Nebius chi 40 tỷ USD xây hạ tầng AI, dựa vào tiền khách trả trước

Nebius vừa công bố kế hoạch chi 40 tỷ USD cho phần cứng hạ tầng AI trong năm 2027, vượt xa dự báo của giới phân tích Phố Wall. Tham vọng này được tài trợ chủ yếu bằng tiền khách hàng trả trước và các khoản vay thế chấp bằng hợp đồng tương lai — tức là dùng giá trị tương lai của trung tâm dữ liệu để xây chính nó. Đây là chiến lược táo bạo, nhưng những dự án chống đỡ nó đang bắt đầu lộ vết nứt.

Trung tâm dữ liệu New Jersey chậm tiến độ

Trong buổi công bố kết quả kinh doanh quý III, CEO Arkady Volozh thừa nhận thẳng thắn: "Xây dựng ở quy mô này rất khó, và tình trạng chậm tiến độ đang là chuyện chung của cả ngành. Chúng tôi cũng không nằm ngoài vòng xoáy đó."

Một trong những khách hàng lớn nhất của Nebius là Microsoft, đang trả tiền cho năng lực tính toán AI tại trung tâm dữ liệu ở Vineland, New Jersey. Cơ sở này đã trễ hạn nhiều tháng. Hợp đồng với Microsoft trị giá tới 19,4 tỷ USD, nhưng hiện chỉ hơn một nửa năng lực cam kết được lên kế hoạch bàn giao trong năm nay, phần còn lại dời sang quý II/2027.

Nguyên nhân được ông Andrey Korolenko, Giám đốc sản phẩm và hạ tầng, giải thích: DataOne — bên vận hành trung tâm dữ liệu bên thứ ba — "quyết định dừng hệ thống phát điện tạm thời sớm hơn dự kiến" trong quá trình chuyển sang pin nhiên liệu của Bloom Energy.

Tuy nhiên, lý do chuyển đổi không hoàn toàn tự nguyện. Tháng 8, trang điều tra Floodlight phát hiện ít nhất 45 máy phát điện khí tự nhiên đang vận hành tại cơ sở DataOne dù chưa được cấp phép. Cơ quan quản lý New Jersey đã phạt cơ sở này 1,1 triệu USD, kết luận việc dùng máy phát vi phạm luật liên bang. DataOne cũng đang đối mặt vụ kiện từ cư dân gần đó vì tiếng ồn ù liên tục phát ra từ trung tâm dữ liệu.

Điều khoản hợp đồng và rủi ro tài chính

Theo bản tóm tắt hợp đồng Microsoft mà Nebius công bố, Microsoft có quyền chấm dứt dịch vụ bị ảnh hưởng sau một thời gian gia hạn nếu các mốc bàn giao bị bỏ lỡ mà không có năng lực thay thế. Các đợt bàn giao ban đầu dự kiến trong năm 2025 và 2026, nên mốc quý II/2027 nằm ngoài khung thời gian này khá xa. Hợp đồng cũng kèm điều khoản phạt tài chính khi giao trễ.

Nebius cho biết Microsoft "đã tham gia vào quá trình lập kế hoạch", nhưng không nói rõ Microsoft đã đồng ý với các mốc mới hay chưa. Về phía mình, Microsoft chưa công bố hủy bỏ bất cứ điều gì.

Trong cuộc gọi, ông Marc Boroditsky, Giám đốc doanh thu, khẳng định các thỏa thuận với Microsoft và Meta đều đi kèm khoản trả trước đáng kể, được thanh toán từ rất lâu trước thời điểm bàn giao.

Dù vậy, Bloomberg đưa tin tuần trước rằng Microsoft đang siết chặt giám sát các dự án do bên thứ ba vận hành, gồm Nebius, IREN và Nscale, đồng thời đang cân nhắc xem có nên ký thêm hợp đồng hay không. Microsoft cũng đã cử nhân sự đến tận cơ sở ở New Jersey. Trong báo cáo quý của mình, Microsoft ghi nhận chi phí đầu tư (capex) thấp hơn dự kiến do các bên thứ ba chậm trễ.

Bloomberg cũng cho hay Microsoft sẽ không dùng quyền lựa chọn để tăng hơn gấp đôi thỏa thuận với Nscale cho một trung tâm dữ liệu ở Texas, và gần đây đã ngừng làm khách hàng neo cho cơ sở Essex của Nscale sau khi bị chậm về điện.

Niềm tin vào phần dự án tự xây

Nebius khẳng định các chậm trễ đều đến từ những cơ sở họ không kiểm soát, còn những trung tâm dữ liệu do chính họ xây đang về đích đúng hạn hoặc sớm hơn. Những cơ sở này, theo công ty, sẽ cung cấp phần lớn năng lực mới từ năm 2027. Các hợp đồng mới ký trong quý III đi kèm khoản trả trước nhiều hơn chi phí xây dựng năng lực tương ứng, ông Boroditsky cho biết. Nebius kết thúc quý với 7,4 tỷ USD tiền mặt.

Tổng tiền trả trước cộng với vốn vay thế chấp bằng tài sản từ các hợp đồng hạng đầu tư được kỳ vọng trang trải tới 85% khoản capex 40–45 tỷ USD cho năm 2027. Giám đốc tài chính Maria Del Dado Alonso Sanchez điểm tên Microsoft và Meta là những hợp đồng có thể tài trợ theo cách này. Ông Boroditsky cũng nói Nebius có thể "rút tiền trả trước để bù đắp nhu cầu vốn bổ sung".

Nebius dự báo doanh thu năm 2027 đạt 12–13 tỷ USD, và kỳ vọng hòa vốn trước thuế vào quý IV. Quý III vừa qua, doanh thu đạt 981 triệu USD, tăng 571% so với cùng kỳ năm trước, trong đó khoảng một phần ba là khoản thanh toán một lần gắn với mô hình hợp tác mới. Công ty hạ dự báo doanh thu năm 2026 xuống 3 tỷ USD (giảm 200 triệu USD), lý do là chậm trễ ở các cơ sở bên thứ ba như New Jersey. Cổ phiếu Nebius đóng cửa giảm 17%.

Góc nhìn

Mô hình "neocloud" của Nebius cho thấy một thực tế mà các doanh nghiệp xây hạ tầng AI cần nắm rõ: phần khó nhất không nằm ở chip hay máy chủ, mà ở nguồn điện, giấy phép và tiến độ của bên vận hành. Dùng tiền khách trả trước để tài trợ xây dựng là đòn bẩy hiệu quả, nhưng nó biến chậm trễ thành vấn đề dòng tiền chứ không chỉ là vấn đề kỹ thuật — chi phí vẫn chồng lên trong khi doanh thu bị lùi lại.

Với các kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam đang cân nhắc thuê năng lực GPU từ đám mây nước ngoài, câu chuyện này là lời nhắc về điều khoản hợp đồng: cam kết thời gian bàn giao, điều khoản phạt và quyền chấm dứt đang trở thành yếu tố then chốt khi cả ngành cùng thiếu công suất. Nên tính đến phương án dự phòng với nhiều nhà cung cấp thay vì dồn vào một hợp đồng, bởi các nhà cung cấp lớn như Microsoft đã bắt đầu rút lui khỏi những thỏa thuận không đúng hạn.