Ngân hàng Anh: AI chỉ tăng 0,5% năng suất sau 3 năm

Ngân hàng Anh: AI chỉ giúp tăng 0,5% năng suất sau ba năm

Dù dòng tiền đổ vào trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng lớn, nền kinh tế Anh gần như chưa được hưởng lợi tương xứng về năng suất. Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England) ước tính AI chỉ giúp năng suất của nước này tăng khoảng 0,5% trong ba năm qua.

Con số này tương đương mức tăng trưởng năng suất thêm khoảng 0,1 đến 0,2 điểm phần trăm mỗi năm kể từ đầu năm 2024 — rất xa với "cuộc cách mạng kinh tế" mà Thung lũng Silicon vẫn hứa hẹn.

Tăng trưởng đến từ người bán, không phải người dùng

Trong báo cáo chính sách tiền tệ mới nhất, Ngân hàng Anh nhận định đầu tư vào AI có đóng góp nhất định vào nhu cầu hiện tại, nhưng bằng chứng về mức tăng năng suất do AI mang lại vẫn còn khiêm tốn.

Ngay cả những ngành được cho là có lợi thế nhất khi ứng dụng công nghệ này cũng không có nhiều điều để khoe. Năng suất tại các lĩnh vực thâm dụng AI như thông tin và truyền thông đã cải thiện, song vẫn chưa vượt mức trung bình trước đại dịch.

AI vẫn góp phần vào tăng trưởng kinh tế Anh: Ngân hàng ước tính các hoạt động liên quan đến AI chiếm gần một phần năm mức tăng GDP của nước này kể từ đầu năm 2026. Tuy nhiên, phần lớn đến từ chính các công ty phát triển và triển khai công nghệ, chứ không phải từ các doanh nghiệp trở nên hiệu quả hơn nhờ sử dụng AI.

"Đóng góp của AI vào tăng trưởng cho đến nay dường như phản ánh hoạt động phát triển và triển khai AI ở thượng nguồn, hơn là lợi ích lan tỏa từ việc ứng dụng công nghệ này ở các nơi khác trong nền kinh tế", báo cáo viết.

Nói cách khác, bán AI đang mang lại lợi nhuận cao hơn hẳn so với việc thực sự dùng AI.

Đừng vội gán mọi cải thiện cho AI

Ngân hàng Anh cũng cảnh báo không nên quy quá nhiều công lao cho AI khi nói về cải thiện năng suất gần đây của nước Anh. Phần lớn mức tăng dường như đến từ việc doanh nghiệp tuyển ít lao động hơn trong khi sản lượng vẫn tăng — một phần do các công ty thu hẹp quy mô nhân sự sau đại dịch và phản ứng với chi phí lao động cao hơn.

Dù có nhiều dự đoán rằng AI sẽ khiến một bộ phận lớn lao động mất việc, các doanh nghiệp tham gia khảo sát Decision Maker Panel của Ngân hàng cho biết gần như chưa thấy tác động tổng thể nào đến việc làm. Tuy vậy, công nghệ này đang khiến một số nhà tuyển dụng bớt mặn mà với việc thuê nhân sự mới hoặc thay thế người đã nghỉ việc.

Nhiều nghiên cứu khác cũng chỉ ra khoảng cách tương tự

Giới doanh nghiệp vẫn đang chờ đợi kết quả. Một khảo sát của Gartner công bố tháng trước cho thấy ba phần tư thành viên hội đồng quản trị kỳ vọng AI sẽ nâng cao năng suất và cắt giảm chi phí, nhưng chỉ 3% tổ chức thực sự đạt được mục tiêu. Trong khi đó, 38% đã chi vượt ngân sách cho AI, và 85% vẫn dự định chi nhiều hơn nữa trong năm tới.

Một nghiên cứu khác với gần 6.000 lãnh đạo doanh nghiệp công bố hồi tháng 2 phát hiện hơn 80% doanh nghiệp chưa thấy tác động rõ rệt nào từ AI đối với việc làm hay năng suất.

Khoảng cách ngày càng lớn giữa chi tiêu cho AI và lợi nhuận thực tế cũng thu hút sự chú ý của các cơ quan giám sát tài chính. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo tháng trước rằng cơn sốt chi tiêu cho AI có thể quay lại "cắn" nhà đầu tư nếu lợi nhuận hứa hẹn không xuất hiện, thậm chí có thể kéo cả nền kinh tế đi xuống.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) hồi tháng 6 cũng gióng lên hồi chuông tương tự, so sánh cơn sốt chi tiêu hiện nay với bong bóng dotcom thập niên 1990. Lo ngại là các gã khổng lồ công nghệ đang đổ khoản tiền khổng lồ vào hạ tầng với giả định AI sẽ mang lại lợi nhuận khổng lồ tương xứng, khiến họ dễ tổn thương nếu thực tế không như mong đợi.

Giá cả đã chịu ảnh hưởng trước tiên

Có một lĩnh vực mà AI đã thể hiện rõ tác động: giá cả. Ngân hàng Anh ghi nhận nhu cầu bùng nổ với các sản phẩm liên quan đến AI, trong đó có chip nhớ (memory chip), đã đẩy giá xuất khẩu ở Trung Quốc và các nền kinh tế châu Á khác lên cao, làm tăng chi phí nhập khẩu của Anh.

Vậy là trong khi doanh nghiệp còn chờ đợi "món hời" năng suất từ AI, chi phí của cơn sốt này đã bắt đầu lan vào nền kinh tế.

Ngân hàng Anh chưa hoàn toàn gạt bỏ công nghệ này. Các doanh nghiệp trong khảo sát kỳ vọng AI sẽ đóng góp khoảng 0,9 điểm phần trăm vào tăng trưởng năng suất hằng năm trong ba năm tới, chia đều cho hai yếu tố: sản lượng tăng nhanh hơn và việc làm tăng chậm hơn.

Góc nhìn

Dữ liệu của Ngân hàng Anh cho thấy một khoảng cách quen thuộc: chi tiền mua hạ tầng AI và công cụ AI tương đối dễ, còn biến chúng thành quy trình làm việc hiệu quả hơn thì khó. Phần lớn tăng trưởng hiện nay nằm ở khâu phát triển và bán công nghệ, không phải ở khâu ứng dụng. Với doanh nghiệp Việt Nam, điều này gợi ý rằng đầu tư vào AI chỉ có ý nghĩa khi gắn với việc tái thiết kế quy trình cụ thể và đo lường kết quả bằng chỉ số rõ ràng, thay vì chạy theo công cụ mới.

Một điểm đáng lưu ý khác là chi phí đầu vào. Khi nhu cầu chip nhớ và hạ tầng tăng vọt trên toàn cầu, giá linh kiện và dịch vụ điện toán đám mây cũng chịu áp lực tăng. Các đội kỹ thuật và doanh nghiệp cần tính toán kỹ bài toán chi phí dài hạn trước khi mở rộng quy mô triển khai AI.