ USD, trong khi những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu lại là các cộng đồng thu nhập thấp.

Theo báo cáo, những tác động đang ngày càng tồi tệ khi tiến trình chuyển đổi năng lượng bị trì hoãn:

• Trái Đất dự kiến mất 99% rạn san hô, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế ven biển và khả năng phòng chống bão lũ.
• 770 triệu người (1/10 dân số thế giới) đang đối mặt với rủi ro nghiêm trọng từ nước biển dâng.
• Từ năm 2001, tốc độ lan rộng của cháy rừng ở miền Tây nước Mỹ đã tăng hơn gấp đôi.

Đáng chú ý, chính Huang thừa nhận trong cuộc phỏng vấn rằng ông không biết địa chỉ nhà của mình. Tuy nhiên, ông được cho là đã mua một căn nhà trị giá 7,5 triệu USD tại Maui năm 2004 — trước khi thảm họa cháy rừng tàn phá hòn đảo này vào năm 2023.

Bài học từ lịch sử Hawaii

Câu chuyện về Maui là một ví dụ điển hình cho "kịch bản cũ" mà giới công nghệ đang lặp lại. Năm 1898, Mỹ sáp nhập Vương quốc Hawaii, chủ yếu do các chủ đồn điền muốn trốn thuế nhập khẩu. Họ chặt phá thảm thực vật bản địa, để cỏ dại xâm lấn phát triển mạnh — biến cảnh quan thành vùng cực kỳ dễ cháy.

"Các tỷ phú đến Maui, mua những mảnh đất rộng lớn làm ngôi nhà nghỉ dưỡng thứ bảy, điều đó thật đau đớn cho cộng đồng chúng tôi. Nó cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa người bản địa muốn chăm sóc đất đai và những người coi Hawaii là điểm du lịch."

— Nghị sĩ Hội đồng Quận Maui, Keani Rawlins-Fernandez

Cảnh quan bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu

Trung tâm dữ liệu và gánh nặng môi trường

Một điểm đáng chú ý là Huang có phần "gán oan" cho AI khi cho rằng chính AI thúc đẩy kỷ lục mua năng lượng tái tạo. Thực tế, năng lượng tái tạo đã là nguồn phát điện tăng trưởng nhanh nhất trước khi làn sóng AI tạo sinh bùng nổ.

Tuy nhiên, các trung tâm dữ liệu hiện đang thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch. Theo nghiên cứu từ UC Riverside, Caltech và Viện Công nghệ Rochester, ô nhiễm không khí liên quan đến AI có thể dẫn đến 1.300 ca tử vong sớm và hơn 20 tỷ USD chi phí y tế công cộng vào năm 2028.

"Việc xây dựng AI gây ô nhiễm hơn không phải là điều không thể tránh khỏi. Nó phụ thuộc vào các lựa chọn mà chính phủ đưa ra ngay bây giờ."

— Marc Boom, Giám đốc cấp cao của Environmental Protection Network

Ý nghĩa với Việt Nam

Câu chuyện này đặc biệt đáng lưu tâm với Việt Nam, khi các tập đoàn công nghệ lớn đang đẩy mạnh đầu tư vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI tại khu vực Đông Nam Á. Việt Nam cũng nằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là tình trạng nước biển dâng tại đồng bằng sông Cửu Long.

Vấn đề đặt ra không phải là có nên phát triển AI hay không, mà là làm thế nào để cân bằng giữa tăng trưởng công nghệ và trách nhiệm với môi trường và cộng đồng. Như Huang thừa nhận, ông đã kêu gọi các công ty nên đến gặp cư dân địa phương trước khi xây dựng trung tâm dữ liệu — một bài học mà các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam cũng nên ghi nhớ.

Hạ tầng trung tâm dữ liệu AI

Kết luận

Phát biểu của Jensen Huang không chỉ là một ẩn dụ vụng về, mà còn phản ánh một tư duy phổ biến trong giới lãnh đạo công nghệ: coi sự đau đớn của người khác là cái giá phải trả cho "tiến bộ". Khi người đứng đầu một công ty có giá trị hàng nghìn tỷ USD nói về "phẫu thuật" và "hy sinh", câu hỏi đặt ra là: ai sẽ là người nằm trên bàn mổ, và ai sẽ là người cầm dao?