Ngôn ngữ Kyrgyz sống sót qua lịch sử, nhưng đang thất bại trước thuật toán YouTube

Ngôn ngữ Kyrgyz sống sót qua lịch sử, nhưng đang thất bại trước thuật toán YouTube

Các thuật toán tìm kiếm và gợi ý của YouTube đang vô tình đẩy trẻ em ở Kyrgyzstan đến với nội dung tiếng Nga, ngay cả khi chúng chủ động tìm kiếm video bằng tiếng Kyrgyz. Một nghiên cứu mới đã chỉ ra rằng nền tảng video lớn nhất thế giới đang ưu tiên ngôn ngữ của nước chiếm đóng cũ, gây ra những lo ngại sâu sắc về sự xói mòn văn hóa và sự tồn vong của ngôn ngữ bản địa.

Sự đe dọa từ kỹ thuật số đối với ngôn ngữ bản địa

Cách đây vài năm, khi nhà nghiên cứu nhân học Ashley McDermott thực hiện công tác thực địa tại Kyrgyzstan, bà nhận thấy một nỗi lo lắng chung: Trẻ em đang dần mất kết nối với tiếng mẹ đẻ. Kyrgyzstan là một quốc gia Trung Á với 7 triệu dân, từng chịu sự kiểm soát của Nga trong một thế kỷ cho đến năm 1991. Mặc dù tiếng Kyrgyz đã sống sót và vẫn được người lớn sử dụng rộng rãi, nhưng thế hệ trẻ lại đang chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ một nguồn khác.

McDermott, hiện là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Michigan, cho biết bà đã nghe tin rằng một số trẻ em ở các ngôi làng nơi tiếng Kyrgyz chiếm ưu thế đã tự học nói tiếng Nga. Người lớn đổ lỗi cho một lực lượng duy nhất: YouTube.

Nghiên cứu vạch trần "thiên kiến" của thuật toán

Để kiểm chứng nỗi lo này, McDermott và một nhóm nghiên cứu gồm 5 thành viên từ các trường đại học tại Mỹ và Kyrgyzstan đã thực hiện một nghiên cứu chuyên sâu. Nhóm đã mô phỏng hành vi của người dùng trên YouTube và thu thập gần 11.000 kết quả tìm kiếm và video gợi ý độc nhất.

Kết quả cho thấy một bức tranh đáng báo động. Các tìm kiếm bằng tiếng Kyrgyz về các chủ đề phổ biến với trẻ em như phim hoạt hình, cổ tích hay nàng tiên cá thường không trả về nội dung bằng tiếng Kyrgyz. Thậm chí, sau khi xem 10 video trẻ em có tiếng nói Kyrgyz để thể hiện sự quan tâm rõ ràng, các người dùng mô phỏng vẫn nhận được ít gợi ý video tiếng Kyrgyz hơn so với các bot không có ưu tiên ngôn ngữ nào.

"Trẻ em Kyrgyz đang được thuật toán xây dựng thành khán giả cho nội dung tiếng Nga," Nel Escher, đồng tác giả nghiên cứu và là học giả sau tiến sĩ tại UC Berkeley, cho biết trong một bài thuyết trình. "Không có cách nào tốt để trở thành một đứa trẻ nói tiếng Kyrgyz trên YouTube."

Di sản của chủ nghĩa thực dân trên nền tảng hiện đại

Các nhà nghiên cứu nhận định rằng công việc của họ là bằng chứng mới nhất cho thấy cách các nền tảng trực tuyến có thể củng cố văn hóa thuộc địa và ảnh hưởng đến hành vi ngoại tuyến. Dưới thời Liên Xô kiểm soát, người dân Kyrgyzstan buộc phải học tiếng Nga để thành công. Ngày nay, tiếng Nga vẫn quan trọng đối với thương mại, nhưng việc trẻ em bị đẩy vào nội dung tiếng Nga trên mạng xã hội đang tạo ra một sự thay đổi văn hóa không chính thức.

Trong một thí nghiệm, nhóm nghiên cứu đã tìm kiếm các chủ đề có cách viết giống hệt nhau trong cả tiếng Nga và tiếng Kyrgyz, bao gồm Harry Potter và Minecraft. Kết quả tìm kiếm chủ yếu là tiếng Nga. Tổng thể, chỉ có 2,7% video mà nhóm nghiên cứu phân tích có sự xuất hiện của người dân tộc Kyrgyz.

YouTube "xã hội hóa thanh niên để coi tiếng Nga là ngôn ngữ mặc định của giải trí và công nghệ, và coi tiếng Kyrgyz là nhàm chán," các nhà nghiên cứu viết trong bài báo của mình.

Hy vọng và giải pháp

Mặc dù YouTube đã "cam kết nâng cao tiếng nói bản địa", họ chưa phản hồi yêu cầu bình luận về vấn đề này. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng có đủ nội dung trẻ em bằng tiếng Kyrgyz để YouTube quảng bá. Ví dụ, kênh D Billions, một studio nội dung trẻ em có trụ sở tại Kyrgyzstan, từng là kênh được xem nhiều thứ 35 trên thế giới vào năm 2024 và có gần 1 triệu người đăng ký cho kênh tiếng Kyrgyz.

Azamat Duishenov, người đứng bộ phận quản lý chương trình của D Billions, cho biết đội ngũ của ông tin rằng nội dung Kyrgyz giúp thúc đẩy ngôn ngữ này. Ông nghi ngờ YouTube có thể thấy việc đề xuất nội dung tiếng Nga là có lợi hơn vì số người nói tiếng Nga đông hơn nhiều.

Trong khi chờ đợi sự thay đổi từ phía YouTube, các nhà nghiên cứu đề xuất các giải pháp cho phụ huynh, chẳng hạn như tạo danh sách phát nội dung tiếng Kyrgyz hoặc chia sẻ thiết bị với con cái. Khi mô phỏng người lớn xem nội dung tiếng Kyrgyz (không phải dành cho trẻ em), thuật toán đã đề xuất chủ yếu là video tiếng Kyrgyz. Sau đó, khi trẻ em sử dụng cùng thiết bị đó, mức độ tiếp xúc với video tiếng Kyrgyz đã tăng lên một cách vừa phải.