Làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu: Khi biến đổi khí hậu bị gạt ra rìa

Tuần lễ Khí hậu vừa qua đã trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận về trung tâm dữ liệu và AI. Nhưng đằng sau những khẩu hiệu phản đối là một câu hỏi lớn hơn: liệu mối lo về biến đổi khí hậu có đang bị lu mờ bởi các vấn đề địa phương?

Khi hội thảo bị ngắt lời

Chỉ khoảng một phút sau khi phiên thảo luận về AI và trung tâm dữ liệu bắt đầu, một người đàn ông đứng dậy giữa khán phòng và hét lớn: "Ý tưởng rằng chúng ta có thể tiếp tục vận hành bằng khí đá phiến là một lời dối trá!" Nhân viên an ninh lập tức can thiệp.

Phiên thảo luận cố gắng trở lại bình thường thì một người khác lại đứng lên. Trong suốt 10 phút tiếp theo, các thành viên của nhóm Extinction Rebellion NYC liên tục ngắt lời, hét lên về những tác hại của AI, trong khi các diễn giả cố gắng tiếp tục cuộc trò chuyện.

Đối với những người bảo vệ trung tâm dữ liệu, đây là một khoảnh khắc căng thẳng. Cully Cavness, đồng sáng lập kiêm chủ tịch công ty hạ tầng trung tâm dữ liệu Crusoe, thú nhận với người điều hành rằng ông vẫn còn nghĩ về vụ ngắt lời nhiều phút sau đó.

Áp lực từ mọi phía

Những tháng gần đây thực sự khó khăn với những người ủng hộ trung tâm dữ liệu. Dư luận đang ở mức thấp nhất, và các lệnh tạm hoãn xây dựng mới liên tục xuất hiện ở cả các bang đỏ lẫn bang xanh.

Cavness cho rằng phần lớn người phản đối có lẽ không sống gần trung tâm dữ liệu nào và không hiểu được lợi ích mà chúng mang lại cho ngân sách địa phương. Trong khi đó, Varun Sivaram của Emerald AI** nhấn mạnh rằng trung tâm dữ liệu có thể trở thành "công dân tốt", giúp giảm hóa đơn điện và đưa nhiều năng lượng sạch vào lưới điện.

"Hãy cẩn thận với điều mình mong muốn" — Sivaram cảnh báo những người phản đối, cho rằng việc tước bỏ cơ hội phát triển trung tâm dữ liệu khỏi cộng đồng có thể khiến họ mất đi những nhân tố tích cực giúp chuyển đổi lưới điện.

Biến đổi khí hậu không phải là mối lo hàng đầu

Điều đáng chú ý là trong các cuộc khảo sát, biến đổi khí hậu thường xếp gần cuối trong danh sách các mối lo về môi trường liên quan đến trung tâm dữ liệu. Người dân quan tâm nhiều hơn đến:

• Nguồn nước và mức tiêu thụ nước
• Chi phí điện và tác động lên hóa đơn sinh hoạt
• Ô nhiễm không khí và tiếng ồn tại địa phương

Ngay cả một số nhà đầu tư trong lĩnh vực khí hậu cũng xem vấn đề khí quyển là thứ yếu. Một nhà đầu tư khí hậu nhận xét với Wall Street Journal: "Tuần lễ Khí hậu về cơ bản có thể gọi là 'tuần lễ AI và trung tâm dữ liệu'. Tất cả đều xoay quanh năng lượng."

Bài toán năng lượng và khí thải

Phân tích của BloombergNEF cho thấy bức tranh đáng lo ngại hơn nhiều so với những gì các công ty công nghệ muốn công chúng tin.

• Đến năm 2035, trung tâm dữ liệu có thể chiếm hơn 5% nhu cầu điện toàn cầu, gấp ba lần mức hiện tại
• Phần lớn nhu cầu này sẽ được đáp ứng bằng các nhà máy khí đốt tự nhiên mới và hiện có
• Điều này có thể làm tăng khí thải của ngành điện lên 6% trong vòng chưa đầy 10 năm

Đáng lo hơn, một phân tích riêng của BNEF về 99 nhà máy khí đốt tại chỗ đang được đề xuất cho thấy nếu tất cả được xây dựng, chúng có thể làm tăng khí thải ngành điện Mỹ thêm 20% đến 33%.

Các nhà máy than đáng lẽ được nghỉ hưu cũng đang tiếp tục vận hành để đáp ứng nhu cầu mới, khiến nỗ lực cắt giảm khí thải bị đảo ngược.

Góc nhìn chính trị

William Lawrence, người đang tranh cử vào Hạ viện Mỹ tại bang Michigan, là một trong những nhân vật đưa vấn đề phản đối trung tâm dữ liệu và AI vào cương lĩnh tranh cử. Ông từng là một trong những người sáng lập nhóm hoạt động khí hậu Sunrise Movement.

Cương lĩnh của Lawrence nói rằng trung tâm dữ liệu "đe dọa không khí, nguồn nước và chất lượng sống" — nhưng không đề cập đến biến đổi khí hậu. Khi được hỏi về điều này, ông thừa nhận cử tri Michigan quan tâm nhiều hơn đến vấn đề nước và hóa đơn điện.

"Chúng ta có một số ít tỷ phú và người trong giới chính trị đã khiến người dân không thể tin tưởng vào tương lai. Họ đã làm mất ổn định hệ sinh thái của chúng ta. Họ đã làm mất ổn định trật tự chính trị."

Hệ quả không thể tránh khỏi

Câu hỏi đặt ra là: ngay cả khi trung tâm dữ liệu xoay chuyển được hình ảnh và giải quyết lo ngại về nước và hóa đơn điện, làn sóng xây dựng cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch vẫn là hệ quả nghiêm trọng nhất.

Extinction Rebellion có thể đã đúng: tất cả lượng khí thải gia tăng đó có nghĩa là ngay cả những người không sống gần trung tâm dữ liệu cũng sẽ phải chịu tác động. Biến đổi khí hậu không phải là câu chuyện địa phương — nó là vấn đề toàn cầu, và mọi trung tâm dữ liệu mới đều đóng góp vào đó.

Đây cũng là bài học cho Việt Nam, khi các ông lớn công nghệ đang tìm cách xây dựng trung tâm dữ liệu tại Đông Nam Á để đáp ứng nhu cầu AI ngày càng tăng. Việc cân nhắc giữa tăng trưởng kinh tế số và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 sẽ là một bài toán không hề dễ dàng.